20 Intel Z77 moederborden vergelijkingstest

34 reacties
Inhoudsopgave
  1. 1. Inleiding
  2. 2. Intel Z77 chipset
  3. 3. Overige 7-serie chipsets
  4. 4. LucidLogix Virtu MVP
  5. 5. ASRock Z77 Extreme4
  6. 6. ASUS P8Z77-M / P8Z77-M Pro
  7. 7. ASUS P8Z77-V LE / P8Z77-V / P8Z77-V Pro / P8Z77-V Deluxe
  8. 8. ASUS Sabertooth Z77
  9. 9. ASUS Maximus V Gene
  10. 10. ECS Z77H2-AX
  11. 11. Foxconn Z77A-S
  12. 12. Gigabyte GA-Z77M-D3H / GA-Z77MX-D3H
  13. 13. Gigabyte GA-Z77-D3H
  14. 14. Gigabyte GA-Z77X-UD3H / GA-Z77X-UD5H
  15. 15. Intel DZ77GA-70K
  16. 16. MSI Z77MA-G45
  17. 17. MSI Z77A-G45 / Z77A-GD65
  18. 18. Benchmarks (zonder losse videokaart)
  19. 19. Stroomverbruik (zonder losse videokaart)
  20. 20. Benchmarks (Radeon HD 6850)
  21. 21. Stroomverbruik (Radeon HD 6850)
  22. 22. Geluidskwaliteit
  23. 23. Conclusie
  24. 24. Besproken producten
  25. 25. Reacties

Inleiding

[update] Dit artikel is inmiddels opgevolgd door de review van 32 Z77-moederborden, getest in combinatie met Ivy Bridge processor.

Op Intels derde generatie Core i-processors, code naam Ivy Bridge, zul je nog een paar weken langer moeten wachten. Wel zijn vanaf vandaag officieel de bijbehorende moederborden beschikbaar. Wat is er nieuw en wat is er anders aan deze nieuwe generatie, de 7-serie? Mede dankzij de CeBIT beurs in maart was er al erg veel informatie over de moederborden in deze test al bekend. Intel had bij deze introductie zelfs dusdanig weinig grip op de zaak, dat veel van de moederborden al geruime tijd de koop zijn, terwijl dat eigenlijk pas vanaf vandaag het geval had mogen zijn. Toch valt er nog wel het een en ander te vertellen, niet in de laatste plaats: hoe doen ze het in de praktijk? Hardware.Info zette maar liefst 20 Z77-moederborden op de testbank om je dat te kunnen vertellen.

Voor de binnenkort verschijnende nieuwe generatie Ivy Bridge processors heeft Intel een nieuwe lijn moederbordchipsets ontwikkeld, de 7-serie. De meest luxe van de diverse chipsets in deze nieuwe serie, en daarmee de voor de hand liggende keuze voor hardwareliefhebbers, is de Intel Z77. Deze chipset, in feite de opvolger van de Intel Z68, biedt van alle 7-serie chipsets de meeste functionaliteit en de beste overklokmogelijkheden.

De nieuwe Ivy Bridge processors gaan gebruik maken van dezelfde Socket 1155 processorvoet als de huidige Sandy Bridge processors. De Intel Z77 als ook de andere 7 serie chipsets zijn zodoende bedoeld voor Socket 1155 moederborden. Het nieuwe platform is zoals dat heet forward and backward compatible. Ofwel: je kunt een bestaande Sandy Bridge processor in een nieuw 7-serie chipset moederbord stoppen en (mits er een geschikte BIOS wordt gemaakt) ook een Ivy Bridge processor in een bestaand 6-serie chipset moederbord.

Die compatibiliteit maakt dat we de nieuwe Z77 ook nu al uitgebreid kunnen testen, nog zonder Ivy Bridge processor. Gewapend met een Intel Core i5 2500K gingen wij aan de slag met niet minder dan 20 moederborden met Intel Z77 chipset, en wel deze:

Intel Z77 chipset

De Z77 is de meest luxe uit Intels nieuwe generatie chipsets. Dat blijkt allereerst uit het feit dat deze Z77 net als zijn voorlopers, de Z68 en P67, het mogelijk maakt om unlocked K-serie processors uitvoerig te overklokken. Bij het Socket 1155 platform zit de PCI-Express controller voor de videokaarten in de processor, niet in de chipset. Dat blijft bij Ivy Bridge ook het geval, al wordt daar de PCI-Express versie opgewaardeerd van 2.0 naar 3.0. Moederborden met Z77 chipset bieden net als bij de Z68 de mogelijkheid om de 16 PCI-Express lanes van de processor op te splitsen in twee keer 8 lanes, voor SLI of Crossfire. Nieuw is de mogelijkheid om de lanes op te splitsen in 1x 8 en 2x 4. Deze mogelijkheid is er om op toekomstige Z77 moederborden vier PCI-Express 3.0 lanes te gebruiken voor een Intel Thunderbolt controller.

De 7-serie is Intels eerste generatie chipsets met een geïntegreerde USB 3.0 controller. De Z77 biedt 4x USB 3.0 en 10x USB 2.0. Moederbordfabrikanten hoeven zodoende niet langer USB 3.0 controllers van derden te gebruiken. Op het vlak van Serial ATA-aansluitingen is er helaas niets gewijzigd ten opzichte van de vorige generatie: nog steeds zijn er slechts twee Serial ATA 600-poorten, aangevuld met vier keer Serial ATA 300. De Z77 chipset bevat verder een extra PCI-Express controller volgens de 2.0 standaard met 8 lanes. Daarmee kunnen PCI-Express x1 of x4 sloten van een moederbord verbonden worden, maar deze lanes kunnen ook gebruikt worden voor het aansluiten van extra Serial ATA-, USB- of andere controllers.

Net als de Intel Z68 biedt de Z77 chipset ondersteuning voor SSD-caching, ofwel Intel Smart Response Technology, zoals Intel het zelf noemt. Ook gebleven is de ondersteuning voor Intel processors met geïntegreerde videokaart, waarbij echter nieuw is dat de Z77, mits er een Ivy Bridge processor gebruikt wordt, gelijktijdig drie schermen kan aansturen.

Een aantal nieuwe technologieën komen we in de chipset tegen. Allereerst is er een nieuwe versie van Wireless Display. Deze technologie kennen we al uit de notebookwereld, maar komt nu ook naar de desktop. Wanneer je je PC voorziet van een geschikte (lees: op Intel chipset gebaseerde) WLAN-kaart, kunnen de beelden van PC draadloos naar een op de TV-aangesloten WiDi-ontvanger verzonden worden. Ook nieuw is Intels Rapid Start technologie, die het mogelijk maakt om binnen vijf seconden je PC uit de slaapstand te brengen, wanneer je gebruik maakt van een SSD. Ten slotte is er Intel Smart Connect; een technologie die de PC om de paar minuten in een zeer lage energieverbruiksmethode even verbinding laat maken met internet om bijvoorbeeld je e-mail of sociale netwerksites te synchroniseren. Wanneer je je PC dan aan zet is alle nieuwe data al direct voorhanden. Smart Connect vraag echter naast nieuwe hardware ook een aanpassing van het besturingssysteem en aan software. We zullen de komende tijd zien hoe deze functionaliteit daadwerkelijk wordt ingezet.

Overige 7-serie chipsets

De Intel Z77 is de meest luxe van de nieuwe 7-serie chipsets en daarom ook de basis voor de meest uitgebreide Ivy Bridge moederborden die de verschillende fabrikanten op de markt gaan brengen. Het is echter zeker niet de enige chipset uit de serie.

Het iets minder luxe broertje van de Z77 is de Z75. Er zijn twee verschillen: allereerst kunnen de 16 PCI-Express lanes van de processor bij de Z75 niet gedeeld worden naar 1x 8 en 2x 4. Dat betekent concreet dat op basis van de Z75 geen moederborden met Thunderbolt-aansluiting ontworpen kunnen worden. 2x 8 is wel mogelijk, Crossfire en SLI functionaliteit is er dus nog steeds. Een ander verschil is dat de Z75 geen SSD caching (Intel Smart Response) ondersteunt.

Een goedkopere variant voor op consumenten gerichte moederborden is de H77. Deze mist de overklokmogelijkheden en doet geen SLI of Crossfire, maar heeft wél SSD caching. Wanneer je zeker weet dat je niet gaat overklokken of twee videokaarten combineren, kun je je met een H77 moederbord vermoedelijk wat geld besparen. Het is waarschijnlijk dat de verschillende fabrikanten de H77-borden minder luxe zullen uitvoeren.

Voor zakelijke toepassingen zijn er de Q77, Q75 en B75 chipsets. De Q75 ondersteunt Intel Stable Image Platform Program en zodoende is er de garantie dat Q75 borden voor zeer lange tijd beschikbaar zullen blijven en met dezelfde drivers zullen blijven werken. De luxere Q77 ondersteunt de nieuwste versie van vPro. De B75 is een instapchipset en mist de management features.

Chipset Z77 Z75 H77 Q77 Q75 B75
Uitgebreide CPU overklok features Ja Ja - - - -
Processor GPU overklok features Ja Ja Ja Ja Ja Ja
PCI-Express 3.0 lanes (van CPU) 1x 16 of 2x 8 of 1x 8 + 2x 4 1x 16 of 2x 8 1x 16 1x 16 1x 16 1x 16
PCI-Express 2.0 (van chipset) 8 8 8 8 8 8
PCI - - - Ja Ja Ja
Serial ATA 600 2 2 2 2 1 1
Serial ATA 300 4 4 4 4 4 4
USB 3.0 4 4 4 4 4 4
USB 2.0 10 10 10 10 10 8
Monitor aansluitingen 3 3 3 3 3 3
Intel technologieën      
Rapid Storage Technology 11 Ja Ja Ja Ja Ja Ja
Smart Response Technology (SSD Caching) Ja - Ja Ja - -
Smart Connect Ja Ja Ja Ja Ja Ja
Rapid Start Ja Ja Ja Ja Ja Ja
Wireless Display Ja Ja Ja Ja Ja Ja
Zakelijke features      
Active Management Technology 8.0 - - - Ja - -
vPro - - - Ja - -
SIPP - - - Ja Ja -

LucidLogix Virtu MVP

Voordat we de verschillende Z77 moederborden gaan bekijken moet één onderwerp nog besproken worden. Bij verreweg de meeste luxere Z77 borden wordt de Virtu MVP software voor LucidLogix gebundeld. Deze software kan de in de processor geïntegreerde GPU en een losse videokaart laten samenwerken. Door de geïntegreerde GPU het aansturen van de monitoren op zich te laten nemen, kan de aparte videokaart zijn rekenkracht puur gebruiken voor het berekenen van 3D-beelden. Verder bevat Virtu MVP diverse technieken die overbodige berekeningen binnen 3D-games kunnen wegnemen. De exacte werking ervan gaat wat te ver voor dit artikel, maar het komt er in feite op neer dan Virtu MVP potentieel voor significant betere 3D-prestaties kan zorgen - althans, volgens de ontwikkelaars. Of dat ook in de praktijk zo is, zullen we in een toekomstig artikel gaan bepalen.

Test

We hebben alle moederborden getest op dezelfde manier als we eerder ook de Intel Z68 borden testten. Dat betekent benchmarks in combinatie met een Intel Core i5 2500K Sandy Bridge processor, 4 GB DDR3-1333 geheugen, een Western Digital Raptor 74 GB harde schijf, een Cooler Master Real Power M850 voeding en Windows 7 x64 als besturingssysteem. Tests voerden we zowel met als zonder losse Radeon HD 6850 videokaart uit.

Op de volgende pagina's zullen we alle moederborden kort los bespreken. Van alle moederborden tonen we ook uitgebreide BIOS-screenshots. Aan het eind van dit artikel vind je al onze benchmarks en andere testresultaten.

ASRock Z77 Extreme4

ASRock heeft net als de andere fabrikanten een flinke lijn aan Z77 moederborden uitgebracht, maar kon ons helaas vooralsnog alleen een sample van de Z77 Extreme4 toesturen. Met een prijskaartje van zo'n € 131 is deze net wat goedkoper dan veel modellen van de concurrentie.

 ASRock Z77 Extreme4

Op het bord vinden we allereerst twee PCI-Express x16 sloten (totaal 16 lanes), twee maal PCI-Express x1 en twee maal PCI. Het bord heeft acht interne SATA-poorten en één externe. De extra poorten worden bewerkstelligd door een ASMedia ASM1061 chip. USB 3.0 biedt het bord zes keer, waarvan vier keer aan de achterzijde. Voor de vijfde en zesde USB 3.0 poorten, die niet vanuit de Z77 chipset worden aangestuurd, gebruikt ASRock ook een ASMedia chip. Het bord heeft een enkele gigabit LAN-aansluiting met Broadcom BCM57781 controller. Voor 7.1-kanaals on-board geluid wordt een Realtek ALC898 chip gebruikt. Deze is gecombineerd met THX TruStudio drivers.

Voor de in de processor geïntegreerde videokaart vinden we achterop VGA, DVI en HDMI uitgangen. De Lucid Virtu MVP software wordt meegeleverd om deze aan te sturen.

ASRock Z77 Extreme4

Hardwarematige extra features bestaan uit onboard power/reset-knoppen en een HEX-display met BIOS POST-codes, dat je kan helpen om bij problemen de fout te zoeken. Opvallend detail is dat ASRock alle condensators op het moederbord in goud heeft uitgevoerd.

ASRock heeft al een tijdje een grafische EFI-BIOS. Men is zeker niet conservatief voor wat betreft de instellingen die overklokkers worden geboden: het CPU-voltage kan bijvoorbeeld verhoogd worden tot 2,2 volt en het geheugen tot 2,1 volt. Dat is in vergelijking met andere borden vrij fors. Een goede feature is dat je vanuit het instellingenscherm automatisch nieuwe BIOS-versies op internet kunt zoeken en flashen. De eerlijkheid gebiedt echter ook te zeggen dat ASRock qua aantal instellingsmogelijkheden in een merk als ASUS nog altijd haar meerdere moet erkennen.

Het stroomverbruik van het moederbord is érg hoog. Vermoedelijk zit er qua BIOS-optimalisaties iets nog niet helemaal lekker of is het bord op dit vlak gewoon niet goed ontworpen. De prestaties zijn wel prima.

ASUS P8Z77-M / P8Z77-M Pro

ASUS stuurde ons vrijwel zijn hele lijn aan Z77-moederborden. De eerste twee die we bespreken zijn twee Micro ATX moederborden, de P8Z77-M en de circa dertig euro duurdere P8Z77-M Pro. We hebben het al vaker besproken: omdat tegenwoordig zo'n beetje alle denkbare functionaliteit op het moederbord is geïntegreerd, is voor 95% van de consumenten een Micro ATX moederbord meer dan voldoende. De prijsverschillen tussen Micro ATX en Full ATX modellen zijn aanzienlijk; niet alleen bij ASUS, maar ook bij de andere leveranciers.

Hoewel beide borden qua naam op elkaar lijken, zijn ze gebaseerd op een volledig andere PCB en zijn er relatief veel verschillen. Dat begint al bij de uitbreidingssloten: de P8Z77-M biedt twee maal PCI-Express x16 (totaal 16 lanes), één maal PCI-Express x1 en één maal PCI. Bij de Pro is het normale PCI-slot vervangen door een derde PCI-Express x16 slot, met vier lanes.

Asus P8Z77-M
ASUS P8Z77-M

Asus P8Z77-M Pro
ASUS P8Z77-M Pro

Beide borden hebben intern de zes Serial ATA-aansluitingen van de Intel Z77 chipset beschikbaar. Een ASMedia controller zorgt op de Pro voor twee eSATA-poorten, het normale bord moet die missen. USB 3.0 biedt de P8Z77-M vier keer, waarvan twee maal extern. De Pro heeft extern nog twee extra USB 3.0 aansluitingen (in totaal zes dus), waarvoor ASUS opnieuw een ASMedia chip inzet.

Als monitoraansluitingen bieden beide borden VGA, DVI en HDMI. In beide gevallen bundelt ASUS ook de Virtu MVP software om de in de processor geïntegreerde GPU een eventuele losse videokaart te laten versnellen. Beide borden gebruiken ook dezelfde gigabit LAN-controller, de Realtek RTL8111F. Qua audio-chip is er een verschil: op de P8Z77-M vinden we een bejaarde Realtek ALC887 chip, overigens zonder digitale uitgang. Op de Pro vinden we de ALC892 mét optische digitale uitgang. Overigens scoort de oude ALC887 in onze geluidskwaliteitstest net wat beter. We hebben het al vaker geschreven: vanwege het hoge nummer klinkt de ALC892 als luxe optie, maar dat valt in de praktijk wel mee.

De Pro biedt voor de liefhebbers nog wat extra opties. Allereerst zitten er zogenaamde TPU en EPU switches op het bord, die het mogelijk maken om het bord direct te overklokken of juist in zuinigere, maar wel wat langzamere modus te laten werken. Het niet-Pro bord biedt overigens dezelfde opties, maar alleen via software. De Pro bevat verder een 8-fase stroomvoorziening voor de processor, terwijl de P87ZZ-M het met zes fases moet doen. Voor wie wil gaan overklokken kan dat net een verschilletje maken.

Je merkt aan veel dingen dat ASUS zich richt op mensen die vaak computers assembleren. Zo heeft men al sinds jaar en dag de zogenaamde Q-connector, die het makkelijker maakt om de kabeltjes van knoppen en kabeltjes in de behuizing op het bord aan te sluiten. Op alle borden vinden we tegenwoordig ook de zogenaamde Q-Design geheugensloten, waar je met één hand modules in kunt plaatsen.

Beide borden maken gebruik van de nieuwste versie van ASUS' grafische EFI-BIOS, waar we zeer enthousiast over zijn: overzichtelijk, een aantrekkelijk design, maar bovenal zeer veel instellingsmogelijkheden. Leuk voor de liefhebbers is dat je tegenwoordig in de ASUS BIOS eenvoudig screenshots kunt maken. Een functionaliteit die we zeker even moeten noemen is USB BIOS Flashback: je kunt in een noodsituatie de BIOS opwaarderen vanaf een USB-stick, zelfs zonder geïnstalleerde processor! Het enige wat je nodig hebt is een werkende voeding. Bij de luxere ASUS borden zit de BIOS Flashback knop overigens achterop, bij deze twee is het een klein knopje dat onder het vierde uitbreidingsslot zit.

De prestaties en het energieverbruik ten slotte: beide zijn helemaal prima bij deze borden.

ASUS P8Z77-M:

ASUS P8Z77-M Pro:

ASUS P8Z77-V LE / P8Z77-V / P8Z77-V Pro / P8Z77-V Deluxe

ASUS' standaard reeks ATX Z77-moederborden, zijn de P8Z77-V modellen. Er bestaan vijf modellen in deze serie: de P8Z77-V LX, P8Z77-V LE, P8Z77-V, P8Z77-V Pro en P8Z77-V Deluxe. Wij testten er vier, alle modellen behalve de LX. De prijzen van de drie borden lopen aardig uit elkaar: de LE koop je voor gemiddeld € 144, het model zonder toevoeding voor € 166, de Pro voor gemiddeld € 184 en de Deluxe voor gemiddeld € 225.

De ATX-borden bieden uiteraard meer uitbreidingssloten dan de Micro ATX-modellen van de vorige pagina. Op de LE vinden we 2x PCI-Express x16 (16 lanes), 2x PCI-Express x1 en 3x PCI. Op de -V en de Pro is één van die PCI-sloten ingewisseld voor een derde PCI-Express x16 slot met vier lanes. De Deluxe ten slotte heeft geen PCI-sloten, maar wel vier PCI-Express x1 sloten! Om die allemaal van een lane te kunnen voorzien, vinden we midden op het bord een PLX-chip die als PCI-Express switch dienst doet. Om rekening mee te houden: de LE biedt geen SLI-ondersteuning, de andere twee borden wel.

Asus P8Z77-V LE
ASUS P8Z77-V LE

Asus P8Z77-V
ASUS P8Z77-V

Asus P8Z77-V Pro
ASUS P8Z77-V Pro

Asus P8Z77-V Deluxe
ASUS P8Z77-V Deluxe

Ook voor wat betreft de Serial ATA aansluitingen zijn er verschillen. De LE biedt 7x SATA en 1x eSATA. Een Marvell 88SE91210 zorgt voor de zevende interne en de externe aansluiting. De P8Z77-V en de Pro hebben 8x SATA, maar geen eSATA. Hier gebruikt men een ASMedia ASM1061 controller. De Deluxe heeft 8x SATA én 2x eSATA. De Marvell 88SE9128 controller die ASUS op dit bord gebruikt, biedt een eigen vorm van SSD-caching. Leuk, maar als je dat wil gaan gebruiken, kun je beter de op de Intel-controller aangesloten poorten en daarmee Intel Smart Response gebruiken.

De LE en de P8Z77-V bieden 6x USB 3.0, waarvan vier maal extern. De Pro en de Deluxe bieden allebei 8x USB 3.0. Bij de Pro 4x extern, bij de Deluxe 6x extern. Alle borden bieden voor de monitor(en) een HDMI en een DisplayPort uitgang. De LE, het standaardmodel en de Pro hebben ook nog VGA en DVI, voor die connectors is bij de Deluxe vanwege andere functionaliteit geen plek. Lucids Virtu MVP wordt bij alle drie de borden meegeleverd.

De LE heeft een enkele gigabit netwerkaansluiting, met Realtek RTL8111F controller. Bij de P8Z77-V en de Pro gebruikt ASUS een betere Intel-controller. De Deluxe heeft twee netwerkaansluitingen, één Realtek en één Intel. Bij de P8Z77-V en de Pro bundelt ASUS een uitbreidingskaartje met een 802.11n WiFi-controller (2,4 GHz, 150N). De draadloze adapter van de Deluxe biedt daarnaast ook Bluetooth 4.0. Voor bij deze WiFi Go kaartjes bundelt ASUS wat interessante software, die het ondermeer mogelijk maakt om je smartphone als afstandsbediening van de PC te laten fungeren.

Alle borden behalve de Deluxe hebben een Realtek ALC892 audio-codec. Op de vorige pagina schreven we dat deze qua geluidskwaliteit niet uitblinkt. De Deluxe gebruikt de kwalitatief veel betere Realtek ALC898. Zowel bij de Pro als Deluxe vinden we de DTS UltraPC II geluidsverbeteringssoftware, die ondermeer de mogelijkheid biedt om via DTS Connect surroundgeluid via een enkele digitale kabel naar een surround versterker te sturen.

Wat hebben de borden voor overklokkers te bieden? Allereerst zijn er verschillen voor wat betreft de stroomvoorziening voor de processor: de LE heeft 8 fases, de P8Z77-V 12, de Pro 16 en de Deluxe zelfs 20. Ook het aantal aansluitingen voor ventilators verschilt: 4 bij de LE en 6 bij de Pro en de Deluxe. Bij die laatste twee zijn overigens alle aansluitingen van het PWM-type. Alleen de Deluxe heeft onboard power- en resetknoppen en een HEX-display met BIOS POST-codes.

Ook deze borden hebben ASUS' onvolprezen grafische EFI BIOS, inclusief de op de vorige pagina besproken USB BIOS Flashback functionaliteit. De screenshots onderaan deze pagina tonen duidelijk dat de borden zeer veel instellingsmogelijkheden bieden. Op de prestaties en het stroomverbruik is opnieuw weinig aan te merken.

ASUS P8Z77-V LE:

ASUS P8Z77-V:

ASUS P8Z77-V Pro:

ASUS P8Z77-V Deluxe:

ASUS Sabertooth Z77

Ook voor de Z77-chips heeft ASUS opnieuw een Sabertooth moederbord uitgebracht in de zogenaamde The Ultimate Force reeks. Bij deze Sabertooth Z77 vinden we een direct opvallende feature terug die ASUS eerder ook al op de Sabertooth P67 plaatste, maar bij de later uitgebrachte Sabertooth X79 weer achterwege liet: een plastic cover dat bijna het hele moederbord overlapt. De officiële lezing is, dat wanneer je gebruik maakt van een CPU-koeler die richting het moederbord blaast, er dankzij deze cover airflow langs alle moederbordcomponenten gaat. Daardoor blijft het moederbord volgens ASUS zowel koeler als stabieler. Overigens hebben wij geen significant verschil gemeten. Een voordeel dat je sowieso wél behoudt: het bord ziet er zo erg stoer uit.

Asus Sabertooth Z77

Voor wie extra airflow wil bewerkstelligen levert ASUS twee kleine losse fannetjes mee die op twee plekken in de plastic cover geplaatst kunnen worden. Een andere nieuwe accessoire zijn plastic plaatjes om alle niet gebruikte sloten mee af te dichten.

Kijken we naar de specificaties, dan vinden we drie PCI-Express x16 sloten (20 lanes), en drie keer PCI-Express x1. Het bord heeft 8x Serial ATA en twee maal eSATA. Voor de twee extra controllers heeft ASUS bij zusterbedrijf ASMedia gewinkeld, net als voor een extra USB 3.0 controller, die het totaal aantal poorten op zes waarvan vier extern brengt. De Realtek ALC892 audiochip op het bord biedt een beneden gemiddelde geluidskwaliteit. Positief is wel de keuze voor Intel als leverancier van de netwerkcontroller.

Asus Sabertooth Z77

Zaken als onboard knoppen of een HEX-display met POST-codes moet de Sabertooth missen. Bijzonder is dat het bord diverse temperatuursensors aan boord heeft. Met de speciale meegeleverde Thermal Radar software kunnen alle temperaturen gecontroleerd worden en fan-profielen worden aangemaakt om het systeem goed koel te houden. De mogelijkheid om zeven fans aan te sluiten (waarvan zes van het PWM-type!) is een record voor deze test.

ASUS' heeft haar zeer complete EFI-BIOS voor dit bord opnieuw in Sabertooth-kleurstelling verwerkt. De besproken USB BIOS Flashback functionaliteit is ook bij dit bord beschikbaar.

De prestaties zijn prima, maar het stroomverbruik is opnieuw bovengemiddeld. De gemiddelde prijs van € 215 is gezien de features fors en dat is een trendbreuk met eerdere Sabertooth borden. Je betaalt dus ook overduidelijk voor de looks!

ASUS Maximus V Gene

De ATX Z77 moederborden uit ASUS' beroemde Republic of Gamers serie zijn op het moment van schrijven nog niet beschikbaar. Wel is de Micro ATX variant er al, de Maximus V Gene. Met zijn zwart/rode kleurstelling is het bord opnieuw direct te herkennen als familie van z'n inmiddels lange rij voorlopers.

Asus Maximus V Gene

Op de Gene vinden we twee PCI-Express x16 sloten en een 'opengeknipt' x4 slot, waar potentieel nog een derde x16 kaart in geplaatst kan worden. Intern vinden we de zes Serial ATA aansluitingen zoals de Z77-chipset die biedt. Achterop is er nog éénmaal eSATA. Voor de monitor is er HDMI en DisplayPort voorhanden.

Aan USB 3.0 aansluitingen is er op dit bord geen gebrek: zes stuks, waarvan vier extern. Ook dit bord heeft Intel LAN. De gebruikte geluidschip is onduidelijk, aangezien ASUS er een metalen kapje overheen heeft gesoldeerd. De samen met Creative ontwikkelde SupremeFX III drivers zijn voor gamers prima, mede dankzij de EAX 5.0 ondersteuning, maar de geluidskwaliteit is opnieuw niet goed.

Asus Maximus V Gene

Dan de extra features. Allereerst zijn uiteraard onboard power- en reset-knoppen en is een HEX-display met BIOS POST-codes voorhanden. Nog handiger is het rijtje LED'jes dat bij eventuele opstartproblemen aangeeft bij welk systeemonderdeel je de oplossing mag gaan zoeken. Overklokkers kunnen dankzij de Go-button overklokwaardes instellen en op een moment naar keuze activeren. Zeven verschillende voltages kunnen dankzij meetpunten in de gaten gehouden worden, maar aangezien er geen makkelijke manier is om de meetpennen van je multimeter te verbinden, blijft het een beetje priegelen. In een speciale opzetmodule kun je een mini-PCI-Express en een mSATA-module plaatsen. Ook RoG-connect moet genoemd worden: de onvolprezen functionaliteit om de overklokinstellingen van een moederbord vanaf een ander systeem (bijvoorbeeld een laptop) aan te passen. Zo kun je tijdens het benchmarken instellingen aanpassen en systeemgegevens controleren.

De BIOS van het Maximus V Gene moederbord is opnieuw uitgebreider dan uitgebreid. Als overklokker kun je opnieuw alle remmen losgooien, maar dankzij CPU Level Up kun je ook als beginnende overklokker snel betere prestaties krijgen. De standaard prestaties zijn prima, het stroomverbruik echter duidelijk bovengemiddeld. Bij een overklokkersbord als dit zien we dat echter door de vingers.

ECS Z77H2-AX

Er zit nog net geen CD met Shirley Bassey's Goldfinger bij dit ECS Z77H2-AX moederbord, maar het scheelt weinig. De één zal het mooi vinden, de ander kitsch, maar bijzonder is het zeker: dit luxe ECS bord is vrijwel compleet in het goud uitgevoerd. De koellichamen, de condensators, de connectors op het I/O-paneel, de CPU-socket; zonder uitzondering zijn ze door ECS van een laagje nepgoud voorzien. Hiermee onderscheidt ECS zich in ieder geval duidelijk van de concurrentie, iets wat we alleen maar kunnen aanmoedigen.

ECS Z77H2-AX

Het bord biedt drie PCI-Express x16 sloten (20 lanes), twee maal PCI-Express x1 en twee maal PCI. Serial ATA is er zes maal, aangevuld met 2x eSATA. Bijzonder is de aanwezigheid van een mSATA-connector voor een kleine caching-SSD. USB 3.0 vinden we zes keer, waarvan vier maal extern. De extra controller komt van ASMedia. Het bord biedt HDMI- en VGA-uitgangen voor de geïntegreerde videokaart en ook ECS bundelt de Virtu MVP software. De enkele gigabit LAN aansluiting wordt aangestuurd door een Realtek RTL8111E en voor het geluid gebruikt ECS een Realtek ALC892.

ECS Z77H2-AX

Bijzonder is dat het moederbord zowel een geïntegreerde Bluetooth-module heeft als een geïntegreerde 802.11n WLAN-adapter (2,4 GHz, 150N). Helaas is ons van beide niet exact duidelijk welke chip er gebruikt wordt. In tegenstelling tot de implementatie van ASUS zijn de antennes niet los, maar zitten ze vast op de achterkant van het bord. Wanneer je je behuizing in een kast of tegen een muur aan plaatst, zal de ontvangst zodoende niet optimaal zijn.

Extra features zijn verder on-board knoppen, een HEX-display en voltagemeetpunten. Voor de processor is er een 12-fase stroomvoorziening geïmplementeerd. Ook ECS heeft inmiddels een grafische EFI-BIOS, al gaat die qua functionaliteit eigenlijk niet veel verder dan traditionele, op tekst gebaseerde BIOS'en. Zaken als profielen aanmaken zijn in ieder geval mogelijk.

Waar ECS door de mand valt is bij het stroomverbruik. Dat is echt flink hoger dan bij alle andere moederborden. De prestaties liggen in de lijn met de andere moederborden. Een prijs is ons helaas niet bekend: het bord is vooralsnog niet te koop bij de bij Hardware.Info aangesloten online shops.

Foxconn Z77A-S

Foxconn stuurde ons zijn Z77A-S voor deze vergelijkingstest. Het bord is helaas bij de bij onze prijsvergelijker aangesloten shops niet terug te vinden, zodat we geen oordeel kunnen geven over de prijs. De fabrikant heeft ons echter laten weten dat deze zeer scherp zou moeten zijn.

Foxconn Z77A-S

Opvallend is dat het bord een stuk minder hoog is dan de meeste andere ATX-borden. De uitrusting is dan ook vrij basic. Het bord biedt twee keer PCI-Express x16, twee maal PCI-Express x1 en twee maal PCI. Intern vinden we de zes Serial ATA aansluitingen van de Z77-chipset, eSATA is er niet. Ook voor wat betreft USB 3.0 beperkt Foxconn zich tot de vier poorten die Intel standaard biedt, waarvan er twee intern zijn verwerkt. Er zijn drie monitoraansluitingen: VGA, HDMI en DVI. De Realtek ALC887 audiochip is een oudje en presteert niet geweldig. Voor de gigabit netwerkaansluiting gebruik Foxconn een Realtek chip.

Foxconn Z77A-S

On-board knoppen en een HEX-display zijn aanwezig en het bord biedt zelfs twee BIOS-chips. Toch is wel duidelijk dat Foxconn zich met dit bord meer op systeembouwers dan op overklokkers richt. De stroomvoorziening van de processor is namelijk karig. Ook de nog steeds op tekst gebaseerde AMI BIOS biedt niet veel meer dan basisfunctionaliteit.

De prestaties liggen opnieuw in lijn met andere borden en ook op het stroomverbruik is weinig aan te merken. Met een eventueel zeer laag prijskaartje zou het bord leuk zijn voor de doelgroep van systeembouwers, maar de liefhebber kan beter voor een luxer bord kiezen.

Gigabyte GA-Z77M-D3H / GA-Z77MX-D3H

Van Gigabyte ontvingen we twee Micro ATX Z77-moederborden die op het eerste gezicht veel op elkaar lijken, maar ook de nodige verschillen kennen. De GA-Z77M-D3H is het instapmodel en is met een gemiddelde prijs van € 95 zelfs het goedkoopste bord uit de test. De GA-Z77MX-D3H - de X maakt het verschil - is zo'n twintig euro duurder, maar biedt wel meer mogelijkheden. Met hun blauwe kleur behoren beide borden overduidelijk tot de Gigabyte familie.

Gigabyte Z77M-D3H
Gigabyte GA-Z77M-D3H

Gigabyte Z77MX-D3H
Gigabyte GA-Z77MX-D3H

De GA-Z77M-D3H biedt twee PCI-Express x16 sloten (16 lanes), één keer PCI-Express x1 en één keer PCI. Bij de X is het PCI-slot vervangen door een derde x16 slot met vier lanes. Bij beide borden vinden we intern de zes Serial ATA aansluitingen die de Z77-chip biedt. eSATA is in beide gevallen niet aanwezig. USB 3.0 vinden we op beide borden vier keer; twee maal intern, twee maal extern. De X heeft aan de achterzijde twee extra USB 2.0 sloten.

Beide borden maken gebruik van dezelfde VIA VT2021 audiochip, die een beter dan gemiddelde geluidskwaliteit biedt. Bij het X-bord zijn er voldoende aansluitingen om 7.1-kanaals speakers aan te sluiten en is er een digitale uitgang. De GA-Z77M-D3H gaat niet verder dan 5.1 zonder digitale uitgang.

DVI, VGA en HDMI voor de in de processor geïntegreerde videokaart zijn in beide gevallen aanwezig. De Lucid Virtu MVP software wordt bij het X-bord meegeleverd, bij de instapper niet. Waar de GA-Z77MX-D3H geschikt is voor Crossfire én SLI, heeft Gigabyte voor de instapper de royalties aan nVidia niet betaald en mist SLI-ondersteuning.

De Gigabyte borden hebben twee BIOS-chips. De CPU-stroomvoorziening is bij de X duidelijk luxer en dit bord heeft ook een klein koelblokje achter de socket. Een klein detail maar toch: bij de X zit om alle interne connectors een plastic randje, zodat je stekkers niet verkeerd kunt plaatsen en niet per ongeluk pinnetjes kunt ombuigen. Bij het goedkopere bord zijn die wegbezuinigd.

Het duo maakt gebruik van Gigabytes nieuwe grafische EFI-BIOS, al is de luxe interface met grafische weergave van het moederbord zoals we die verderop bij de duurdere borden zien niet aanwezig. De instellingsmogelijkheden zijn echter allemaal prima.

Zowel op de prestaties als het energieverbruik is niets aan te merken.

Gigabyte GA-Z77M-D3H:

Gigabyte GA-Z77MX-D3H:

Gigabyte GA-Z77-D3H

Gigabytes instapper voor wat betreft volledige ATX Z77 moederborden is de GA-Z77-D3H. Opnieuw is de scherpe prijs opvallend: met gemiddeld € 114 is dit bord het goedkoopste ATX-bord uit de test.

Gigabyte Z77-D3H

Wat bij het bord direct opvalt is de mSATA-connector die pontificaal in het midden is geplaatst. Hier kan zo'n kleine SSD geplaatst worden die gebruikt kan worden voor Intels Smart Response SSD-caching technologie. Als de mSATA-connector gebruikt wordt, vervalt de werking van de zesde interne SATA-poort.

Gigabyte Z77-D3H

De GA-Z77-D3H biedt verder twee PCI-Express x16 sloten, drie maal PCI-Express x1 en twee maal PCI. Er zijn intern zes SATA-poorten, eSATA ontbreekt. USB 3.0 is er zes keer, waarvan vier keer extern. Voor de twee extra USB 3.0 poorten gebruikt Gigabyte een EtronTech chip. Er zijn VGA, DVI en HDMI monitoruitgangen en ook bij dit bord bundelt Gigabyte de Virtu MVP software om de geïntegreerde GPU de prestaties van een optioneel los exemplaar te laten verbeteren. Net als bij de op de vorige pagina beschreven Micro ATX borden, gebruikt Gigabyte op dit bord een VIA VT2021 audiochip. Op de PCB staat de term '108 dB' geprint, vermoedelijk uit macht der gewoonte toen Gigabyte nog in alle prijsklassen de luxe Realtek ALC889 codecs gebruikte. Met de VIA wordt een dergelijke geluidskwaliteit bij lange na niet gehaald. De netwerkchip komt van Atheros en dat is opvallend: deze fabrikant kennen we voornamelijk van WLAN-controllers.

Als instapper biedt ook dit bord verder geen belangrijke extra features: geen onboard knoppen, geen foutdiagnose, maar wél dual BIOS. De grafische EFI-schil komt overeen met degene die we hiervoor bij de Micro ATX borden zagen.

Ook bij dit bord zijn de prestaties prima. Het energieverbruik is gemiddeld.

Gigabyte GA-Z77X-UD3H / GA-Z77X-UD5H

De twee luxe Z77 moederborden van Gigabyte zijn de GA-Z77X-UD3H en -UD5H, beide in stijlvol donkergrijs uitgevoerd. Beide borden vallen in de Ultra Durable 4 reeks (al staat op de PCB nog Ultra Durable 3 geschreven). Een nieuwe toevoeging is dat men een PCB gebruikt die geproduceerd is met een nieuw soort fiber-materiaal, waardoor het moederbord beter tegen vochtigheid kan. Gigabyte is trouwens eerlijk genoeg om toe te geven dat het in de Westerse wereld vrijwel nooit voorkomt dat een moederbord kapot gaat vanwege een te vochtige omgeving. Zaken als de extra dikke koperlaag en betere componenten blijven onderdeel van Ultra Durable.

Gigabyte Z77X-UD3H
Gigabyte GA-Z77X-UD3H

Gigabyte Z77X-UD5H
Gigabyte GA-Z77X-UD5H

Beide borden bieden drie PCI-Express x16 sloten (20 lanes), drie maal PCI-Express x1 en één maal PCI. Bij de UD3H blijft het aantal interne SATA-poorten beperkt tot de zes die de Z77-chip biedt. De UD5H heeft drie extra Serial ATA 600 poorten, aangestuurd door Marvell-chips. Op beide borden vinden we in het midden een mSATA-connector voor een caching-SSD. eSATA biedt de UD3H twee keer en de UD5H slechts één keer, om ruimte te maken voor andere functionaliteit.

Complimenten voor Gigabyte als het gaat om de monitoraansluitingen: met VGA, DVI, HDMI én DisplayPort geef je gebruikers alle keuzes én is het mogelijk om drie schermen digitaal aan te sluiten. Wat we minder geslaagd vinden is Gigabytes USB 3.0 implementatie. Op het eerste gezicht is die erg goed: 8 USB 3.0 poorten op de UD3H en zelfs 10 op de UD5H. Maar vrijwel alle poorten blijken te lopen via on-board VIA USB HUB chips. Dat betekent potentieel lagere prestaties en compatibiliteitsproblemen. Waar we ook minder enthousiast over zijn is de keuze van een VIA VT2021 audio-codec op de UD3H. Op de UD5H zit gelukkig wel een Realtek ALC898, al missen we de veel betere ALC889's die Gigabyte vroeger gebruikte.

De UD5H biedt verder Firewire, iets wat we niet heel vaak meer tegenkomen anno 2012, en heeft twee netwerkaansluitingen, waarvan één uitgevoerd met een Intel-controller. De tweede gigabit LAN-poort, als ook de enige die de UD3H heeft, wordt aangestuurd door een Atheros AR8151 chip.

Beide borden bieden vijf fan-aansluitingen, alle van het PWM-type. Daarnaast komen we op beide borden onboard knoppen, een HEX-display en zeven voltagemeetpunten tegen. Ook de befaamde Dual BIOS technologie mag uiteraard niet ontbreken op beide borden. Bij de UD5H kun je met een schakelaartje zelf heel eenvoudig wisselen tussen beide BIOS'en. Waar de UD3H negen fases heeft voor de CPU-stroomvoorziening, gebruikt de UD5H er vijftien. Gigabyte gebruikt tegenwoordig trouwens DrMos chips voor de CPU-stroomvoorziening op haar luxere borden, al gebruikt men daar om begrijpelijke redenen zelf liever een andere naam voor.

De grafische EFI-BIOS is lekker uitgebreid en bevat Gigabytes unieke 3D-functionaliteit, waarbij je een afbeelding van het moederbord op je scherm ziet en op de verschillende onderdelen kunt klikken om die te configureren. De prestaties zijn goed, maar dat komt mede doordat Gigabyte haar borden standaard 0,8% overklokt. Het stroomverbruik valt een beetje tegen.

Gigabyte GA-Z77X-UD3H:

Gigabyte GA-Z77X-UD5H:

Intel DZ77GA-70K

Intels eigen high-end Z77 moederbord is de DZ77GA-70K. Het bord valt in de Extreme series en de daarbij behorende doodskop heeft opnieuw een prominent plekje op het moederbord opgeëist.

Intel DZ77GA-70K

Dit bord biedt twee maal PCI-Express x16, twee maal PCI-Express x1, een opengeknipt PCI-Express x4 slot (waar je eventueel een x16 kaart in kunt plaatsen) en twee normale PCI-sloten. Serial ATA vinden we intern acht keer: een Marvell-chip verzorgt twee extra poorten. Een andere Marvell-chip zorgt voor een eSATA-connector.

Het bord biedt acht USB 3.0 poorten, vier extern en vier intern. Maar juich niet te vroeg, want ze lopen allemaal via USB HUB chips van de firma Genesys Logic. Dat is en blijft een implementatie waar we niet blij mee zijn en die we zeker niet van Intel hadden verwacht. Voor wat betreft monitoraansluitingen vinden we op het bord gek genoeg alleen HDMI. Intel is erg trots op het feit dat je op Ivy Bridge drie schermen kunt gaan aansluiten, maar biedt die optie dus vreemd genoeg zelf niet aan.

Intel DZ77GA-70K

De twee netwerkaansluitingen worden, hoe kan het ook anders, aangestuurd door Intel chips. Een losse module, die via een interne USB-connector wordt aangesloten, voorziet het bord van Bluetooth- en 802.11n (2,4 GHz / 150N) WLAN-functionaliteit. Grappig: op die module staat duidelijk vermeld dat deze uit de fabriek van MSI komt. Het Intel bord biedt verder Firewire en gebruikt een Realtek ALC898 als audiocodec. De implementatie is uitstekend: Intel is de enige die de 90 dB signaal/ruis-verhouding grens voorbij gaat!

Het bord heeft slechts vier fan-aansluitingen en dat vinden we een beetje karig voor een high-end bord. Wel zijn er gelukkig onboard power- en resetknoppen, een HEX-display en - helemaal gebruiksvriendelijk - een hele serie LED's die tonen waar het bootproces mogelijk vastloopt.

Waar we erg enthousiast over zijn bij dit bord is de BIOS. Ook Intel is inmiddels overgestapt op een grafische EFI-schil, en hoe! Met configureerbare startschermen, sliders, dropdownboxen en veel andere zaken maakt Intel echt optimaal gebruik van het feit dat de BIOS tegenwoordig niet meer puur uit tekst bestaat. Het feit dat de interface compleet anders is, maakt dat je er vermoedelijk wel even aan moet wennen, maar als dat gelukt is, zul je het met ons eens zijn dat Intel over zijn Visual BIOS echt goed heeft nagedacht.

De prestaties zijn opnieuw in lijn met de andere borden, maar het stroomverbruik is bovengemiddeld.

MSI Z77MA-G45

MSI's Micro ATX Z77-moederbord is de Z77MA-G45. Qua functionaliteit is dit moederbord relatief basic: het biedt de mogelijkheden van de Z77-chip zonder veel extra toeters en bellen.

MSI Z77MA-G45

Het bord heeft twee PCI-Express x16 sloten en twee maal PCI-Express x1. Intern vinden we de zes SATA-poorten van de Z77-chip. Kudo's voor MSI: een sticker laat minder ervaren systeembouwers duidelijk zien dat ze hun SSD's op één van de twee Serial ATA 600 poorten moeten aansluiten. eSATA is niet geïmplementeerd. Ook voor wat betreft USB 3.0 beperkt MSI zich tot de basisfunctionaliteit van de Z77: vier poorten dus, waarvan twee extern.

MSI Z77MA-G45

Het bord biedt verder VGA, DVI en HDMI monitoraansluitingen. De enkele netwerkaansluiting wordt aangestuurd door een Realtek RTL8111E chip. Voor het 7.1-kanaals geluid gebruikt MSI een Realtek ALC892, gecombineerd met THX TruStudio Pro software.

Extra features zijn er verder niet. De BIOS is MSI's nieuwste generatie Click BIOS II, waar we eerder al lovende woorden over schreven. De prestaties zijn prima en het energieverbruik duidelijk lager dan gemiddeld. Een prima no-nonsense bordje dus.

MSI Z77A-G45 / Z77A-GD65

MSI heeft een drietal ATX Z77-moederborden in de planning staan. Op het topmodel Z77A-GD80 moeten we nog even wachten: dit bord met Thunderbolt-controller werd al getoond op de CeBIT beurs, maar het is nog niet duidelijk wanneer het beschikbaar wordt. De Z77A-G45 en Z77A-GD65 zijn wél al beschikbaar en hebben we beide getest. De borden zijn duidelijk familie, maar kennen ook de nodige verschillen.

MSI Z77A-G45
MSI Z77A-G45

MSI Z77A-GD65
MSI Z77A-GD65

Beide borden hebben drie PCI-Express x16 sloten (20 lanes) en vier maal PCI-Express x1. De G45 heeft zes interne SATA-poorten, de GD65 heeft er acht, waarvan twee geïmplementeerd met een ASMedia chip. eSATA heeft MSI achterwege gelaten. USB 3.0 vinden we op beide borden vier keer, waarvan twee keer extern. Complimenten voor het gebruiken van een interne USB 3.0 stekker die 90 graden gekanteld is: zo kom je niet in de knoei met lange videokaarten.

Beide borden bieden VGA, DVI en HDMI als monitoruitgangen. Overigens bundelt MSI alleen bij de GD65 de Virtu MVP software. Beide borden hebben een enkele gigabit LAN-aansluiting, bij de G45 met Realtek controller en bij de GD65 gebaseerd op Intel. Ook de audiochip is anders: de G45 heeft een Realtek ALC892, de GD65 een ALC898. In de geluidskwaliteitstest zien we een duidelijk verschil. De GD65 biedt verder nog Firewire.

Beide borden maken gebruik van de Military Class III componenten, wat onder meer de keuze voor Japanse solidcap condensators, SFC-spoelen en DrMos chips bepaalt. In beide gevallen vinden we vijf fan-aansluitingen, waarvan drie PWM. De G45 heeft een zes-fase stroomvoorziening, de GD65 heeft er twaalf. Beide borden hebben voltage meetpunten, maar alleen de GD65 heeft een handig blokje waar je je meetpennen in vast kunt zetten. Onboard power- en resetknoppen heeft ook alleen de GD65, samen met de OC Genie II knop. Die overklokt het hele systeem (CPU én GPU) automatisch naar een veilig, maar significant hoger prestatieniveau. De G45 biedt de OC Genie II functionaliteit overigens ook, maar alleen via de BIOS. Ten slotte biedt de GD65 nog twee BIOS-chips waar je eenvoudig tussen kunt schakelen, en een HEX-display. Beide borden hebben een rijtje LED'jes die aangeven hoeveel fases op ieder moment in tijd zijn ingeschakeld.

De BIOS is opnieuw MSI's prettige Click BIOS II. Zowel de prestaties als het energieverbruik is prima bij beide borden.

MSI Z77A-G45:

MSI Z77A-GD65:

Benchmarks (zonder losse videokaart)

We hebben de Z68 moederborden in eerste instantie getest in combinatie met een Core i5 2500K processor, 4 GB DDR3-1600 geheugen, een Western Digital Raptor 74 GB harde schijf, een Cooler Master Real Power M850 voeding en Windows 7 x64 als besturingssysteem. Zonder losse videokaart dus! Zoals gebruikelijk liggen de prestaties van moederborden met dezelfde chipset extreem dicht bij elkaar.

Stroomverbruik (zonder losse videokaart)

Naast de prestaties hebben we ook het stroomverbruik gemeten, zowel idle als tijdens Cinebench 10 en 3DMark Vantage. Onderstaande grafieken tonen de resultaten. Hier zijn de verschillen een stuk groter. Zeker de MSI Z77A-GD65 is opvallend zuinig, terwijl de borden van ASRock, ECS en Gigabytes UD5H consequent als laatste eindigen.

Benchmarks (Radeon HD 6850)

Naast de benchmarks met geïntegreerde videokaart, hebben we ook een test met losse videokaart gedaan. Dat betekent opnieuw een Core i5 2500K processor, 4 GB DDR3-1600 geheugen, een Western Digital Raptor 74 GB harde schijf, een Cooler Master Real Power M850 voeding en Windows 7 x64 als besturingssysteem, maar nu aangevuld met een Radeon HD 6850 videokaart. Opnieuw vallen alle scores binnen de nauwkeurigheid van de benchmarks.

Stroomverbruik (Radeon HD 6850)

Ook in deze configuratie hebben we het stroomverbruik gemeten, resultaten in onderstaande grafieken. Opnieuw is de MSI GD65 het zuinigst, terwijl de borden van ASRock, ECS en Gigabytes UD5H tegenvallen.

Geluidskwaliteit

De analoge geluidskwaliteit van de moederborden hebben we getest met de loopback test van Rightmark Audio Analyzer.

Conclusie

[update] Dit artikel is inmiddels opgevolgd door de review van 32 Z77-moederborden, getest in combinatie met Ivy Bridge processor.

We hebben twintig Z77-chipset moederborden de revue zien passeren. Klik hier voor een uitgebreide vergelijkingstabel van alle exemplaren, die je zelf handig kunt sorteren. Echte high-end exemplaren zitten er nog niet tussen: borden als de ASUS Maximus V Extreme, Gigabyte G3.Sniper of MSI Z77-GD80 zullen pas op een later tijdstip op de markt komen. Voor wie op zoek is naar een betaalbaar of juist luxe, maar niet al te extreem Z77-bord, biedt deze review al voldoende interessante producten.

Om met de Micro ATX borden te beginnen. Je hebt dan de keuze tussen de ASUS P8Z77-M, de ASUS P8Z77-M Pro, de ASUS Maximus V Gene, de Gigabyte GA-Z77M-D3H, de Gigabyte GA-Z77MX-D3H en de MSI Z77MA-G45.

De Gigabyte GA-Z77M-D3H is verreweg het goedkoopste bord uit de test, heeft eigenlijk totaal geen extra toeters en bellen, maar werkt verder prima. Wie een zo goedkoop mogelijk Z77-gebaseerd systeem wil aanschaffen doet er een prima koop aan. Voor zo'n € 120 koop je een luxer Micro ATX bord. De (wat duurdere) ASUS P8Z77-M Pro, Gigabyte GA-Z77MX-D3H en MSI Z77MA-G45 liggen qua mogelijkheden en functionaliteit echt extreem dicht bij elkaar, klik hier voor een vergelijkingstabel van deze drie. ASUS heeft twee extra USB 3.0 poorten, Gigabyte heeft als enige de Virtu MVP software en biedt nipt de beste geluidskwaliteit, MSI is het zuinigst. Juist omdat de ASUS duidelijk duurder is, is het voor Gigabyte en MSI wat ons betreft gelijkspel. De meerwaarde boven de genoemde Z77M-D3H is echter beperkt. Een klasse op zich is natuurlijk de ASUS Maximus V Gene: het enige Micro ATX bord dat echt op hardwareliefhebbers annex overklokkers annex gamers is gericht. De uitrusting van het bord mag natuurlijk geen verrassing meer zijn als je de eerdere Gene's al kent, maar dat maakt ons niet minder enthousiast over het bord.

Dan de ATX borden, daar hebben we er dertien van getest (klik hier voor de vergelijkingstabel). Een aantal borden heeft wat scherpe kantjes waardoor we niet echt fan zijn: het hoge stroomverbruik van de ASRock Z77 Extreme 4 en ECS Z77H2-AX bijvoorbeeld. Of de bedenkelijke USB 3.0 implementaties van de Gigabyte GA-Z77X-UD5H en Intel DZ77GA-70K.

Van de overgebleven borden is opnieuw de scherpe prijs bij Gigabyte opvallend: de GA-Z77-D3H is dan wel echt een instapbord zonder belangrijke extra features, het is wel zo'n € 25 goedkoper dan de instap ATX-borden van de concurrentie. Wie zo'n € 140 wil uitgeven, krijgt wel echt een luxer bord. De ASUS P8Z77-V LE biedt voor dat geld veel meer functionaliteit dan de MSI Z77A-G45. Denk aan DisplayPort, extra USB 3.0 poorten, eSATA en de Virtu MVP software. Deze P8Z77-V LE is een lekker bord voor wie niet al te veel wil betalen, maar toch wat meer luxe wil.

Wie zo'n € 170 à € 185 te besteden heeft, kan kiezen tussen de ASUS P8Z77-V Pro, MSI Z77A-GD65 en Gigabyte GA-Z77X-UD3H. ASUS heeft acht echte USB 3.0 poorten en WiFi, maar helaas de minste audio-implementatie. Gigabyte is een tikkeltje goedkoper dan de andere twee, maar heeft minder SATA-poorten en de USB 3.0 implementatie is niet optimaal. MSI is verreweg het zuinigst, heeft als enige Firewire, de beste audioimplementatie, maar minder USB 3.0 poorten. Zowel ASUS als MSI krijgen zilver, het ligt aan je voorkeur welke eigenschappen je het belangrijkst vindt.

Twee borden zitten in het luxere, € 200+ segment en beide zijn van ASUS. De Sabertooth Z77 is een cool bord voor de liefhebber die valt voor het uiterlijk en de mogelijkheden om alle temperaturen in de gaten te houden. Als we die factoren echter niet meenemen is de prijs/uitrusting-verhouding een beetje zoek. De P8Z77-V Deluxe laat echter een zeer goede indruk achter, met lekker veel extra features.


ASUS Maximus V Gene


ASUS P8Z77-V LE

ASUS P8Z77-V Pro
MSI Z77A-GD65


Gigabyte GA-Z77M-D3H
Gigabyte GA-Z77-D3H


Besproken producten

Vergelijk alle producten

Vergelijk  

Product

Prijs

Bronze Award ASRock Z77 Extreme4

ASRock Z77 Extreme4

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Gold Award Asus Maximus V Gene

Asus Maximus V Gene

  • Micro ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Asus P8Z77-M

Asus P8Z77-M

  • Micro ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Asus P8Z77-M Pro

Asus P8Z77-M Pro

  • Micro ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Asus P8Z77-V

Asus P8Z77-V

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Silver Award Asus P8Z77-V Deluxe

Asus P8Z77-V Deluxe

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Silver Award Asus P8Z77-V LE

Asus P8Z77-V LE

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Silver Award Asus P8Z77-V Pro

Asus P8Z77-V Pro

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Asus Sabertooth Z77

Asus Sabertooth Z77

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
ECS Z77H2-AX

ECS Z77H2-AX

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Foxconn Z77A-S

Foxconn Z77A-S

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Bronze Award Gigabyte Z77-D3H

Gigabyte Z77-D3H

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Bronze Award Gigabyte Z77M-D3H

Gigabyte Z77M-D3H

  • Micro ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Gigabyte Z77MX-D3H

Gigabyte Z77MX-D3H

  • Micro ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Gigabyte Z77X-UD3H

Gigabyte Z77X-UD3H

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Gigabyte Z77X-UD5H

Gigabyte Z77X-UD5H

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Intel DZ77GA-70K

Intel DZ77GA-70K

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
MSI Z77A-G45

MSI Z77A-G45

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Silver Award MSI Z77A-GD65

MSI Z77A-GD65

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
MSI Z77MA-G45

MSI Z77MA-G45

  • Micro ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
0
*