HiDPI test: Windows op hoge resolutie, een drama

39 reacties
Inhoudsopgave
  1. 1. Inleiding
  2. 2. PPI
  3. 3. Windows
  4. 4. Test
  5. 5. Browsers
  6. 6. Foto- en videobewerking
  7. 7. Overige
  8. 8. Conclusie
  9. 9. Reacties

Inleiding

Eindelijk verschijnen er Windows laptops en tablets met een beeldscherm met een echt hoge resolutie. Ook de pixeldichtheid van 4K-monitoren is een stuk hoger dan wat we gewend zijn. De grote vraag is natuurlijk of Windows er zelf ook klaar voor is. Wij zochten het uit.

In juni van 2012 introduceerde Apple de MacBook Pro Retina, met een 15,4” scherm met een resolutie van 2880x1800 pixels. Het was en is om van te watertanden, zo mooi en zo scherp. Goedkoop is deze laptop niet, maar Apple had tenminste wel een exemplaar met hoge resolutie scherm beschikbaar. Dan de Windows-wereld: daar was en is het nog altijd de 1366x768 resolutie die domineert. We zien wel steeds meer laptops met een Full HD-scherm, maar dat blijft een klein deel van de markt.

Een tijd geleden arriveerde echter de Samsung Ativ Book 9 Plus in ons testab, een 13.3” laptop met een scherm met een zeer hoge resolutie van 3200x1800 pixels, méér nog dan bij de MacBook Retina. De Lenovo Yoga 2 Pro krijgt eenzelfde scherm. Het blijft niet bij deze al erg hoge pixeldichtheid: Sharp heeft al 15.6” panels met 4K-resolutie (3840x2160) in productie genomen. Ook in de Windows-wereld gaan hogeresolutieschermen dus eindelijk echt hun intrede doen. Helaas blijkt Windows, noch menig veelgebruikte toepassing, daar klaar voor te zijn…

PPI

Apple noemt haar hogeresolutieschermen Retina, omdat de pixels naar eigen zeggen zó klein zijn en zo dicht op elkaar staan, dat het menselijk oog ze op normale kijkafstand niet van elkaar kan onderscheiden. En het moet gezegd, de pixeldichtheid van de 15” MacBook Pro Retina is met 220 pixels per inch inderdaad véél hoger dan gebruikelijk.

De desktop interface van Windows en de interface van Windows-software is eigenlijk ontworpen voor beeldschermen met een pixeldichtheid van 96 ppi. Voor Mac OS geldt ongeveer hetzelfde. Gangbare schermmaten van nu en het verleden zitten daar alle bij in de buurt. 1920x1080 op 24” is 92 ppi, 1600x900 op 22” is eveneens 92 ppi en daarvoor 1280x1024 op 19” is 86 ppi. Bij laptopschermen is de pixeldichtheid altijd al wat groter geweest: 1366x768 op 15,6” is bijvoorbeeld 100 ppi.

Het Apple MacBook Pro Retina-scherm heeft, net als het Samsung Ativ Book 9 Plus-scherm, een pixeldichtheid die ruim twee keer hoger is dan gebruikelijk. Dat betekent dat interface-elementen allemaal te klein worden om goed te gebruiken. Apple heeft daar een goede oplossing voor: moderne versies van Mac OS X laten alles in beide richtingen gewoon exact twee keer zo groot zien. Ofwel: het besturingssysteem en bijbehorende programma’s zien er op 2880x1800 qua verhoudingen precies uit zoals op een 1440x900 scherm. Teksten en foto’s worden echter haarscherp weergegeven. Heeft een softwareontwikkelaar pictogrammen in hoge resolutie beschikbaar, dan is ook de interface haarscherp. Zo niet, dan wordt simpelweg iedere pixel vier keer weergegeven. Het werkt als een trein: waar mogelijk heb je veel profijt van de hoge resolutie en waar het geen nut heeft, heb je er in ieder geval geen last van.

DiagonaalResolutiePPI
13.3" 1366x768 118 ppi
13.3" 1600x900 138 ppi
13.3" 1920x1080 165 ppi
13" 2560x1600 232 ppi
13.3" 2560x1440 221 ppi
13.3" 3200x1800 276 ppi
15.4" 2880x1800 220 ppi
15.6" 1366x768 100 ppi
15.6" 1600x900 117 ppi
15.6" 1920x1080 141 ppi
15.6" 3840x2160 282 ppi
20" 1600x900 92 ppi
21.5" 1920x1080 102 ppi
24" 1920x1080 92 ppi
27" 1920x1080 82 ppi
27" 2560x1440 109 ppi
32" 3840x2160 137 ppi

Windows

Dan Windows. In het Configuratiescherm kun je bij Beeldscherminstellingen kiezen voor de optie De grootte van alle items wijzigen. Je kunt daar instellen dat desktop-software moet worden weergegeven met 125%, 150% of zelfs 200% vergroting.

Bij 125% en 150% kun je natuurlijk beredeneren dat je tegen problemen aan zal lopen, omdat je pixels dan niet één-op-één kunt schalen. Het Samsung scherm van de Ativ Book 9 Plus telt echter 3200x1800 pixels, ofwel het viervoudige van 1600x900 pixels. Je zou dus verwachten dat wanneer je Windows instelt op 200%, hetzelfde effect mogelijk is als bij Mac OS X op de MacBook Pro Retina, namelijk alle software weergeven als ware het een 1600x900 scherm, maar dan scherper.

Helaas, was het maar zo. Heel veel software blijkt niet goed met Windows mee te schalen. In sommige programma’s schalen interface-elementen zelfs helemaal niet mee. In andere software komt de visuele positie van elementen niet meer overeen met de plekken waar je met de muis moet klikken. In onze review van de Samsung Ativ Book 9 Plus concludeerden we nog voorzichtig dat de hoge resolutie “even wennen” is. Nader onderzoek wijst uit dat “onwerkbaar” misschien een betere term zou zijn geweest…


In Windows kun je een schaling van 125%, 150% maar ook 200% instellen.

Dekstop versus Metro

Voor de duidelijkheid: in deze test richten we ons enkel en alleen op de desktop-omgeving van Windows. Bij de nieuwe full-screen “Metro” omgeving van Windows 8 is van begin af aan rekening gehouden met schermen met een hoge pixeldichtheid en daar loop je niet tegen problemen aan.

Test

Om te bekijken hoe Windows schaalt op hogeresolutieschermen, hebben we een uitgebreide test gedaan met 17 veelgebruikte programma’s op de Windows desktop. We hebben voor deze test gebruikgemaakt van Windows 8.1, juist omdat Microsoft aangeeft dat deze nieuwste Windows-versie beter geschikt is voor dit type beeldscherm. Van alle software hebben we de op het moment van schrijven de nieuwste versies gebruikt. Wie nog van oudere softwareversies gebruik maakt, kan nog slechtere resultaten verwachten.

We zijn aan de slag gegaan op een 4K-scherm (3840x2160) van Sharp, de PN-K321H en hebben daarbij de vergroting in Windows op 200% gezet. Idealiter zouden alle verhoudingen dan overeen moeten komen met het beeldscherm ingesteld op 1920x1080. Om dat te verifiëren hebben we alle software op hetzelfde systeem ook getest op 1920x1080 met 100% schaling. Van alle software hebben we in beide instellingen ook screenshots gemaakt. Via onderstaande URL kun je de hi-res screenshots downloaden om zelf het verschil te zien. 

Klik hier om alle hi-res screenshots van deze review te downloaden.

Uit verhouding

Allereerst zijn we naar de Windows Verkenner zelf gaan kijken. Eén ding valt direct op wanneer je de schaling op 200% zet, niet alleen in de Verkenner, maar overal. Verhoudingen tussen elementen binnen de Windows interface veranderen flink. Sommige marges worden kleiner, andere worden groter. De verhouding tussen grotere en kleinere lettertypes binnen dialoogvensters verandert ook, over het algemeen worden de verschillen groter. Waar de eigen Windows-onderdelen als de Verkenner er op 100% gewoon strak uit zien, zijn er op 200% toch zaken waar een vormgever zijn wenkbrauwen bij zal fronsen. Wellicht is het wennen, maar naar onze mening wordt Windows er niet fraaier op. Dat gezegd hebbende werkt Windows Verkenner verder prima op 200%. Microsoft heeft er zelf duidelijk goed rekening mee gehouden. Of toch niet? Er blijken toch nog heel wat pictogrammen niet in hoge resolutie beschikbaar te zijn. In het Configuratiescherm valt dat bijvoorbeeld op: de meeste iconen zijn netjes hoge resolutie, maar sommige zijn dat niet, wat toch best storend is.


De meeste iconen in het Windows configuratiescherm zijn hi-res. Een aantal, waaronder dat van Storage Spaces niet.

Vervolgens kijken we naar andere software van Microsoft. In Microsoft Word 2013 gaat vrijwel alles goed, al valt hier opnieuw op dat verhoudingen, marges en paddings allemaal veranderen. Er zijn daarnaast toch ook een paar dingen die echt voor verbetering vatbaar zijn; een heel enkel icoontje is niet hi-res (zoals bijvoorbeeld het Herhalen Typen icoon) en sommige zijbalken, zoals de navigatiebalk bij een document met inhoudsopgave, openen niet breed genoeg. Vergelijk de screenshots online en je ziet het meteen. We zien het echter door de vingers, want er is mee te werken. In Microsoft Excel 2013 hetzelfde verhaal; alles werkt eigenlijk goed. Maar ook valt nog polijstwerk te verrichten: zo zijn de tabbladen van bestanden met meerdere werkbladen relatief klein geworden in 200% modus.


Microsoft Word 2013, boven in 4K met 200%, onder in Full HD.
Een mooi voorbeeld van verspringende verhoudingen. Je ziet ook dat op 200% de navigatiebalk standaard niet breed genoeg is.

De één na laatste software van Microsoft zelf die we hebben getest is de desktop-versie van Skype. Deze werkt op exact de manier zoals Apple het doet in Mac OS X; op 200% wordt alles keurig in beide richtingen twee keer zo groot weergegeven. Verhoudingen en dergelijke kloppen dus allemaal. Maar bij Skype houdt men verder totaal geen rekening met hoge resoluties: alle tekst is zodoende onscherp en ook alle iconen worden in een lage resolutie weergegeven. Het is dus allesbehalve fraai.


Skype op 200% schaalt simpelweg alle pixels. Alle verhoudingen blijven dus in tact, maar tekst en iconen worden niet scherper.

Browsers

Vervolgens zijn we aan de slag gegaan met een drietal browsers, om te beginnen met Microsofts eigen Internet Explorer. Dat werkt als een trein: tekst wordt keurig superscherp weergegeven en wanneer een site gebruikmaakt van hoge-resolutie-afbeeldingen (zoals het logo en de meeste andere interface-afbeeldingen op Hardware.Info) zie je die ook scherper. Eén klein kritiekpuntje: het website-icoon in de adresbalk wordt niet vergroot weergegeven. Niet erg, wel slordig. Ernstiger en feitelijk onbegrijpelijk: als we Windows op 200% zetten, stelt IE zichzelf standaard in op 150%. Je moet dus zelf nog een keer voor 200% kiezen.

Firefox werkt ook prima op 200%; ook hier worden de teksten van sites veel scherper weergegeven en afbeeldingen, wanneer beschikbaar, scherper getoond. Opvallend is wel dat de rendering net even anders is dan op 100%; maar dat zie je pas als je screenshots vergelijkt. De interface van Firefox is volledig in verhouding, maar alle iconen zijn helaas nog lage resolutie.


Als je de originele screenshots bekijkt, zie je dat Internet Explorer en Firefox tekst en afbeeldingen waar mogelijk daadwerkelijk scherper laten zien op HiDPI.

Wie Chrome als favoriete browser heeft, moet nog maar even geen scherm met hoge dpi kopen. Deze browser blaast alles simpelweg 200% op. Dat betekent dat alles keurig in verhouding en werkbaar is, maar dat niets scherper wordt weergegeven. De interface niet, maar ook websites en teksten daarop niet. Gemiste kans, zeker omdat Google een eigen notebook met hogeresolutiescherm aanbiedt, de Chromebook Pixel.

Foto- en videobewerking

Schermen met hoge pixeldichtheid zijn perfect voor foto- en videobewerking zou je denken. Helaas niet als het aan de expert in software voor deze toepassingen, Adobe, ligt. Adobe Photoshop CC schaalt in zijn geheel niet mee naar 200%. Dat betekent dat iconen, menu’s en andere interface-elementen simpelweg te klein worden om te kunnen gebruiken. Op een laptop als de Samsung Ativ 9 Plus is Photoshop simpelweg onwerkbaar, tenzij je de resolutie terugzet, maar dan ben je de voordelen van het scherpe scherm helemaal kwijt. Daarbij is werken op een non-native resolutie voor serieuze Photoshoppers echt een no-go.


In Photoshop en andere Adobe software wordt de interface niet vergroot als je Windows op 200% zet. Het resultaat: knoppen zijn te klein om te kunnen gebruiken.

Adobe Premiere CC toont hetzelfde verhaal: ook hier schaalt de interface niet mee. Onwerkbaar dus op schermen met een hoge pixeldichtheid. Een saillant detail: op de Mac gaat het met Photoshop en Premiere wél goed, aangezien het OS daar zelf alles schaalt.

Corel Paint Shop Pro X6 maakt het helemaal bont, al bij de installatie. Van de installatiewizard valt het grootste gedeelte weg op 200%, zodat je deze niet kunt doorlopen. Als we de software eerst op 100% installeren, blijkt dat in de software zélf de interface-iconen weliswaar netjes meeschalen, maar ze blijven lage resolutie. Ook hier vallen er echter veel elementen waarop je moet kunnen klikken, gewoon weg. In sommige dialoogvensters komt de positie van elementen niet overeen met de muispositie of vallen teksten half weg. Hier valt dus absoluut niet mee te werken.



Corel Paint Shop Pro X6 in Full HD (boven) en 4K met 200% scaling (onder). Zoals je ziet valt de bovenste menubalk helemaal weg, maar er zijn veel meer zaken in sub-menu's en dialoogvensters die wegvallen. In één woord onwerkbaar.

Nog even terug naar Adobe. In Dreamweaver CC schaalt net als bij Photoshop en Premiere de interface ook niet mee, eveneens onwerkbaar dus. In Acrobat Pro XI wel: hier wordt duidelijk de “iedere pixel vier keer” truc toegepast. Helaas zijn alle iconen lage resolutie.

Overige

In µTorrent schaalt een gedeelte van de interface wel mee, een ander gedeelte, waaronder de knoppenbalk, niet. Dat maakt dat veel dingen ook té klein worden. Onbruikbaar dus. Hetzelfde geldt voor de FileZilla FTP-client. Hier schalen de iconen wel een klein beetje mee, maar lang niet genoeg. Ook dit zouden we classificeren als onwerkbaar.

Apples iTunes doet net als Skype de “iedere pixel vier keer” truc en klopt dus exact qua verhoudingen. Het is echter opnieuw allesbehalve fraai, want teksten zijn niet scherp en ook cover-afbeeldingen worden dus slechts op een vierde van de mogelijke scherpte weergegeven. En dat terwijl iTunes op Mac OS X helemaal netjes hi-res gemaakt is…

TreeSize doet hetzelfde. Het maakt dat de software uitstekend werkbaar is, maar helaas worden teksten en iconen niet scherper. In VLC Media Player schaalt een groot gedeelte van de interface waaronder alle iconen in zijn geheel niet mee. Dat betekent opnieuw dat sommige dingen veel te klein worden en dat ook deze software onwerkbaar is op schermen met een hoge pixeldichtheid.

WinRAR tenslotte schaalt wel netjes, maar ook hier zijn helaas alle iconen nog enkel in lage resolutie beschikbaar. De reden dat we bij WinRAR na lang twijfelen de kolom werkbaar in onze tabel toch op ‘Nee’ hebben gezet is dat kolommen met bestandsnamen en dergelijke standaard niet breder worden qua aantal pixels, zodat op 200% alles relatief half zo smal is. Het ziet er niet uit en is irritant om iedere keer aan te passen.


Bij WinRAR in 4K-resolutie op 200% (boven) zijn alle kolommen relatief te smal, wat vervelend is. Iets vergelijkbaars zien we bij meer software.

Conclusie

De conclusie op dit moment is duidelijk: van Windows op een 4K-scherm word je niet gelukkig. Microsoft wijst naar softwareontwikkelaars: zij moeten volgens Microsoft de grote problemen oplossen. Hoewel dat formeel correct is, bewijst de praktijk dat het niet gebeurt. De komst van hoge-resolutieschermen mag voor niemand een verrassing zijn. En zelfs partijen als Adobe, wiens doelgroep als eerste dergelijke schermen gaat kopen, gaan faliekant de mist in. Ere wie ere toekomt: Apple heeft er in ieder geval voor gezorgd dat als softwareontwikkelaars geen oplossing hebben, dat het OS zélf alles goed schaalt. En hoewel de keuze tussen 100% en 200% daar wel erg beperkt is, werkt het wel altijd. Hoe het verder moet met Windows op schermen met hoge ppi? Het enige wat we kunnen doen, is hopen dat alle ontwikkelaars van desktop software als de wiedeweerga aan de slag gaan.

In onderstaande tabel vind je al onze resultaten. Klik hier voor de alle originele screenshots.

SoftwareWerkbaar op 200%?Visueel fraai op 200%?Grootste probleem/problemen
Windows Verkenner Ja Nee Interface schaalt maar gedeeltelijk mee.
Microsoft Word 2013 Ja Ja Een enkel icoon is niet hi-res, sommige balken openen te smal.
Microsoft Excel 2013 Ja Ja Enkel enige trivale zaken.
Skype Ja Nee Alles is low-res en opgeblazen. Geen hi-res tekst of iconen.
Internet Explorer 11 Ja Ja Windows op 200% resulteert in IE standaard op 150%.
Mozilla Firefox 24 Ja Nee Alle iconen en interface-elementen zijn nog lage resolutie.
Google Chrome 30 Ja Nee Alles is low-res, interface én websites.
Adobe Photoshop CC Nee Nee Interface schaalt niet mee.
Adobe Premiere CC Nee Nee Interface schaalt niet mee.
Corel Paint Shop Pro X6 Nee Nee Veel elementen vallen weg of zijn niet klikbaar.
Adobe Dreamweaver CC Nee Nee Interface schaalt niet mee.
Adobe Acrobat XI Pro Ja Nee Interface inclusief alle iconen is low-res.
µTorrent 3.3.2 Nee Nee Interface schaalt maar gedeeltelijk mee.
FileZilla 3.7.3 Nee Nee Interface schaalt maar gedeeltelijk mee.
Apple iTunes 11.1.1 Ja Nee Alles is low-res.
JAM Software TreeSize 2.7 Ja Nee Alles is low-res.
VLC Media Player 2.1.0 Nee Nee Interface schaalt maar gedeeltelijk mee.
WinRAR 4.20 Nee Nee Interface is low-res. Kolommen worden standaard te smal.
Totaal 10 van de 18 3 van de 18 -

Wat doet Samsung zelf?

De aanleiding van dit artikel was zoals geschreven de Samsung Ativ Book 9 Plus met 3200x1800 scherm. Samsung heeft deze problematiek natuurlijk zelf ook ingezien. Daarom levert het de Ativ 9 Plus laptop standaard met de resolutie ingesteld op 1920x1080. Dan heb je natuurlijk niets aan het scherpe scherm. Sterker nog; omdat de 1920x1080 niet precies in 3200x1800 past, krijg je vervelende schalingseffecten en is het beeld veel minder scherp en mooi dan op een écht 1920x1080 scherm. Stel je zelf de 3200x1800 resolutie in, dan zal je dus, zoals je uit dit artikel kunt herleiden, moeten blijven schakelen tussen resoluties en zoom-standen om al je software te kunnen gebruiken. Heel eerlijk? Een laptop met een Full HD scherm is vermoedelijk vooralsnog een betere en ook nog eens goedkopere oplossing.

0
*