E-readers vergelijkingstest

19 reacties
Inhoudsopgave
  1. 1. Inleiding
  2. 2. Voorgeschiedenis
  3. 3. e-Ink
  4. 4. Voordelen...
  5. 5. LCD ontwikkeling
  6. 6. Overige hardware
  7. 7. BeBook Neo
  8. 8. Bookeen Cybook Gen3
  9. 9. Cool-ER
  10. 10. Italica Paperback
  11. 11. Sweex MM300
  12. 12. Irex Digital Reader 800S
  13. 13. Iriver Story
  14. 14. Samsung E60
  15. 15. Sony Reader Pocket Edition PRS-300
  16. 16. Sony Reader Touch Edition PRS-600
  17. 17. Vergelijkingstabel
  18. 18. Conclusie
  19. 19. Besproken producten
  20. 20. Reacties

Inleiding

Hoewel tekst het oudste digitale medium is, maken boeken als laatste na foto’s, films en muziek de overstap naar het digitale tijdperk. Het aantal e-readers neemt hand over hand toe en ook uitgeverijen en verkopers lijken eindelijk in te spelen op de wens naar een elektronisch alternatief voor gedrukte tekst. Hoog tijd voor een nadere blik op deze materie: in dit artikel gaan we in op de geschiedenis van digitaal lezen, de technologie van e-readers en bespreken we tien geteste modellen.

De introductie van Sony’s e-readers in 2009, de Reader Pocket Edition PRS-300 en de Reader Touch Edition PRS-600, luidde op meerdere manieren voor Nederland het officieuze begin van het tijdperk van digitaal boeken lezen in. In de eerste plaats was het voor het eerst dat e-readers van een ‘groot’ merk hier beschikbaar kwamen. In de tweede plaats hadden de apparaten van Sony een prijskaartje dat, hoewel niet klein, toch haalbaar was voor een groter publiek. Dat had ook direct invloed op de prijsstelling van andere e-readers. Belangrijker was de samenwerking met online winkel Bol.com – deze van oudsher boekenspecialist kon dankzij al bestaande contacten met tal van uitgevers snel een groot aantal titels beschikbaar stellen. Zoals de geïnformeerde Hardware.Info lezer weet, is de beschikbaarheid van ‘content’ een noodzakelijke voorwaarde voor het slagen van een nieuw medium, of dat nu VHS, DVD, Blu-ray of e-paper is.

Dat wil niet zeggen dat er niet al vóór de instap van Sony e-readers te koop waren, integendeel. Modellen van merken als Cool-ER, Cybook, Irex en Bookeen bevonden zich al in de winkelschappen. Deze waren echter relatief duur (denk aan prijzen vanaf zo’n 400 euro) en er was geen eenvoudige of duidelijke koppeling met een boekverkoper. Hierdoor was de koper gedwongen om zelf op zoek te gaan naar leesvoer, wat geen aanbeveling is voor een prijzig apparaat dat zonder inhoud hooguit dienst kan doen als een dure presse-papier.

Voorgeschiedenis

Sony Data DiscmanDe geschiedenis van elektronische boeken en boeklezers gaat echter verder terug dan een middelgroot aanbod van relatief obscure merken. De eerste e-reader was misschien wel de Sony Bookman, geïntroduceerd in 1990 en een variant op de destijds populaire Discman ofwel draagbare CD-speler. De Bookman (en de vergelijkbare Data Discman) waren voorzien van een CD-ROM drive, een priegelig toetsenbord en een ouderwets monochroom LCD-scherm. Relatief groot, zwaar, duur en zonder veel leesmateriaal was het een weinig succesvol concept; het hielp weinig dat het scherm zowel qua formaat als qua scherpte niet erg geschikt was om lange teksten van te lezen.

Ook Apple’s Newton MessagePad, een vroege PDA (personal digital assistant) was geschikt om digitaal te lezen, maar ook dit apparaat slaagde er niet in het concept naar het grote publiek te brengen. Dat was wellicht mede te danken aan het feit dat Apple het experiment met de Newton tamelijk snel weer stopzette.

Eind jaren ’90 van de vorige eeuw probeerden diverse merken het nog eens, waarvan alleen de Franklin eBookMan nog vermeldenswaard is. Deze variant op de toen populaire PDA’s zoals de Palm serie beschikte over 8 of 16 MB geheugen en een 3,2 inch LCD scherm met optioneel backlight. Met een resolutie van 200x240 beeldpunten bedroeg de effectieve scherpte 97,6 PPI (pixels per inch), vrij indrukwekkend voor die tijd.

Franklin eBookManFranklink eBookMan

Het universele nadeel van al deze elektronische boekenlezers uit begin jaren '90 was de gebruikte schermtechnologie: LCD’s verbruiken relatief veel energie, vereisen een backlight wat zorgt voor een onrustig beeld en hebben bovenal een tamelijk laag oplossend vermogen: het aantal beeldpunten per vierkante inch is beperkt. Een belangrijke reden voor de trage opkomst van digitale boeken moet dan ook gezocht worden in de late introductie van een geschikte beeldschermtechnologie.

e-Ink

Gek genoeg was het eerste exemplaar van wat men e-paper ging noemen al in 1970 werkend getoond in Xerox’ wereldberoemde Palo Alto Research Center (waar ook vindingen zoals de computermuis, laserprinter, ethernet, WYSIWYG interfaces en nog veel meer hun oorsprong vinden).

Elektronisch papier werkt in de basis heel eenvoudig: tussen twee dunne lagen bevinden zich bolletjes met een lichte en een donkere kant. De lichte kant is positief geladen, de donkere kant negatief. Door een stroompje te laten lopen kunnen de bolletjes met de gewenste kant naar boven draaien, waardoor tekst of afbeeldingen worden weergegeven. De eerste versie van dit concept heette Gyricon en werkte met twee dunne plastic lagen, tussen welke zich duizenden minuscule plastic bolletjes bevonden in een olieachtige vloeistof.

Het huidige elektronische papier maakt gebruik van een natuurkundig fenomeen dat elektroforese heet. Feitelijk betekent dit niets meer of minder dan een proces waarin zich elektrisch geladen deeltjes door een vloeistof bewegen. Elektronisch papier bevat microcapsules, waarin zich zo’n vloeistof met deeltjes bevindt. Het gebruik van deze capsules maakt het mogelijk om het e-papier flexibel te maken; bovendien creëert het ‘pixels’ die door middel van een elektrische lading ‘wit’ of juist ‘zwart’ kunnen worden. De moderne vorm van e-paper bevat een zwarte vloeistof met witte deeltjes, over het algemeen titanium dioxide. Deze deeltjes zijn alle negatief geladen. Een negatieve spanning op het oppervlak van het papier duwt de deeltjes als het ware weg, waardoor het betreffende deel van het oppervlak zwart kleurt. Een positieve spanning trekt ze juist aan, met een wit oppervlak als gevolg.

Deze vorm van de technologie was eigendom van het bedrijf E Ink Corporation, opgericht in 1997. Twee jaar later ging dit bedrijf een samenwerkingsverband aan met Philips, om de technologie verder te ontwikkelen en op de markt te brengen. Dat deed Philips onder andere via het verzelfstandigde dochterbedrijf Irex; in 2005 verkocht Philips haar aandeel in de samenwerking met E Ink, inclusief bijbehorende patenten, aan het bedrijf Prime View International, dat medio 2009 E Ink geheel overnam. Om het verhaal compleet te maken: in juni van dit jaar veranderde PVI de bedrijfsnaam in... E Ink.

De Sony Librié, een van de eerste e-ink e-readers.

E Ink is momenteel de voornaamste producent van e-ink displays; ze worden onder gebruikt door alle e-book lezers in deze test. Sony bracht als een van de eerste grote fabrikanten in 2005 een e-reader met e-ink technologie uit, de alleen in Japan verkrijgbare Librié. De doorbraak in de Westerse wereld vond plaats in 2007, toen Amazon de Kindle introduceerde. De combinatie met een GSM ontvanger voor de dagelijkse krant bleek een gouden greep; het grote aanbod aan gunstig geprijsde titels dankzij de bestaande samenwerking met uitgevers en een relatief grote gebruiksvriendelijkheid deden de rest: rond eind 2009 waren er zo’n 3 miljoen Kindles verkocht, waarvan een deel nieuw geïntroduceerde versies. De Kindle 2 leverde vooral een kwaliteitstoename (16 in plaats van 4 grijswaardes), de Kindle DX een aanzienlijk groter scherm, speciaal gericht op studenten en scholieren.

Voordelen...

Misschien wel de meest bijzondere eigenschap van e-ink is het feit dat het gecreëerde beeld behouden blijft, ook nadat er geen stroom meer door het display loopt. Met andere woorden, alleen voor het aanpassen van het beeld is elektriciteit vereist: trek de batterij uit een e-reader en de pagina die op dat moment werd weergegeven, blijft zichtbaar. Een andere, minstens zo belangrijke eigenschap, is de relatieve scherpte: een typisch e-ink beeldscherm heeft maar liefst 167 PPI; zelfs 200 PPI schermen zijn al verkrijgbaar. Ter vergelijking, een LCD met een zeer hoge dichtheid, zoals een 27 inch iMac scherm met 2560x1440 beeldpunten, telt 108 PPI. De Apple iPad heeft met z’n 9,7 inch scherm en resolutie van 1024x768 pixels een relatief hoge 131 PPI.

Apple iPadDe iPad is een veelzijdig apparaat, maar het scherm is niet ideaal voor langdurig lezen.

Naast de evidente voordelen van scherpte en een laag energieverbruik biedt e-ink nog een tweetal sterke voordelen. Ten eerste neemt de leesbaarheid bij direct invallend licht alleen maar toe; de meeste LCD schermen worden juist slechter leesbaar in (zon)licht. Bovendien is het gewicht van een e-ink display erg laag, wat resulteert in de mogelijkheid lichte lezers te ontwikkelen. LCD doet het eigenlijk op al deze punten van batterijduur, scherpte, contrast in daglicht en gewicht slechter. Ook de vereiste achtergrondverlichting is zoals gezegd problematisch.

...maar ook nadelen

Aan de andere kant is e-papier zeker niet de heilige graal van schermtechnologie. Om te beginnen kan tot dusver slechts een beperkt aantal grijswaarden worden getoond. Kleur is nog niet beschikbaar in modellen die nu in de winkel liggen, al zijn in 2005 al de eerste prototypes getoond. Voor het einde van 2010 zijn al kleurenschermen aangekondigd; desalniettemin valt te verwachten dat eenzelfde ontwikkeling als indertijd met CRT en TFT-schermen gaat worden doorgemaakt: eerst 16, dan 256 kleuren, tot uiteindelijk het kleurbereik van de huidige LCD’s wordt geëvenaard.

Nu is kleur slechts van belang voor een klein deel van de publicaties; veel belangrijker voor de gebruikerservaring is de relatieve traagheid van e-ink displays. Het verversen van het beeld duurde bij de eerste e-ink displays ongeveer een seconde – hetgeen deze schermen ongeschikt maakt voor weergave van video of animaties en zelfs zoiets eenvoudigs als een webbrowser met horten en stoten laat verlopen. Inmiddels is dit gedaald tot zo'n 250 milliseconde onder optimale omstandigheden bij de nieuwste displays, maar ook al zijn deze zeer recent geïntroduceerde E-ink Pearl displays aanmerkelijk sneller, op korte termijn hoeven we niet te verwachten een film op een e-book reader te kunnen bekijken. Ten slotte werken e-ink schermen niet met achtergrondverlichting – voor lezen in het donker is dan ook een lampje vereist, wat weer bijzonder ouderwets aanvoelt.

LCD ontwikkeling

Ondertussen staat LCD technologie verre van stil. Weliswaar zien we de laatste jaren weinig veranderen op het gebied van monitoren, maar op kleinere formaten gebeuren tal van interessante zaken. Zo is er een gestage opkomst van OLED schermen; nog altijd te duur voor massaproductie van monitoren, maar breed toegepast in smartphones op steeds grotere formaten. Exemplaren met een diameter van vijf inch zijn al gesignaleerd en laat dat net het formaat zijn van de kleinste e-book readers.

Naast OLED zijn met name kleinere traditionele LCD panelen sterk in opkomst – denk aan de netbook rage van de afgelopen jaren, die een enorme toename van de productie van kleine LCD’s heeft veroorzaakt. Een 10 inch LCD met 1366x768 beeldpunten heeft een pixeldichtheid van 150 PPI, wat aardig in de buurt komt van e-ink. Het 3,5 inch scherm van de iPhone 4 is met 960x640 beeldpunten het scherpste tot dusver en overtreft met omgerekend 326 PPI ruimschoots de pixeldichtheid van e-readers. Het zal echter nog wel even duren voor grotere schermen met deze dichtheid beschikbaar komen en betaalbaar worden.

Door toepassing van LED achtergrondverlichting en steeds slimmere energiebesparende technieken gaat ook de batterijduur van LCD’s rap omhoog. Het probleem blijft de continue spanning die vereist is om het beeld te behouden (een e-reader zou het bij continu bladeren ook veel korter volhouden, maar in de praktijk slaan weinig mensen 7000 pagina’s in 3 uur om). Om die reden wordt nu onder andere gekeken naar nieuwe én oudere LCD technologie. Transflectieve schermen maken een nieuwe opmars: hierbij zorgt een spiegelende laag achter het scherm ervoor, dat omgevingslicht het beeld verlicht. Een ander idee zijn hybride schermen, die kleur met achtergrondverlichting en zwart-wit zonder verlichting kunnen weergeven. Pixel Qi claimt met zijn scherm, oorspronkelijk ontwikkeld werd voor de ‘Derde wereld laptop’ OLPC, een energiebesparing van liefst 80% in vergelijking met standaard LCD’s. Productie van 10 inch schermen is inmiddels begonnen.

Pixel Qi scherm in een Lenovo S10 netbook.

Een belangrijk voordeel van schermen als dat van Pixel Qi is dat ze geproduceerd kunnen worden met bestaande technologie: een LCD fabriek hoeft niet te worden aangepast om deze schermen te produceren. Dit in tegenstelling tot e-ink schermen, die volgens een geheel ander principe werken en dus aparte productiefaciliteiten nodig hebben. Dat heeft niet alleen direct invloed op de prijs, maar ook indirect: de sterke toename in vraag naar e-ink displays betekent automatisch dat het prijspeil van e-book readers maar langzaam daalt.

Overige hardware

Natuurlijk ben je er nog niet met een scherm alleen; waar dit aspect bij alle hier besproken e-readers vrijwel identiek is, zitten de verschillen in andere functies en mogelijkheden. Een belangrijke factor is processorsnelheid: de meeste e-readers draaien een Linux variant op een ARM-architectuur processor, maar die is lang niet altijd even snel. De kloksnelheid varieert van zo’n 200 MHz tot 667 MHz. Dat heeft zijn weerslag in de opstarttijd, laadtijd van boeken en ook het omslaan van pagina’s. Ook de hoeveelheid werk- en flashgeheugen varieert. In de meeste gevallen is de opslagcapaciteit uitbreidbaar met SD(HC) geheugenkaartjes.

Daarnaast kunnen de meeste e-readers wel mp3-bestanden afspelen, maar qua ondersteunde andere bestandsformaten is er nogal wat variatie. De meeste e-readers lezen een keur aan bestandsformaten, maar feitelijk zijn de meeste hiervan obscuur. Er zijn twee belangrijke standaarden voor e-books: ePub en Mobi(Pocket). Die laatste wordt eigenlijk alleen door de Amazon Kindle gebruikt, ePub is voor de rest de standaard. Daarnaast lezen alle readers txt en pdf. Html en doc zijn zeldzamer, maar kunnen ook handig zijn.

Ook qua besturing zijn er verschillen: de meeste modellen werken louter met toetsen onder of naast het scherm, maar er zijn ook modellen met een aanraakscherm; soms alleen in combinatie met een speciale stylus, soms ook geschikt voor vingerbediening. Een enkel model heeft, in navolging van de Kindle, een qwerty toetsenbord onder het scherm. Ten slotte zien we variaties op het gebied van connectiviteit: waar alle modellen via USB voorzien kunnen worden van stroom en data, beschikt een klein aantal ook over een 802.11g netwerkkaart. Uitvoeringen met 3G komen vrijwel niet voor; alleen de Amazon Kindle, die helaas niet voor deze test beschikbaar was, wordt hiermee geleverd. De 3G variant van de Irex DR800S is alleen in de Verenigde Staten beschikbaar.

BeBook Neo

De BeBook Neo is direct een van de luxere e-readers in deze test. Met een gewicht van bijna 300 gram is het niet de lichtste, maar het is nog hanteerbaar voor langere leessessies: een beetje vakantiepocket weegt al gauw meer. Door de metalen achterzijde ligt de Neo lekker in de hand, de afgeronde hoeken en het afgewerkte design versterken de indruk van een kwaliteitsproduct. Dankzij de 523 MHz vlotte ARM11 processor start de Neo redelijk snel op. Het apparaat is voorzien van een touchscreen, dat alleen met de meegeleverde, in de reader opgeborgen stylus te bedienen is. Een vierpunts navigatieknop maakt deze bediening redelijk redundant; wie echter aantekeningen wil maken bij een tekst of gewoon een notitie, zal het waarderen. De notitiefunctionaliteit is sowieso fraai; een sjabloon voor muzieknotatie is een leuke extra. Helaas reageert het scherm net te traag om echt comfortabel te kunnen schrijven: tekens verschijnen nadat je alweer een half woord verder bent.

BeBook Neo White

Lezen op het 6 inch grote scherm is aangenaam, mede dankzij de 8 grijstinten ondersteuning. Helaas is er maar 512 MB geheugen ingebouwd, maar dat kan wel met SDHC geheugenkaarten worden uitgebreid. De 3,5 mm hoofdtelefoonaansluiting is eveneens prettig. Aardige extra: de Neo is voorzien van een draadloze netwerkaansluiting om bijvoorbeeld Google of Wikipedia te bezoeken. Veel meer locaties zijn niet voorgeprogrammeerd, maar via Google kan je in principe elke website bereiken. Nadeel van de Neo is de prijs: liefst 340 euro gemiddeld moet deze opbrengen, al is hij met wat zoeken ook goedkoper te vinden.

Bookeen Cybook Gen3

De eerste generatie van de Bookeen Cybook Gen3 had een ARM9 processor met een kloksnelheid van 200 MHz, maar de tweede revisie die wij in handen hadden is voorzien van een 400 MHz variant. Qua uiterlijk vertoont de 6 inch Cybook Gen3 meer dan oppervlakkige overeenkomsten met de hierna besproken Cool-ER, Italica Paperback en Sweex MM300: het zijn duidelijk in de basis identieke apparaten. Op de voorzijde een vierpunts navigatietoets met een centrale bevestigingsknop, aan de linkerkant vier knoppen voor muziek, schermoriëntatie, ‘terug’ en ‘menu’, aan de bovenkant een aan/uit-knop en aan de onderzijde een mini-USB en 2,5 mm hoofdtelefoonaansluiting. Aan de rechterzijde ten slotte treffen we volumeknoppen.

Bookeen Cybook Gen3 Deluxe

De Bookeen variant is zwart met zilver en vertoont vooral grote gelijkenis met de Sweex MM300; gemiddeld kost hij 228 euro, wat het een van de goedkopere van deze vier modellen maakt. De ook leverbare, 100 euro meer kostende ‘Gold’ editie heeft 1 GB in plaats van 512 MB flashgeheugen en 32 in plaats van 16 MB intern geheugen. Het belangrijkste is dat deze variant voorzien is van een scherm met 8 grijstinten; ons testmodel kon slechts vier tinten weergeven. Voor tekst maakt dat weinig uit, voor afbeeldingen is het écht te weinig. De opslagcapaciteit kan worden uitgebreid met SD (geen HC) geheugenkaartjes. De Bookeen profileert zich echt als een e-book reader: hij opent met de bibliotheek, overige functies zitten achter de (wat gammele) knopjes verborgen.

Cool-ER

Cool-ER is alweer een van de oudere merken op e-readergebied. Deze 6 inch e-book readers worden gemaakt door PVI zelf en zijn in slechts een uitvoering, maar wel in acht verschillende kleuren, te koop. Zoals gezegd is het apparaat qua bediening en knoppen identiek aan de hiervoor besproken Bookeen. Met een gemiddelde prijs van bijna 300 euro is de Cool-ER fors duurder en als je het in handen hebt (ons exemplaar was knalroze, wat niet hielp) maakt het een goedkope indruk. Dat komt door het gebruik van goedkoop aanvoelend plastic, maar ook door het lichte gewicht. Dat laatste is natuurlijk juist een voordeel. De Cool-ER draait eveneens een 400 MHz ARM9 processor. Opstarten duurt even, maar bladeren gaat redelijk vlot, al is de pauze naar onze smaak iets te lang.

Coolreader Cool-er Cool Pink

De opgegeven ‘accuduur’ van 8000 pagina’s is riant. De Cool-ER onderscheidt zich van de Bookeen met een flashgeheugen van 1 GB en fors meer werkgeheugen: 128 MB. In de praktijk merk je weinig van dat laatste. Belangrijker is dat de Cool-ER 8 grijstinten kan weergeven, een voordeel ten opzichte van de Bookeen. Het is eveneens mogelijk mp3-bestanden te spelen, maar echt gebruiksvriendelijk is dat op geen van deze vier vrijwel identieke apparaten. Dat begint al met de ongebruikelijke 2,5 mm hoofdtelefoonaansluiting, die voor de meeste mensen een adapter zal vereisen. De opslagcapaciteit kan gelukkig uitgebreid worden met SD (geen HC) geheugenkaartjes.

Italica Paperback

De Italica Paperback is nummer drie van het rijtje klonen en biedt de bekende mogelijkheden: 6 inch scherm met 600x800 beeldpunten, resulterend in een pixeldichtheid van 167 PPI. Ondersteuning voor mp3-bestanden, maar wel een 2,5 mm hoofdtelefoonaansluiting. Er is 512 MB flashgeheugen aan boord. Het SD geheugenkaart slot ondersteunt alleen ‘gewone’ SD-kaartjes, dus 4 GB is de limiet – in de praktijk wordt het al lastig een 2 GB kaart te vinden die niet van het SDHC type is, dus het beste schaf je direct zo’n kaartje aan bij de lezer, als je voor dit model kiest.

Italica Paperback White

Het is alleen verkrijgbaar bij de Ereaderstore.nl en kost daar 249 euro. Van de vier identieke lezers heeft deze naar onze mening het prettigste materiaal, een beetje stroef aanvoelend plastic. Verder is er qua functionaliteit weinig verschil met de overige drie modellen; het scherm kan 8 in plaats van 4 grijstinten weergeven. Zetten we de Paperback aan, dan ziet het scherm er toch net wat contrastrijker uit en zijn we verrast door een andere, prettiger menu opzet, waarin we zowaar een spelletje (Sudoku) ontwaren. Ook een woordenboek is aanwezig. De software van de Paperback is duidelijk van recenter datum dan die van Cool-ER en Bookeen.

Sweex MM300

Datzelfde geldt ook voor de Sweex MM300. Het als voordelige keus bekend staande merk verraste ons onlangs met de introductie van een eigen e-book reader. Bij nadere inspectie blijkt het, niet geheel onverwacht, te gaan om een eigen versie van het model dat door PVI – maker van de e-ink displays – zelf wordt gefabriceerd. Daar is op zich niets mis mee: de zwarte MM300 heeft dezelfde prettige interface als de Paperback van Italica en het scherm oogt identiek, al zijn er op papier zes in plaats van 8 grijstinten beschikbaar – wat ons overigens bevreemd, alle andere readers hebben 4, 8 of 16 grijstinten. Hetzelfde geldt voor opgegeven batterijduur en functionaliteit.  Deze lezer is als MM301 ook in het wit verkrijgbaar.

Sweex MM300 eBook Reader 6" Black

Belangrijkste argument voor deze reader is de prijs: de MM300 is gemiddeld voor zo’n 220 euro te koop en daarmee is het de goedkoopste van de vier identieke modellen. De Cool-ER moet meer grijstinten ondersteunen en heeft 1 GB geheugen in plaats van 512 MB, maar naar onze mening is dat de meerprijs van zo’n 60 euro niet waard. Kortom, van de lichtgewicht e-readers is de Sweex MM300 de beste keuze.

Irex Digital Reader 800S

Kort voor de redactiesluiting bereikte ons het bericht dat Irex, een van de oudste e-reader fabrikanten én een Nederlands bedrijf, in zwaar weer terecht was gekomen. Het bedrijf moest surseance van betaling aanvragen. Dat is ronduit jammer, want de Irex DR800S is een van de beste readers in deze test. Om met het slechte nieuws eerst even af te maken: gemiddeld kost dit apparaat liefst 500 euro en daarmee is het alleen geschikt voor wie echt heel graag digitaal wil lezen. Denk aan iemand die veel reist en veel vakliteratuur moet bijhouden. Voor dat hoge bedrag haal je wel een heel mooie e-reader in huis, met een 8 inch scherm. Door de hogere resolutie van 768x1024 beeldpunten is de pixeldichtheid vrijwel gelijk aan die van de kleinere modellen.

iRex Technologies DR800S

Net als de BeBook Neo is een Wacom aanraakbediening geïntegreerd, maar die van de DR800S is nog een stapje fraaier, vergelijkbaar met de Bamboo tablets. Hiermee kan je notities maken en het apparaat bedienen. De bediening kan echter ook met de slimme langwerpige knop aan de linkerkant: met links en rechts blader je, indrukken selecteert. Misschien ligt het aan de snelle Freescale i.MX31L processor, maar de DR800S is een van de snelst bladerende apparaten. Al met al is de leeservaring uitstekend. Standaard is de DR800S voorzien van 2 GB geheugen op een microSD kaart; deze kan worden vervangen, maar hiervoor moet je wel schroeven: de kaart zit onder de batterij in een gesloten compartiment.

Helaas ging fabrikant Irex kort na verschijning van dit artikel in Hardware.Info Magazine failliet. Inmiddels maakte het bedrijf wel een doorstart, maar in welke mate deze reader beschikbaar blijft dan wel al verkochte exemplaren worden gedekt door het nieuwe bedrijf is niet bekend. Daarnaast weerhoudt de prijs ons ervan de Irex zonder meer aan te raden: voor dit bedrag koop je ook een iPad, die het weliswaar als e-reader minder goed doet (alleen al vanwege het gewicht), maar qua functionaliteit wel veel meer biedt.

Iriver Story

Iriver is bekender als maker van draagbare mediaspelers, maar het Koreaanse bedrijf introduceerde onlangs ook een e-reader. De Story vertoont meer dan oppervlakkige overeenkomsten met Amazons Kindle, maar het is geen kloon. Onder het scherm bevindt zich een qwerty toetsenbord, dat zich redelijk vlot laat bedienen voor wie gewend is aan typen met de duimen. Er is welhaast een overdaad aan cursortoetsen: naast die op het toetsenbord bevinden zich ook links/rechtsknoppen aan beide zijden van de Story. Voor links- en rechtshandigen dus. Er is 2 GB geheugen ingebouwd (uitbreidbaar middels SDHC) en een 523 MHz Freescale ARM11 processor. Het apparaat reageert niet bijzonder veel sneller dan andere e-book readers (de Irex DR800S is echt een uitzondering), maar vlot genoeg om niet te gaan irriteren.

Iriver EB02 Story White

Het 6 inch scherm heeft 8 grijstinten en is prettig leesbaar – de onderlinge verschillen zijn zoals gezegd klein, maar de Iriver behoort tot de modellen die nipt beter overkomen in dit opzicht. Het menu is overzichtelijk en logischer dan sommige andere modellen, de mp3-speelfunctie is bruikbaar, mede dankzij de hiervoor bestemde knoppen in het toetsenbord. WiFi of een touchscreen ontbreken, maar daar staat tegenover dat je deze e-reader voor gemiddeld 280 euro kan aanschaffen – met wat zoeken zelfs voor 250 euro. Gezien de interface, het toetsenbord en de wat rappere en ruimere hardware helemaal geen slechte prijs in dit testveld.

Samsung E60

Onlangs lanceerde Samsung een e-reader die vanaf eind juni beschikbaar is: de E60. Ons exemplaar in wit glimmend plastic kwam zo vers uit Korea dat er nog SNE-60K als typeaanduiding op stond, samen met ‘Kyobo Book Centre’. De Europese edities heten dus gewoon E60 – een exemplaar met toetsenbord zal als E65 door het leven gaan. De E60 is opvallend dik en nog wat zwaarder dan de BeBook Neo. Opvallend is de slider constructie, die we kennen van Samsung’s GSM telefoons. De E60 is voorzien van een 667 MHz processor, volgens Samsung de snelste die momenteel in een e-reader verwerkt is.

Samsung E60

Net als bij de Irex is het noodzakelijk de batterij te verwijderen om een geheugenkaart te plaatsen; die voegt dan capaciteit toe aan de ingebouwde 2 GB geheugen. In de praktijk voelt de E60 niet zo vlot als de snelle processor zou doen verwachten, maar het verschil met andere readers valt niet negatief uit. De troef van Samsung is een samenwerkingsverband met boekhandelketen Selexyz: bij verschijnen moet het mogelijk zijn om via ieder WiFi access point titels aan te schaffen. Uiteraard is het ook mogelijk boeken via USB op de reader te plaatsen. Met touchscreen (zij het met stylus) en WiFi is de E60 een van de meest complete e-readers van het moment, met voornamelijk de BeBook Neo als concurrent. Die is echter gemiddeld een stuk duurder dan de adviesprijs van de E60, die met 289 euro redelijk scherp is gezien het gebodene.

Sony Reader Pocket Edition PRS-300

Sony lanceerde eind 2009 twee e-readers in samenwerking met online retailer Bol.com. Deze van oorsprong online boekwinkel was een logische keuze voor het bedrijf, dat er zo direct een fikse potentiële klantenkring bij kreeg met al een zekere affiniteit met moderne techniek. De eenvoudige editie van de Sony Readers is de  Pocket Edition, PRS-300. Deze heeft slechts een 5 inch scherm en een relatief langzame processor. In de praktijk vinden we het eigenlijk de prettigste van de twee: hij is lekker compact, het scherm met 8 grijstinten is gestoken scherp en je merkt weinig van de lagere kloksnelheid van de processor.

Sony Reader Pocket Edition Black

Met een prijs van gemiddeld ruim 160 euro is het ook nog de goedkoopste e-reader in deze test. Eenvoudig en no-nonsense, maar wel alle voordelen van e-paper, in een degelijke behuizing. Slechts 512 MB geheugen, waarvan 480 MB beschikbaar is, maar dit is met SDHC of MemoryStick uitbreidbaar tot liefst 64 GB (32 GB per kaart).  Het enige wat we eigenlijk missen is een mp3-afspeelmogelijkheid, maar eerlijk is eerlijk: geen van de spelers kan op dit vlak concurreren met een echte mp3-speler.

De PRS-300 is opgevolgd door de PRS-350, die beschikt over een moderner en sneller reagerend scherm met een hoger contrast en aanraakbediening.

Sony Reader Touch Edition PRS-600

Wie houdt van meer luxe, kan kiezen voor Sony’s Touch Edition reader, de PRS-600. Deze is met een gemiddelde prijs van 285 euro aanmerkelijk duurder. Je krijgt er ook wat voor terug: een fraaie metalen behuizing, 16 grijstinten op een groter (6 inch) scherm, dat bovendien aanraakgevoelig is. Een 523 MHz processor en 128 MB geheugen zijn eveneens rianter dan bij de kleine broer. Ook voor vingerbediening, als enige in de test.

Sony Reader Touch Edition Silver

Helaas heeft de aanraakgevoelige laag een stevig nadeel: het contrast neemt fors af, de leesbaarheid is merkbaar minder. En dat is voor zo’n luxe e-reader eigenlijk een onoverkomelijk probleem. Naast bedienen met de vingers kunnen met een stylus aantekeningen worden gemaakt. Muziek kan je afspelen in mp3 en wav formaat. Eigenlijk ontbreekt alleen WiFi en/of een andere draadloze verbindingsmogelijkheid zoals 3G of Bluetooth – maar het maakt voor het eindoordeel weinig uit, want het scherm leest gewoon beduidend minder prettig dan alle andere geteste readers.

De PRS-600 is opgevolgd door de PRS-650, die beschikt over een moderner en sneller reagerend scherm met een hoger contrast; bovendien maakt de aanraakbediening gebruik van led-sensoren in plaats van een aanraakgevoelige laag, waardoor het contrast gelijk is aan of beter dan de overige besproken modellen.

Vergelijkingstabel

Algemeen
 
MerkBeBookBookeenCoolreaderiRex TechnologiesIriverItalicaItalicaSamsungSonySonySweex
ProductnaamNeo WhiteCybook Gen3 DeluxeCool-er Cool PinkDR800SEB02 Story WhitePaperback BlackPaperback WhiteE60Reader Pocket Edition BlackReader Touch Edition SilverMM300 eBook Reader 6" Black
ProductcodeBE-104BC602-BK-LUXCL600-CPDR800S-XW-BK-SCAD0000251126ITALICABLACKITALICAWHITELD06ESWPWAPRS300BPRS600SCMM300
DetailsProductinfoProductinfoProductinfoProductinfoProductinfoProductinfoProductinfoProductinfoProductinfoProductinfoProductinfo
Scherm
Scherm grootte6 inch6 inch6 inch8.1 inch6 inch6 inch6 inch6 inch5 inch6 inch6 inch
Resolutie600x800600x800600x800768x1024600x800600x800600x800600x800600x800600x800600x800
Pixeldichtheid167 ppi167 ppi167 ppi158 ppi167 ppi167 ppi167 ppi167 ppi200 ppi167 ppi167 ppi
Aantal grijstinten848168888886
Touchscreen
Touchbediening typeStylusStylusStylusVinger
Hardware
ProcessorFreescale i.MX31L ARM1136JF-SSamsung S3C2440Samsung S3C2440Freescale i.MX31L ARM1136JF-SFreescale i.MX31L ARM1136JF-SSamsung S3C2440Samsung S3C2440Freescale i.MX31L ARM1136JF-SFreescale i.MX31L ARM1136JF-SSamsung S3C2440
ProcessortypeARMARMARMARMARMARMARMARMARMARM
Processor kloksnelheid532 MHz400 MHz400 MHz532 MHz532 MHz400 MHz400 MHz667 MHz532 MHz532 MHz400 MHz
Geheugen16 MB128 MB256 MB16 MB
MP3-speler
Opslag
Opslagcapaciteit512 MB512 MB1024 MB2048 MB2048 MB512 MB512 MB2048 MB512 MB512 MB512 MB
Geheugenkaart - SD
Geheugenkaart - microSD
Verbindingen
WiFi
WiFi standaard802.11g802.11g
USB aansluiting
Hoofdtelefoon aansluiting
Type hoofdtelefoonaansluiting3,5 mm2,5 mm2,5 mm3,5 mm2,5 mm2,5 mm3,5 mm3,5 mm2,5 mm
Accu
Accuduur (pagina's)7000 pagina's8000 pagina's8000 pagina's6000 pagina's7000 pagina's8000 pagina's8000 pagina's3000 pagina's6800 pagina's7500 pagina's8000 pagina's
Accuduur (uur)336 uur130 uur
Accucapaciteit1600 mAh1000 mAh1000 mAh2800 mAh1800 mAh1500 mAh1000 mAh
AccutypeLithium-ionLithium-polymeerLithium-polymeerLithium-ionLithium-ionLithium-polymeerLithium-polymeerLithium-ionLithium-polymeer
Afmetingen
Gewicht298 gram174 gram178 gram335 gram284 gram174 gram174 gram315 gram220 gram286 gram174 gram
Breedte118 mm118 mm117.74 mm149 mm127 mm118 mm118 mm119.5 mm107 mm121 mm118 mm
Hoogte189 mm188 mm183 mm193 mm204 mm188 mm188 mm171 mm157.5 mm174.3 mm188 mm
Dikte11 mm8.5 mm10.89 mm9 mm9 mm9 mm9 mm16.3 mm10.2 mm9.8 mm8.5 mm
Bestandsformaten
ePUB
PDF
FB2
DjVu
BBeB
RTF
TXT
HTML
BMP
JPEG
Doc
CHM
Mobi

Conclusie

Op dit moment bieden e-readers eigenlijk één groot voordeel: gewicht. Een stapel boeken van tientallen kilo’s past in een apparaat van 200 tot 400 gram. Zoals je in dit artikel kan lezen, is het prettiger om van een e-ink scherm te lezen, dan vanaf een LCD.
Aan de andere kant vormen tablets een steeds interessanter alternatief: de batterijduur is lang genoeg om urenlang te kunnen lezen, de schermen worden steeds scherper en je kan er veel meer mee dan alleen boeken lezen.

E-readers zijn dan ook vooral interessant voor mensen die voor hun beroep of plezier veel lezen. Reken je jezelf niet tot die groep, dan kun je het beste de kat nog uit de boom kijken: over een jaar zullen e-readers zowel beter als goedkoper zijn, en er zal een fors aanbod aan tablets zijn voor wie een meer veelzijdig apparaat zoekt en minder goede leeseigenschappen op de koop toe neemt.

E-readers staan wat ons betreft duidelijk nog in de kinderschoenen. Wie er een wil kiest het beste een goedkope: de schermkwaliteit van de diverse modellen ontloopt elkaar niet genoeg om veel geld uit te geven. In alle gevallen is de verversingssnelheid van het scherm ronduit schrikken voor wie een LCD gewend is, met één uitzondering: de Irex DR800S. Deze is als e-reader wat ons betreft ook qua bediening het meest geslaagde apparaat en winnaar van een Hardware.Info Gold Award. Wie WiFi en een touchscreen wil, is naar onze mening net beter uit met de Samsung E60 dan met de BeBook Neo – de eerste heeft een aanmerkelijk lagere prijs en betere specificaties, en bovendien de samenwerking met Selexyz. De BeBook is echter een prima alternatief, al gaat de Silver Award naar Samsung. Wie gewoon een simpele e-reader wil heeft een prima keus aan de Sony Reader Pocket Edition; wil je niet twee apparaten bij je hebben en ook muziek spelen met de reader, dan is de Sweex MM300 een redelijk alternatief – beide modellen ontvangen een Bronze Award.

Hardware.Info dankt Ereaderstore.nl voor het ter beschikking stellen van de e-readers van BeBook, Bookeen, Cool-ER, Irex, Iriver en Italica.

Irex DR800S

Samsung E60

Sony Pocket Reader PRS300
Sweex MM300


Besproken producten

Vergelijk alle producten

Vergelijk  

Product

Prijs

BeBook Neo White

BeBook Neo White

  • 6 inch
  • 167 ppi
  • Touchscreen
  • 7000 pagina's
Niet verkrijgbaar
Bookeen Cybook Gen3 Deluxe

Bookeen Cybook Gen3 Deluxe

  • 6 inch
  • 167 ppi
  • 8000 pagina's
Niet verkrijgbaar
Coolreader Cool-er Cool Pink

Coolreader Cool-er Cool Pink

  • 6 inch
  • 167 ppi
  • 8000 pagina's
Niet verkrijgbaar
Gold Award iRex Technologies DR800S

iRex Technologies DR800S

  • 8.1 inch
  • 158 ppi
  • Touchscreen
  • 6000 pagina's
Niet verkrijgbaar
Iriver EB02 Story White

Iriver EB02 Story White

  • 6 inch
  • 167 ppi
  • 7000 pagina's
Niet verkrijgbaar
Italica Paperback Black

Italica Paperback Black

  • 6 inch
  • 167 ppi
  • 8000 pagina's
Niet verkrijgbaar
Italica Paperback White

Italica Paperback White

  • 6 inch
  • 167 ppi
  • 8000 pagina's
Niet verkrijgbaar
Silver Award Samsung E60

Samsung E60

  • 6 inch
  • 167 ppi
  • Touchscreen
  • 3000 pagina's
Niet verkrijgbaar
Bronze Award Sony Reader Pocket Edition Black

Sony Reader Pocket Edition Black

  • 5 inch
  • 200 ppi
  • 6800 pagina's
Niet verkrijgbaar
Sony Reader Touch Edition Silver

Sony Reader Touch Edition Silver

  • 6 inch
  • 167 ppi
  • Touchscreen
  • 7500 pagina's
Niet verkrijgbaar
Bronze Award Sweex MM300 eBook Reader 6" Black

Sweex MM300 eBook Reader 6" Black

  • 6 inch
  • 167 ppi
  • 8000 pagina's
Niet verkrijgbaar
0
*