'Kalibreer' je koptelefoon: Beter geluid met een gespecialiseerd equalisatieprofiel

22 reacties
2 besproken producten
Inhoudsopgave
  1. 1. Inleiding
  2. 2. Aan de slag met EqualizerAPO
  3. 3. Meten is weten?
  4. 4. Een equalisatieprofiel downloaden
  5. 5. Gelijkmatiger, maar ook beter?
  6. 6. Conclusie
  7. 2 besproken producten
  8. 22 reacties

Meten is weten?

Zoals regelmatige bezoekers van Hardware Info weten, laat de frequentierespons van een koptelefoon zich meten met gespecialiseerde apparatuur, terwijl er dus software voor je pc beschikbaar is waarmee je een precieze equalisatiecurve voor het accessoire kunt instellen. Een en een is twee, zou je zeggen: gelijk aan het kalibreren van een monitor (een workshop las je eerder op deze site of in Magazine #2-2020) zou je met behulp van software kunnen compenseren voor de afwijkingen van je apparaat. Speelt je koptelefoon een bepaald deel van het frequentiespectrum wat te hard af? Via de equalizer vlak je de piek af door die frequenties wat minder hard te laten afspelen. Zo zou je in theorie zelfs met iedere koptelefoon een vlakke weergave kunnen verkrijgen.

Niet geheel exact

Gelijk aan monitorkalibratie is de praktijk echter weerbarstiger dan het op het eerste gezicht lijkt. Zo is het goed doormeten van een koptelefoon om de afwijkingen in de respons in kaart te brengen bepaald geen sinecure. Dat heeft er vooral mee te maken dat je de geluidsweergave van het accessoire, net zoals die van een speaker of een ander geluidssysteem, eigenlijk niet los kunt zien van de ruimte waarin hij zijn werk doet. Eén en dezelfde speaker kan in twee verschillende ruimten een totaal andere gemeten frequentierespons vertonen. Om luidsprekers op een herhaalbare manier te kunnen nameten is de oplossing om ze in een speciale, geïdealiseerde testruimte neer te zetten. Zo’n anechoïsche kamer is zodanig gebouwd dat de wanden het geluid zoveel mogelijk absorberen in plaats van reflecteren. Zodoende kan enkel de respons van de speaker zelf worden doorgemeten.


Een anechoïsche ruimte (bron) heeft muren met puntige bekleding die het geluid in de ruimte maximaal absorberen. Zo kunnen er herhaalbare metingen aan de respons van een speaker worden gedaan.

Een koptelefoon doormeten door hem in zo’n ruimte neer te leggen en er een meetmicrofoon voor te houden zou niet werken. De drivers in de koptelefoon doen hun werk immers niet in de leegte, maar direct op je hoofd. Een meting die daar geen rekening mee houdt, vertoont dus flinke afwijkingen met het geluid dat daadwerkelijk je trommelvliezen bereikt. Om een koptelefoon goed te kunnen doormeten, moet het testapparaat de ruimte langs de randen van je oren, je oorschelpen en de vorm van je gehoorgang simuleren – en beter ook nog je hoofd en je torso, omdat resonanties in deze gebieden ook nog bijdragen aan het geluid dat je hoort. Een professionele Head And Torso Simulator (HATS) die audiofabrikanten gebruiken om hun hoofdtelefoons te ontwikkelen, heeft dus gestandaardiseerde ‘neporen’ en ‘kunstgehoorgangen’, waarvan de vorm is ontleend aan het gemiddelde van een set proefpersonen.


Een professionele HATS als deze Head Acoustics HMS II.3 kost tienduizenden euro’s.

Je kunt in theorie zelf een HATS kopen en je eigen koptelefoons doormeten om zo een equalisatiecurve te maken die is gericht op jouw specifieke exemplaar, maar diepe zakken zijn dan wel vereist. Een beetje kunsthoofd inclusief gespecialiseerde meetmicrofoons kost tienduizenden euro’s. Hoewel er de afgelopen jaren fiks goedkopere systemen op de markt zijn gekomen om koptelefoons door te meten en je natuurlijk ook zelf een testhoofd in elkaar kunt zetten (zoals we bij Hardware Info een aantal jaar geleden hebben gedaan) bieden dat soort systemen niet de accuratesse om alle soorten koptelefoons goed te kunnen bijregelen. Zo werkt onze eigen meetapparatuur bijvoorbeeld niet goed met in-ear en on-ear koptelefoons.

Ook met een professionele HATS blijven koptelefoonmetingen niet geheel exact. Zo kan de positionering van de koptelefoon op het testhoofd nog altijd een verschil maken in de meting. Hoewel een op basis van standaarden geproduceerde HATS representatief is voor de gemiddelde mens, heeft in praktijk natuurlijk iedereen een net iets andere vorm hoofd, oren en gehoorgangen. Op die manier kun jij met één en dezelfde koptelefoon daadwerkelijk een (iets) ander geluid ervaren dan een ander.

De ideale frequentierespons

Wanneer de koptelefoon eenmaal op een goede manier is doorgemeten op een HATS, is (voor zover als mogelijk) duidelijk hoe de frequentierespons in praktijk uitpakt wanneer hij op je hoofd zit. Maar om een goede equalisatiecurve te maken, is vervolgens ook van belang wat de ideale respons dan zou moeten zijn – zeg maar de ‘standaard’ waarnaar je hem vervolgens afstelt. Dat blijkt niet zo simpel te zijn als ‘zo vlak mogelijk’, hoewel vlakker over het algemeen wel beter is.

Om die reden bestaan er meerdere ‘ideale responscurves’ voor koptelefoons, die van oorsprong zijn gedefinieerd aan de hand van de respons van een ideale luidspreker in een bepaalde ruimte. Het bekendst zijn de zogenoemde ‘Free Field’ en ‘Diffuse Field’-curves. De eerste gaat uit van een ideale luidspreker in een anechoïsche ruimte, terwijl de tweede curve de respons van ideale speakers in een meer galmende ruimte omschrijft, waarbij geluid je oren in meerdere richtingen bereikt. Dat leidt ertoe dat die curve meer pieken en dalen bevat.

Hoewel de twee genoemde responscurves al decennia worden gebruikt, is een belangrijke tekortkoming dat de akoestiek van de ruimtes die ze als voorbeeld stellen, niet overeenkomt met wat in praktijk voorkomt. Een anechoische kamer is misschien een prima ‘testruimte’ voor luidsprekers, maar geen fijne luisterruimte. Onderzoekers bij Harman hebben in het afgelopen decennium daarom gewerkt aan een betere ideale responscurve voor hoofdtelefoons. Deze Harman-curve gaat kortweg uit van een ideale speaker die is opgesteld in een ruimte met een goede akoestiek. Wanneer je een ideale speaker in zo’n ruimte neerzet, klinken lage tonen luider doordat ze vanaf de muren weerkaatsen richting de luisteraar; de Harman-curve schrijft daarmee wat meer bas en wat minder hoge tonen voor, dan de twee eerder gebruikte ideale responscurves voor koptelefoons.


De Harman-curve (bron: Harman). Zoals je ziet zijn er al verschillende iteraties van de curve voor over-ear koptelefoons (OE 2013, OE 2015 en OE 2017) waarbij er tegenwoordig een aparte curve is voor in-ear modellen (IE 2017).

De Harman-curve is misschien de beste ‘standaard’ die nu bestaat voor wat een ‘ideale frequentieresponscurve’ voor een koptelefoon precies inhoudt. Perfect is de Harman-curve echter ook niet. Het onderzoek naar de ideale frequentieresponscurve blijft in volle gang en de Harman-curve kent zodoende al enkele iteraties.


2 besproken producten

Vergelijk alle producten

Vergelijk   Product Prijs
Beyerdynamic DT 770 Pro Black

Beyerdynamic DT 770 Pro Black

  • Over-ear
  • 2 kanaals

129,00 €

1 winkel
Razer Kraken Pro V2 Oval Green

Razer Kraken Pro V2 Oval Green

  • Over-ear
  • 2 kanaals
Niet verkrijgbaar
0
*