20 waterkoeling sets review: koeler met water?

37 reacties
Inhoudsopgave
  1. 1. Inleiding
  2. 2. Waarom?
  3. 3. Specialisten
  4. 4. Test
  5. 5. Antec
  6. 6. Cooler Master
  7. 7. Corsair
  8. 8. Enermax
  9. 9. Intel
  10. 10. NZXT
  11. 11. Zalman
  12. 12. Vergelijken met lucht
  13. 13. Testresultaten: Socket 1155, 95 watt
  14. 14. Testresultaten: Socket 1155, 125 watt
  15. 15. Testresultaten: Socket 2011, 130 watt
  16. 16. Testresultaten: Socket 2011, 160 watt
  17. 17. Testresultaten: Geluidsproductie
  18. 18. Efficiëntie: Socket 1155
  19. 19. Efficiëntie: Socket 2011
  20. 20. Conclusie
  21. 21. Besproken producten
  22. 22. Reacties

Inleiding

Veel fabrikanten verkopen kant-en-klare waterkoeling sets als beter alternatief voor high-end luchtkoelers voor CPU’s. Zo’n waterkoeler is over het algemeen duurder, maar is het ook een betere koeloplossing? Aan de hand van 20 geteste modellen gaan we die vraag beantwoorden.

De populariteit van waterkoeling sets die je zelf kunt samenstellen en assembleren is de laatste jaren afgenomen. Op toegewijde liefhebbers na zien veel mensen toch voornamelijk de nadelen van waterkoeling: een hoop werk om het goed werkend te krijgen en altijd het risico van lekkage en kapotte hardware als gevolg daarvan. Kant-en-klare waterkoeling sets worden echter steeds populairder. Bij dergelijke sets heb je alle benodigde onderdelen in één gesloten systeem, waardoor de kans op lekkage nagenoeg 0 is. Koelblok voor de processor, pomp, slangen en radiator: je krijgt alles in één set en het monteren is niet veel lastiger dan bij een luchtkoeler.

Verschillende fabrikanten bieden dergelijke sets dan ook aan als luxe alternatief voor conventionele luchtkoelers, met betere koeling of stillere werking als argument. De prijzen van deze sets lopen uiteen van zo’n 50 tot 160 euro, maar het zwaartepunt zit vlak onder de 100 euro. Daarmee is een kant en klare waterkoeler overduidelijk duurder dan zelfs luxe luchtkoelers, maar het is tegelijkertijd ook geen extreme investering.

NZXT Kraken X60

Waarom?

Waarom zou je een waterkoeler in je systeem plaatsen? Een betere koeling voor je processor en daarmee en beter overklokpotentieel lijkt de voornaamste reden. Stromend water zorgt er voor dat de door de processor opwerkte warmte zeer snel van de processor weg kan worden getransporteerd. Pas aangekomen bij de radiator hoeft de warmte te worden weggewerkt. Het resultaat: lagere temperaturen bij de CPU. Vooruitlopend op de testresultaten zien we dat ook: de beste waterkoeling sets houden processors duidelijk veel koeler dan de beste luchtkoelers.

In de tijd dat luchtkoelers bijna per definitie nog luidruchtig waren, was ook geluidsproductie een argument om voor waterkoeling te kiezen. Dat lijkt anno 2013 echt niet meer op te gaan. We weten van onze test in de vorige editie dat er luchtkoelers bestaan die je met de beste wil van de wereld niet hoort, maar die toch een goed koelresultaat bieden.

Het is daarentegen geen sinecure om een waterkoeler fluisterstil te krijgen. Net als bij luchtkoelers heb je natuurlijk te maken met één of meerdere ventilators, al kunnen die potentieel wat langzamer draaien door de betere koeling. Daar komt echter bij dat je ook een pomp en stromend water hebt en die produceren ook geluid. Onze subjectieve ervaring, die bevestigd wordt in de testresultaten, is dat de stilste waterkoelers meer geluid produceren dan de stilste luchtkoelers.

Een derde reden om voor een waterkoeler te kiezen is dat je er in sommige gevallen leuk mee kunt hobbyen. Sommige sets van Corsair bijvoorbeeld kun je via de Corsair Link software monitoren en bijsturen. Een laatste, niet geheel onbelangrijke reden: in een casemod ziet een waterkoeler er vaak natuurlijk net wat strakker uit.

Wellicht denk je dat een waterkoeler ook een betere airflow en daarmee lagere temperatuur in de behuizing teweeg brengt: het koelblokje op de processor is immers veel kleiner dan bij een luchtkoeler. We publiceren spoedig een artikel waarin we aantonen dat voor een lagere temperatuur in de behuizing het voordeel van een waterkoeler te verwaarlozen is.


Er zijn verschillende redenen waarom je waterkoeling in plaats van luchtkoeling in je PC zou willen.

Specialisten

Het ontwikkelen en produceren van waterkoeling sets is een specialistische tak van sport. Fabrikanten die succesvol luchtkoelers op de markt brengen, hebben vaker niet dan wel de vereiste expertise in huis. Het is alsof je een topvoetballer vraagt om deel te nemen in een waterpolo wedstrijd: de kans op falen is groter dan de kans op succes. Vandaar dat vrijwel alle grote merken de ontwikkeling uitbesteden aan gespecialiseerde firma’s, waarbij vooral het bedrijf Asetek opvalt. Het overgrote merendeel van de in dit artikel geteste modellen is afkomstig van deze van oorsprong Deense firma. Dat bedrijf doet tegenwoordig dermate goede zaken verkopen van de eigen ontwerpen door derde partijen, dat ze zichzelf minder en minder richten op de rechtstreekse verkoop van producten.

De afgelopen anderhalf jaar is het aantal aanbieders van kant en klare waterkoelers flink toegenomen. Corsair is een voorbeeld van een partij die al langer in deze markt actief is, maar we komen de producten tegenwoordig ook tegen bij onder meer Antec en Enermax. Zelfs Intel heeft een ‘eigen’ waterkoeler op de markt gebracht, eveneens afkomstig van Asetek. Cooler Master besloot al een paar jaar geleden juist de markt van waterkoeling uit te zwaaien, maar is op die beslissing teruggekomen, wellicht vanwege het succes dat andere fabrikanten op dit moment met deze producten weten te boeken.

De koelers in deze test zijn identiek qua opzet: alle hebben een koperen koelblok voor op de processor, waar direct de pomp in is verwerkt. Twee slangen transporteren water van en naar een radiator met ventilators. Verschillen zitten hem in de opbouw van het koelblok, de grootte en opbouw van de radiator, gebruikte ventilators en de eventueel aanwezige manier om de snelheid van pomp en ventilators te regelen.

Alle geteste koelers zijn geschikt voor zowel Socket 1155/1156 als Socket 2011 Intel processors. Op de set van Intel zelf na zijn ook alle sets geschikt voor AMD-systemen.


Asetek maakt er op haar site geen geheim van de fabrikant te zijn van veel van de in dit artikel geteste waterkoelers.

Test

Wij vroegen alle bedrijven waarvan ons bekend is dat ze kant-en-klare waterkoeling sets voor processors leveren om ons samples toe te sturen van hun sets. Om een goed overzicht te krijgen van de markt hebben we ook enkele oudere sets meegenomen. Zo testten we van Corsair bijvoorbeeld zowel de nieuwe H80i en H100i als de oudere H80 en H100. Uiteindelijk gingen we aan de slag met 20 producten van zeven merken.

Voor de test gebruiken we dezelfde, vernieuwde testmethode die we in recent introduceerden voor conventionele CPU-koelers. We maken gebruik van professionele CPU-simulators die exacte de warmteontwikkeling van Socket 1155 Ivy Bridge en Socket 2011 Sandy Bridge-E processors simuleren. Deze simulators passen in officiële sockets en produceren warmte op vrijwel identieke wijze als een echte processor. Dat betekent bijvoorbeeld dat er in het Socket 1155-exemplaar ook aparte warmtegeneratoren voor het CPU- en GPU-gedeelte zitten. De temperatuursensor zit in de CPU-simulator verwerkt: de gemeten temperaturen komen zodoende overeen met wat je bij een echte processor ook mag verwachten.

Met onze Socket 1155 Ivy Bridge CPU-simulator testen we CPU-koelers bij een hitteproductie van 65, 95 en 125 watt. De eerste twee zijn de TDP-waardes (ruwweg het maximale stroomverbruik) van de meeste Socket 1155-processors. 125 watt staat gelijk aan een redelijk overgeklokte processor. Met de Socket 2011 Sandy Bridge-E CPU-simulator testen we 130 watt en 160 watt. De eerste waarde is de standaard-TDP van de Socket 2011 processors, de tweede meting komt overeen met wat een enigszins overgeklokte variant zou produceren.

Alle metingen doen we twee keer: met de ventilator(en) op low speed en op high speed. Als een waterkoeling set een eigen regeling daarvoor heeft, gebruiken we die. Is dat niet het geval, dan laten we de ventilator(s) van de sets draaien op respectievelijk 12 en 7 volt. Alle resultaten normaliseren we naar een omgevingstemperatuur van 20 graden Celsius.

Naast het koelvermogen testen we ook de geluidsproductie van de verschillende koelers. Dit doen we in een geluidsdichte box op een afstand van 10 centimeter, opnieuw op hoge en lage draaisnelheid. Voor de test maken we gebruik van een professionele Brüel&Kjaer 2238 geluidsdrukmeter. De geluidsmeter plaatsen op 10 centimeter afstand, halverwege de pomp en de radiator met ventilators.

Om de verhouding tussen temperatuur en geluidsproductie duidelijker maken, berekenen we voor CPU-koelers ook een efficiëntiescore, door de temperatuur en geluidsproductie met elkaar te vermenigvuldigen. Hoewel beide eenheden niets met elkaar te maken hebben, geldt voor beide 'lager = beter' en hebben de waardes dezelfde ordegrootte. Dat betekent dat voor het berekende getal ook geldt 'lager = beter'. Processorkoelers kunnen goed scoren door het geluidsniveau laag te houden, de temperaturen laag te houden en bovenal de combinatie daarvan. Koelers met een zo laag mogelijke score voor efficiëntie bieden derhalve een combinatie van goede koeling met een laag geluidsniveau.


We testen de waterkoelrs met onze testopstelling die we ook voor lucht CPU-koelers gebruiken

Antec

Antec heeft twee waterkoeling sets beschikbaar, de Kühler H2O 620 en de Kühler H2O 920. Inmiddels zijn deze koelers al in een vierde revisie op de markt gebracht, terwijl Antec de productcode en streepjescode niet heeft aangepakt. Hoewel oudere versies al lang niet meer geproduceerd worden is het dus wel opletten: als je de sets online gaat bestellen is het goed om een leverancier te kiezen waarvan de kans klein is dat deze oude voorraad heeft liggen. Van de 920 hebben we ook de oudere, 2011-versie getest. De Antec koelers zijn, net als vele andere in de test, ontwikkeld door Asetek.

Met een gemiddelde prijs van 60 euro is de Kühler H2O 620 de één-na-goedkoopste waterkoeler uit de test en de opzet is dan ook standaard: een koperen CPU-blok met ingebouwde pomp en een relatief kleine radiator met daarop één 12 cm fan. De 620 heeft geen inbouwde fan controller: je moet de fan dus aansluiten op je moederbord en via de BIOS of via software van je moederbord de gewenste draaisnelheid instellen. De ventilator heeft een 3-pin aansluiting.

De Kühler H20 920 is veel luxer. Het koelblok is (grotendeels) identiek, maar de radiator is ruim twee keer zo dik (49 mm) en voorzien van twee ventilators. Het systeem kan via USB verbonden worden met de PC, waarna je via software de snelheid van de ventilators en pomp kunt regelen en de temperatuur van de vloeistof in de gaten kunt houden. Via de software kun je ook de kleur van de LED-verlichting bij de pomp aanpassen. De 920 kost zo’n 98 euro, een gemiddelde prijs.

Cooler Master

Cooler Master bracht jaren geleden al waterkoeling sets op de markt, maar was daar wegens gebrek aan belangstelling mee gestopt. Met de Eisberg 240L Prestige is Cooler Master terug van weggeweest. Waar de meeste andere merken winkelen bij Asetek, heeft Cooler Master samengewerkt met de Duitse firma AquaTuning. De set valt op vanwege de relatief grote CPU-blok/pompcombinatie. Ook de radiator is flink: het formaat van twee 120mm ventilators. Cooler Master heeft twee fans geplaatst die naar eigen zeggen zijn geoptimaliseerd om zo veel mogelijk statische druk te kunnen produceren, wat voor gebruik in combinatie met radiators juist goed is. Een fan controller is er niet; wel bundelt Cooler Master een weerstandje om de pomp op lage snelheid te laten werken.

De Eisberg heeft één groot voordeel boven de andere sets: de waterleidingen zijn met schroefverbindingen gemonteerd, zodat je de set naar wens met 3/8” (10mm) slangen kunt uitbreiden met extra koelblokken, bijvoorbeeld voor videokaart of moederbord. Het maakt dat de set helaas wel erg duur is: met een gemiddelde prijs van € 161 is de Eisberg 240L Prestige met afstand de duurste set in de test.

Gelukkig heeft Cooler Master ook veel goedkopere waterkoelers in haar assortiment, in de vorm van de Seidon-reeks, waarvan we drie exemplaren testten. De Seidon 120M is de instapper en is direct de goedkoopste waterkoeler uit de test. Met een gemiddeld prijskaartje van € 53 is 'ie zelfs goedkoper dan menig high-end luchtkoeler. De koeler is dan ook redelijk basic qua opzet: we vinden een koperen CPU-blok met ingebouwde pomp en een relatief dunne 120mm radiator met een enkele 120mm ventilator. Deze wordt via een PWM-connector op het moederbord aangesloten en werkt tussen de 600 en 2400 rpm. Ook bij de Seidon reeks is er geen speciale software om de sets te regelen; dan moet je overlaten aan het moederbord of een losse fan-controller.

Iets luxer is de Seidon 120XL. Het koelblok is bij deze kit hetzelfde, maar de radiator is een stuk dikker en is voorzien van twee in plaats van één ventilator. Het type ventilator is identiek, opnieuw dus de 600-2400 rpm PWM-fans. De dikkere radiator en de extra ventilator zorgen ervoor dat het koelvermogen van deze 120XL duidelijk hoger is dan bij de 120M, zoals we ook verderop zullen zien. Het prijsverschil is zo'n drie tientjes: de 120XL kost gemiddeld € 83.

Ten slotte is er de Seidon 240M. Zoals te verwachten is dit een variant van de Seidon met een 240mm radiator en dus voorzien van twee 120mm ventilators zij aan zij. Qua dikte komt de radiator overeen met die van de 120M. Opnieuw gebruikt Cooler Master dezelfde PWM-fans en het CPU-blok is ook wederom identiek. De Seidon 240M is ietsje duurder dan de 120XL: gemiddeld kost 'ie € 93.

Corsair

Corsair heeft zich de afgelopen tijd echt opgeworpen als waterkoelingsexpert. Maar liefst acht sets van de fabrikant hebben we voor dit artikel getest en dat is niet eens het hele assortiment. De Corsair H55 is een relatief goedkoop exemplaar met een gemiddelde prijs van 63 euro en overduidelijk een standaard Asetek-product: de overeenkomsten met bijvoorbeeld de Antec H2O 620 en de Zalman CNPS20LQ zijn geen toeval. Ook deze set bestaat uit een koperen koelblok met ingebouwde pomp, verbonden met een 120 mm radiator met een enkele ventilator. Er is geen ingebouwde fan controller.

De tweede set van Corsair die we onder handen hebben genomen is de nieuwe Corsair H60, ontwikkeld in samenwerking met firma CoolIT. In 2011 bracht Corsair al een waterkoeling set onder deze naam op de markt, maar de 2013-versie is radicaal vernieuwd. Het prijsverschil met de H55 is maar een paar euro, maar de H60 heeft een groter CPU-waterblok, dikkere slangen en één van Corsairs eigen SP120 casefans op de radiator. Voor de rest is de opzet vergelijkbaar met de H55: ook hier een 120mm radiator en geen ingebouwde fan controller.

De twee topmodellen van Corsair zijn de recent geïntroduceerde Corsair H80i en Corsair H100i, opvolgers van de H80 en H100 die we voor de volledigheid ook nog in de test hebben opgenomen. Net als de H60 zijn ook deze kits ontwikkeld in samenwerking met CoolIT. Wat deze sets bijzonder maakt is dat ze geheel te monitoren en regelen zijn via de CorsairLink software. Daartoe sluit je de sets via een interne USB-stekker aan op je moederbord. Het mooie van de CorsairLink software is dat je zelf complete profielen voor de snelheid van pomp en fans kunt maken. Zo kun je bijvoorbeeld instellen dat de set sneller moet gaan werken (en dus beter moet gaan koelen), zodra de temperatuur van de processor oploopt. Met de software kan je niet alleen de waterkoeling set, maar ook andere onderdelen van het systeem beheren. Met de juiste extra’s kun je bijvoorbeeld alle casefans in het behuizing regelen, maar je kunt ook de temperaturen van je videokaart of Corsair geheugenmodules in de gaten houden.

Het grote verschil tussen de H80i en H100i is de gebruikte radiator: bij de H80i is dat een dik 120mm exemplaar, bij de H100i is de radiator 240mm lang. Beide sets worden geleverd met twee Corsair SP120 fans. De fabrikant heeft zelf aan dat je van de H100i de beste prestaties mag verwachten, maar dat de H80i een goed alternatief is wanneer in je behuizing geen 240mm radiator past. Het prijsverschil is beperkt: de H80i kost gemiddeld 96 euro, de H100i kost gemiddeld 110 euro.

Maken we nog even de vergelijking met de vorige versies (de H80 en H100), dan zijn er de nodige verschillen aan te wijzen. De gebruikte waterblokken zijn duidelijk anders, naar verluidt verbeterd. De H80 en H100 hadden op het blok nog een knop om de koelprestaties mee te regelen, bij de i-versies gaat dat allemaal softwarematig. Waar de nieuwe i-versie gebruik maken van de nieuwe Corsair SP100 ventilators, zaten op de voorgangers nog standaardexemplaren.

Ten slotte testten we nog de Corsair H90 en Corsair H110 sets, de laatste aanwinsten aan het assortiment. Deze door Asetek ontwikkelde sets kenmerken zich door het feit dat ze gebruik maken van een 140 mm, respectievelijk 280 mm radiator. Doordat Corsair grotere fans en een grote radiator gebruikt, kan volgens de fabrikant dezelfde koeling met lagere geluidsproductie bewerkstelligd worden. Let wel op: het aantal behuizingen waar een dergelijke radiator in geplaatst kan worden is zeer beperkt. In tegenstelling tot de H80, H80i, H100 en H100i bevatten de H90 en H110 geen ingebouwde fan- of pompcontroller: noch hardwarematig noch via Corsair Link. Daarmee zijn deze H90 en H110 eerder grotere uitvoeringen van de H55.

Enermax

Enermax stuurde ons hun in maart 2012 op de CeBIT beurs aangekondigde Enermax ELC120-TA waterkoeling set. Dit product is naar verluidt in eigen beheer ontwikkeld: op de CeBIT-stand liet Enermax destijds ook trots één van de ontwerpers aan het woord. De opbouw van de ELC120-TA is opnieuw gelijk aan de andere modellen: een koperen waterblok met inbouwde pomp via twee slangen verbonden met een radiator. De koelvinnen in het waterblok zijn op een speciale, gepatenteerde manier opgebouwd, waardoor de warmteafgifte aan het water volgens Enermax geoptimaliseerd is. De radiator heeft het 120mm formaat en is voorzien van twee T.B. Apollish ventilators, die dankzij een groot aantal ingebouwde LED’jes verschillende lichteffecten kunnen produceren. Via schakelaartjes in de assen kan de draaisnelheid van de ventilators in drie standen gezet worden, waarmee je de werking van de set kunt beïnvloeden. Erg gebruiksvriendelijk is dat trouwens niet, want zodra je de kit in je behuizing hebt ingebouwd heb je geen mogelijkheid meer om de achterste ventilator bij te stellen. In de praktijk zul je het regelen dus toch via je moederbord of een losse fan controller moeten doen.

De ELC120-TA set gaat voor gemiddeld 81 euro over de toonbank.

Intel

Sinds de introductie van de Socket 2011 Sandy Bridge-E processors verkoopt Intel ook zelf een waterkoeling set, de Intel RTS2011LC. Intel maakt er geen geheim van dat deze waterkoeler is gefabriceerd door Asetek, dat staat zelfs pontificaal op de koeler vermeld. De set lijkt in eerste instantie op de eveneens van Asetek afkomstige Antec H2O 620 en Corsair H55, maar de 120mm radiator is bij Intel een stuk dikker. Dat zorgt overigens niet voor significant betere koelprestaties. Intel heeft gekozen voor een ventilator met blauwe LED-verlichting: Intel-blauw past bij jou? Hoewel het oorspronkelijke Asetek-product ook bevestigingen voor AMD-processors bevat, kun je de RTS2011LC, niet geheel verrassend, enkel op Intel Socket 1155/1156 en Socket 2011-borden plaatsen.

Een fan controller is bij deze waterkoeler niet ingebouwd: de snelheid van de ventilator moet je dus zelf via het moederbord regelen. De gemiddelde prijs van deze set bedraagt 80 euro.

NZXT

Van NZXT namen we de door Asetek ontwikkelde Kraken X40 en Kraken X60 onder handen. De Kraken X40 maakt in tegenstelling tot de meeste waterkoelers niet gebruik van een 120mm radiator, maar van een 140mm exemplaar. Daarop heeft NZXT een zwart/witte ventilator geplaatst die tussen de 800 en 2000 rpm draait. Ook bij deze set zit de pomp in het koperen CPU-koelblok. Net als bijvoorbeeld de Corsair H80i en H100i kan bij de Kraken de werking helemaal via software geregeld worden. De software kent twee presets, Silent en Extreme, welken zorgen voor een stille werking of juist voor zo goed mogelijke koeling. Daarnaast kun je kiezen voor Custom, waarbij je zelf een profiel kunt aanmaken. In deze stand kun je helemaal zelf bepalen hoe snel de ventilator bij welke temperaturen gaat draaien. Via de software zijn de CPU-temperatuur, de watertemperatuur, de ventilator draaisnelheid en de pomp draaisnelheid allemaal keurig uit te lezen. Het NZXT-logo op de pomp wordt door LED's verlicht en via de software kun je zelf de kleur kiezen uit 16,7 miljoen opties. Dat klinkt als een leuke gimmick, maar is wat het ons betreft allerminst: wie een product als dit koop heeft natuurlijk in de regel een behuizing met venster en dankzij de kleurinstelling kun je de waterkoeler helemaal aanpassen aan de kleurstelling van het door jou gebruikte moederbord. Casemodders moeten hier helemaal blij van worden. Overigens is het ook mogelijk om de kleur vanaf een bepaalde temperatuur te veranderen, zodat je op die manier ook een visuele waarschuwing hebt wanneer je processor erg heet wordt.

De Kraken X40 kost gemiddeld zo'n € 96 en is daarmee niet veel duurder dan de meeste andere waterkoelers die niet van dergelijke software zijn voorzien.

De Kraken X60 is een variant van de waterkoeler, maar nu met een 280mm radiator, waarop dus twee 140mm ventilators naast elkaar geplaatst zijn. Qua dikte zijn de radiators van de X40 en X60 identiek. De dubbele afmeting en de extra ventilator zorgen er natuurlijk voor dat de koelcapaciteit een stuk hoger is. De pomp is verder identiek aan die van de X40 en zodoende kan dus ook de X60 netjes middels de software geregeld en gemonitord worden. De X60 kost gemiddeld € 142 en is daarmee de één na duurste set uit de test.

Zalman

De laatste waterkoeler uit deze test komt van Zalman en ook hier hebben we van doen met een OEM-product van Asetek. De CNPS20LQ lijkt als twee druppels water op de Intel RTS2011LC (met de relatief dikke 120mm radiator dus), met opnieuw de gebruikte ventilator als grootste verschil. Het door Zalman toegepaste model heeft een 4-pin PWM-aansluiting en kan dus via het moederbord in snelheid geregeld worden.

Met een gemiddelde prijs van 81 euro zit Zalman op hetzelfde niveau als Intel. Het is zo’n 15 respectievelijk 20 euro duurder dan Corsair en Antec voor vergelijkbare producten vragen.

Vergelijken met lucht

In de grafieken en tabel hebben we een viertal CPU-koelers opgenomen, die we als referentie gebruiken. De Noctua NH-D14 riepen we in onze recente vergelijkingstest uit tot de CPU-koeler met de allerbeste koelprestaties. Waterkoelers die claimen beter te kunnen koelen dan luchtkoelers, moeten zich hiermee meten. Saillant detail: met een gemiddelde prijs van 82 euro is de Noctua niet noemenswaardig goedkoper dan heel wat waterkoelers in deze test. De Cooler Master TPC-800 nemen we mee omdat het (in combinatie met een Scythe Gentle Typhoon 120mm 1450rpm ventilator) in diezelfde vergelijkingstest de efficiëntst werkende koeler was, ofwel met de beste verhouding tussen koeling en geluidsproductie. De Cooler Master Hyper 412S nemen we op in de overzichten aangezien dit volgens onze test de beste CPU-koeler onder de 40 en zelfs onder de 60 euro is, wanneer je zowel koelprestaties als geluid meeweegt. De Be Quiet Dark Rock Pro 2 ten slotte is opgenomen omdat het één van de stilste luchtkoelers is, die wel nog goede koelprestaties biedt. Deze koeler is voornamelijk interessant om te bekijken wat het verschil qua geluid met de geteste sets is. Ook de Dark Rock Pro 2 kost trouwens gemiddeld meer dan 80 euro en zit daarmee dus ook in het prijssegment van de meeste van de geteste waterkoelers.

Testresultaten: Socket 1155, 95 watt

In onderstaande twee grafieken zie je de testresultaten van de waterkoelers op onze Socket 1155 CPU-simulator, terwijl die 95 watt warmte opwekt. 95 watt is de TDP van de snelste Socket 1155 processors en is zodoende volgens Intel de maximale hoeveelheid warmte die een niet-overgeklokte Socket 1155 CPU kan opwekken. Je ziet onder elkaar de prestaties van de koelers op hoge draaisnelheid (12V) en op lage draaisnelheid (7V). Indien waterkoelers een eigen regeling hebben, hebben we voor de beste koelende en stilste presets gekozen.

We zien op hoge snelheid dat een achttal waterkoelers betere koelprestaties neerzetten dan de Noctua NH-D14, de best koelende luchtkoeler. De NZXT Kraken X60 weet met 30,7 graden de CPU het koelst te houden, gevolgd door de Corsair H100i en Cooler Master Seidon 240M en Cooler Master Eisberg 240L. Verwonderlijk is het niet dat dit juist exemplaren met een brede radiator zijn. De prestaties van de Corsair H60 vallen tegen.

Op lage snelheid zien we ook menig waterkoelset boven de NH-D14 staan en zijn bijna alle waterkoelers beter dan de 'standaard' CPU-koeler als de Cooler Master Hyper 412S. Maar zoals we verderop zullen zien betekent lage snelheid bij waterkoelers niet per definitie stilte...

Testresultaten: Socket 1155, 125 watt

In onderstaande twee grafieken zie je de testresultaten van de CPU-koelers op onze Socket 1155 CPU-simulator, terwijl die 125 watt warmte opwekt. Dit staat gelijk aan een redelijk overgeklokte high-end Socket 1155 processor. Opnieuw eerst een grafiek met de koelprestaties op hoge draaisnelheid (12V) en daarna op lage draaisnelheid (7V).

De temperatuurverschillen worden groter nu. Waar de NH-D14 het schopte tot 37,9 graden, haalt de NZXT Kraken X60 33,8 graden; ruim vier graden verschil dus. In vergelijking met een wat goedkopere CPU-koeler als de Cooler Master Hyper 412S is het verschil bijna 15 graden. Na de Kraken X60 zijn het opnieuw de Cooler Master Seidon 240M, Cooler Master Eisberg 240L, Corsair H100i en Corsair H110 die we hoog in de grafieken vinden. 

Op lage draaisnelheid blijkt een grote radiator voor nog meer winst te zorgen dan bij hoge draaisnelheid. De twee 280mm sets, de NZXT Kraken X60 en Corsair H110 vinden we bovenaan in de grafiek.

Testresultaten: Socket 2011, 130 watt

In onderstaande twee grafieken zie je de testresultaten van de CPU-koelers op onze Socket 2011 CPU-simulator, terwijl die 130 watt warmte opwekt. 130 watt is de TDP van Intels high-end Socket 2011 processors en is dus in feite de maximale hoeveelheid warmte die de processors wanneer niet overgeklokt kunnen opwekken. Wederom in de bovenste grafiek de koelresultaten op hoge draaisnelheid (12V) en in de tweede grafiek op lage draaisnelheid (7V), waarbij we uiteraard opnieuw van een eigen regeling gebruik maakten wanneer aanwezig.

Ook hier vinden we de NZXT Kraken X60 bovenaan in de grafiek met een ruim vier graden beter resultaat dan de Noctua NH-D14. De Corsair H80i en H100i doen het ook goed in deze test, net als de Corsair H110 en Cooler Master Seidon 120XL en 240M. 

Testresultaten: Socket 2011, 160 watt

In onderstaande twee grafieken zie je de testresultaten van de CPU-koelers op onze Socket 2011 CPU-simulator, terwijl die 160 watt warmte opwekt. Dit is een maat voor een redelijk overgeklokte Socket 2011 CPU. Opnieuw in de bovenste grafiek de koelresultaten op hoge draaisnelheid (12V) en in de tweede grafiek op lage draaisnelheid (7V).

Bij deze laatste test haalt de Corsair H100i nipt een betere score van de NZXT Kraken X60. Beide zijn zo'n vijf graden koeler dan de Noctua NH-D14, de beste presterende luchtkoeler volgens onze tests. Opnieuw presteren ook de Corsair H80i, Corsair H110, Cooler Master Seidon 240M en Cooler Master Seidon 120XL prima.

Testresultaten: Geluidsproductie

Goed koelen is één, maar hoe zit het met de geluidsproductie? Kijken we naar de resultaten van onze geluidstest op hoge snelheid, dan zien we meteen waar de Corsair H80i en H100i als ook de Antec H2O 920 hun top koelprestaties aan te danken hebben: een geluidsproductie van meer dan 60 dB(A), wat we in goed Nederlands herrie mogen noemen. Alleen de Corsair H55 en H60 als ook de NZXT Kraken X40 kunnen zich op hoge snelheid meten met de geluidsproductie van CPU-koelers, de rest gaat er ruim overheen. De Kraken X60, die de beste koelprestaties bood, is nog altijd stiller dan gemiddeld onder de waterkoelers.

Kijken we naar de resultaten op lage snelheid, dan zien we dat waterkoelers, zoals we in de inleiding al beschreven, niet zo stil kunnen zijn als state-of-the-art luchtkoelers. Halen we met sommige luchtkoelers prima een geluidsniveau van 25 dB(A) of minder op 10 centimeter afstand, de stilste waterkoeler (de Corsair H55) produceert 31 dB. Slechts drie waterkoelers komen onder de grens van 35 dB(A) die we als vrijwel onhoorbaar stil mogen definiëren: die genoemde H55, de Antec H2O 920 (de originele variant wel te verstaan!) en de Corsair H60. De qua koeling goed presterende Corsair H100i en H80i komen niet onder de 40 dB(A). Dat is niet zeer luidruchtig, maar ook zeker niet fluisterstil. De Enermax ELC120-TA en Antec Kühler H2O 920 v4 zitten zelfs op lage snelheid boven de 45 dB(A). Dat is wat ons betreft echt te veel.

Efficiëntie: Socket 1155

Om de verhouding tussen temperatuur en geluidsproductie duidelijker maken, berekenen we voor CPU-koelers ook een efficiëntie-score, door de temperatuur en geluidsproductie met elkaar te vermenigvuldigen. Hoewel beide eenheden niets met elkaar te maken hebben (en iedere natuurkundige dus zal gruwelen bij het idee van deze berekening), geldt voor beide 'lager = beter' en hebben de waardes dezelfde ordegrootte. Dat betekent dat voor het berekende getal ook geldt 'lager = beter' en dat processorkoelers goed kunnen scoren door het geluidsniveau laag te houden, de temperaturen laag te houden en bovenal natuurlijk door op beide vlakken goed te scoren. Koelers met een zo laag mogelijke score voor efficiëntie bieden derhalve een combinatie van goede koeling met een laag geluidsniveau.

Hieronder zie je de efficiëntie scores voor Socket 1155, eerst op hoge snelheid (12V), daarna op lage snelheid (7V). Nogmaals: lager = beter!

Voornamelijk vanwege de lagere geluidsproductie score luchtkoelers hier beter, al moeten we er natuurlijk bijzeggen dat de vier luchtkoelers die we ter referentie hebben genomen juist de exemplaren zijn die als beste uit onze vergelijkingstest kwamen. De NZXT Kraken X60 heeft echter ook een bijzonder goede efficiëntie. Die van de X40 en van de Corsair H55 is ook prima. 

Op lage draaisnelheid haalt geen enkele waterkoeler het bij de CPU-koelers, maar komen de Corsair H55, Corsair H110 en NZXT X60 in de buurt.

Efficiëntie: Socket 2011

Hieronder zie je de efficiëntiescores voor Socket 2011, eerst op hoge snelheid (12V), daarna op lage snelheid (7V).

Opnieuw zet de NAXT Kraken X60 de beste efficiëntie scores neer, maar ook de Corsair H55 en NZXT Kraken X40 doen het goed. 

Conclusie

Leveranciers van kant-en-klare waterkoeling sets doen je graag geloven dat een waterkoeler voor hardwareliefhebbers een betere investering is dan een lucht koeler. Die stelling is met deze test duidelijk een mythe gebleken: over het algemeen zet een goede luchtkoeler betere over-all prestaties neer dan een waterkoeling set, zelf wanneer we wat goedkopere producten uit beide markten vergelijken.

Toch valt er nog altijd wat voor waterkoelers te zeggen. Overklokkers die zo hoog mogelijke klokfrequenties willen bereiken zonder aan de slag te gaan met exotische oplossingen als zelf geassembleerde waterkoelers of extreme koelmethodes als droogijs of LN2, kunnen met een aantal van de waterkoelers duidelijk betere koelprestaties bereiken dan met de beste luchtkoeler. Dat komt wel met een prijs, in de vorm van meer geluidsproductie. De beste koelende waterkoeler, de NZXT Kraken X60, koelt tot ruim vijf graden beter dan de door ons beste geteste luchtkoeler. En let wel: dat is bij bij 160W. Ga je nog veel verder overklokken, dan worden de verschillen ook groter.

Van de waterkoelers met goed koelvermogen zijn we dus het meest enthousiast over deze NZXT Kraken X60, ook vanwege de software. Nadeel kan zijn dan een 280mm radiator in veel behuizingen niet past. De Corsair H100i koelt vrijwel net zo goed en heeft een 'standaard' 240mm radiator. Hij maakt wel veel meer lawaai om hetzelfde koelniveau te behalen.

In de basis kun je zeggen dat een 240mm (of 280mm) waterkoeler als je daar de ruimte voor hebt altijd beter is dan een 120mm of 140mm exemplaar. In veel kasten is er echter geen mogelijkheid om een 240mm exemplaar te plaatsen en past een 120mm exemplaar meestal wel, op de plek van de outtake fan. De strijd om de best presteren waterkoeler met dit formaat gaat ook tussen NZXT en Corsair. De Corsair H80i koelt wat beter en past op een 120mm positie, maar de NZXT is wel veel stiller. Beiden hebben handige software. Wij houden het op een gelijk spel. 

Een waterkoeler waar we ook nog wel een lans voor willen breken is Corsairs budgetmodel, de H55. Met een gemiddeld prijskaartje van 67 euro goedkoper dan de duurste luchtkoelers, maar ook biedt de H55 betere koelprestaties dan CPU-koelers van rond de 65 euro of minder, terwijl hij in alle standen goed stil zijn werk doet. Geen wonder dat juist deze waterkoeler zich qua efficiëntie kan meten met de vier beste CPU-koelers die we als referentie geselecteerd hebben.

De Antec H2O 620, Cooler Master Seidon 120M, Intel RTS2011LC en Zalman CNPS20LQ zijn in feite soortgenoten van die H55, maar scoren gemiddeld net wat minder en zijn dus geen betere keuze. De Antec H2O 920 v4 biedt in veel gevallen goede koelprestaties, maar is in alle standen erg luidruchtig. Als je ruimte voor een 240mm radiator hebt, kun je beter een tientje meer investeren en de Corsair H100i nemen, of anders de Corsair H80i.

Cooler Master prijst zich met de Eisberg 240L Prestige echt uit de markt, met een prijs van 159 euro voor een set die niet beter presteert dan modellen die rond de 100 euro kosten. Ook met de mogelijkheid tot uitbreiden in het achterhoofd is die vraagprijs niet te verantwoorden. De Seidon waterkoelers zijn een stuk vriendelijker geprijsd, maar komen in de geweld van de concurrentie helaas niet boven drijven.  Enermax ten slotte: de ELC120-TA is een mooi eerste product als waterkoeler, maar de belofte van betere werking dan de concurrentie wordt helaas niet waargemaakt.

De NZXT Kraken X60 / X40 en Corsair H100i / H80i krijgen van ons een Gold Award vanwege de uitstekende koelprestaties en de unieke werking van Corsair Link. Nogmaals: als het past in je kast, kies de grotere varianten, ondanks de kleine meerprijs. De Corsair H55 krijgt Silver, omdat deze waterkoeler daadwerkelijk voor normaal gebruik een alternatief voor luchtkoeling is.


Corsair H80i / H100i
NZXT Kraken X40 / X60


Corsair H55


Besproken producten

Vergelijk alle producten

Vergelijk  

Product

Prijs

Antec Kühler H2O 620 v4

Antec Kühler H2O 620 v4

  • Socket 115x
  • Socket 20xx
  • 662 gram
  • 120 mm
Niet verkrijgbaar
Antec Kühler H2O 920

Antec Kühler H2O 920

  • Socket 115x
  • Socket 20xx
  • 1135 gram
  • 120 mm
Niet verkrijgbaar
Antec Kühler H2O 920 v4

Antec Kühler H2O 920 v4

  • Socket 115x
  • Socket 20xx
  • 1050 gram
  • 120 mm
Niet verkrijgbaar
Cooler Master Eisberg 240L Prestige

Cooler Master Eisberg 240L Prestige

  • Socket 115x
  • Socket 20xx
  • 1195 gram
  • 120 mm
Niet verkrijgbaar
Cooler Master Seidon 120M

Cooler Master Seidon 120M

  • Waterkoeler
  • Socket 115x
  • Socket 20xx
  • 673 gram
  • 120 mm
Niet verkrijgbaar
Cooler Master Seidon 120XL

Cooler Master Seidon 120XL

  • Waterkoeler
  • Socket 115x
  • Socket 20xx
  • 989 gram
  • 120 mm
Niet verkrijgbaar
Cooler Master Seidon 240M

Cooler Master Seidon 240M

  • Waterkoeler
  • Socket 115x
  • Socket 20xx
  • 999 gram
  • 120 mm
Niet verkrijgbaar
Silver Award Corsair Hydro Series H55

Corsair Hydro Series H55

  • Waterkoeler
  • Socket 115x
  • Socket 20xx
  • Socket AM4
  • 670 gram
  • 120 mm
  • 120 mm

71,85 €

7 winkels
Corsair Hydro Series H60 (2013 edition)

Corsair Hydro Series H60 (2013 edition)

  • Waterkoeler
  • Socket 115x
  • Socket 20xx
  • Socket AM4
  • 700 gram
  • 120 mm
  • 120 mm
Niet verkrijgbaar
Corsair Hydro Series H80

Corsair Hydro Series H80

  • Socket 115x
  • Socket 20xx
  • 1089 gram
  • 120 mm
Niet verkrijgbaar
Gold Award Corsair Hydro Series H80i

Corsair Hydro Series H80i

  • Waterkoeler
  • Socket 115x
  • Socket 20xx
  • 1059 gram
  • 120 mm
Niet verkrijgbaar
Corsair Hydro Series H90

Corsair Hydro Series H90

  • Waterkoeler
  • Socket 115x
  • Socket 20xx
  • Socket AM4
  • 819 gram
  • 140 mm
  • 140 mm
Niet verkrijgbaar
Corsair Hydro Series H100

Corsair Hydro Series H100

  • Socket 115x
  • Socket 20xx
  • 1017 gram
  • 120 mm
Niet verkrijgbaar
Silver Award Corsair Hydro Series H100i

Corsair Hydro Series H100i

  • Waterkoeler
  • Socket 115x
  • Socket 20xx
  • Socket AM4
  • 1018 gram
  • 120 mm
Niet verkrijgbaar
Corsair Hydro Series H110

Corsair Hydro Series H110

  • Waterkoeler
  • Socket 115x
  • Socket 20xx
  • 1201 gram
  • 140 mm

182,99 €

1 winkel
Enermax ELC120-TA

Enermax ELC120-TA

  • Socket 115x
  • Socket 20xx
  • 760 gram
  • 120 mm
Niet verkrijgbaar
Intel Thermal Solution RTS2011LC

Intel Thermal Solution RTS2011LC

  • Socket 115x
  • Socket 20xx
  • 820 gram
  • 120 mm
Niet verkrijgbaar
Gold Award NZXT Kraken X40

NZXT Kraken X40

  • Socket 115x
  • Socket 20xx
  • 833 gram
  • 140 mm
Niet verkrijgbaar
Gold Award NZXT Kraken X60

NZXT Kraken X60

  • Socket 115x
  • Socket 20xx
  • 1195 gram
  • 140 mm
Niet verkrijgbaar
Zalman CNPS20LQ Liquid CPU Cooling

Zalman CNPS20LQ Liquid CPU Cooling

  • Socket 115x
  • Socket 20xx
  • 779 gram
  • 120 mm
Niet verkrijgbaar
0
*