Mini-ITX voor Haswell: 15 Socket 1150 Mini-ITX moederborden review

42 reacties
Inhoudsopgave
  1. 1. Inleiding
  2. 2. Haswell
  3. 3. “Budget” segment: € 70 - € 90
  4. 4. Middenklasse: € 100 - € 120
  5. 5. Luxe: € 140 - € 155
  6. 6. Extreem: € 200+
  7. 7. Hoe hebben we getest + bClk waardes
  8. 8. Benchmarks: 3DMark
  9. 9. Benchmarks: Cinebench 11.5
  10. 10. Benchmarks: Passmark 8 (CPU en geheugen)
  11. 11. Stroomverbruik: 3DMark Vantage (gemiddeld)
  12. 12. Stroomverbruik: Cinebench 11.5 (max)
  13. 13. Stroomverbruik: Idle (gem. over 5 minuten)
  14. 14. Geluidskwaliteit
  15. 15. Conclusie
  16. 16. Besproken producten
  17. 17. Reacties

Inleiding

Van een zuinige HTPC tot een krachtige game-PC: met de nieuwste generatie Mini-ITX moederborden kun je in een kleine behuizing al je wensen vervullen. Wij vergeleken 15 ITX-bordjes voor Intel Haswell processors, in prijs variërend van 70 tot 220 euro.


Het compacte Mini-ITX formaat wordt, mede dankzij de beschikbaarheid van steeds meer mooie en luxe mini-behuizingen snel populairder. En waarom ook niet? Ook op een klein Mini-ITX bord kun je probleemloos een snelle Core i5 of Core i7 processor plaatsen en in veel behuizingen is het prima mogelijk om een ITX-bord te combineren met een snelle (en grote) dual-slot videokaart. Hierdoor kan je tegenwoordig op klein formaat een gaming-PC maken die qua prestaties niets onder doet voor een veel groter (Micro-)ATX systeem. Gelukkig spelen moederbordfabrikanten goed in op deze trend door steeds luxere, completer uitgeruste Mini-ITX bordjes op de markt te brengen.

Oorspronkelijk werden ITX-borden veel gebruikt voor andere gebruiksdoelen. Denk aan industriële toepassingen, maar ook aan energiezuinige HTPC’s, kleinbehuisde zakelijke PC’tjes of juist als basis voor een thuisserver of zelfbouw NAS. Voor al deze doeleinden blijft het kleine moederbordformaat van 17 bij 17 centimeter natuurlijk ook uitermate geschikt.

MSI Z97I Gaming ACK

Haswell

Voor deze test gingen we aan de slag met 15 Mini-ITX moederborden, geschikt voor Intels 4e generatie Core, ofwel Haswell processors. Alle modellen hebben dus een Socket 1150 processorvoet. We nemen enkel de nieuwste generatie chipsets mee, ofwel Intel H97 en Z97 voor luxere exemplaren en H81 en B85 voor budget borden.

De Z97 is de meest luxe en biedt als extra boven de H97 ondersteuning voor het onbeperkt overklokken van K-processors. De andere unieke functie van Z97, ondersteuning voor het plaatsen van twee videokaarten in SLI of Crossfire, is voor Mini-ITX borden natuurlijk niet van toepassing. Voor de rest zijn de eigenschappen identiek aan de H97 en dat betekent onder meer 6x Serial ATA 600 voor SSD’s en harde schijven, 6x USB 3.0 en 8x USB 2.0. Z97 en H97 borden kunnen verder voorzien worden van moderne op PCI-Express gebaseerde interfaces voor SSD’s, M.2 en SATA Express. H81 is een budget chipset en biedt slechts 2x USB 3.0 en 4x Serial ATA, waarvan 2x Serial ATA 600. De B85 is een budget-chipset die eigenlijk voor zakelijke toepassingen is bedoeld. Met 4x USB 3.0 en 6x Serial ATA, waarvan 4x Serial ATA 600, is deze iets luxer uitgerust. Uiteraard worden goedkopere moederborden met H81 en B85 chipsets door de fabrikanten doorgaans ook van minder extra’s voorzien; ook hebben ze veelal een wat zwakkere CPU-stroomvoorziening. Hoewel een snelle Core i5 of Core i7 met 88W of 95W TDP op zich gewoon werkt op een budgetbord met H81 of B85, zouden we bij zo’n CPU toch aanraden een luxer H97 of Z97 bord te kiezen, en de budget modellen enkel te combineren met zuiniger CPU’s. Vergeet niet: voor veel toepassingen, zoals een HTPC of werk-PC, is een Haswell-gebaseerde Pentium of Core i3 al voldoende!

Intel chipsetZ97H97B85H81
CPU's Socket 1150 Socket 1150 Socket 1150 Socket 1150
Overklokken Ja - - -
SLI / Crossfire Ja - - -
Serial ATA 600 6 6 2 4
Serial ATA 300 - - 2 2
USB 3.0 6 6 2 4
USB 2.0 8 8 8 8
M.2 ondersteuning Ja Ja - -

Categorieën

We hebben de geteste borden verdeeld in vier prijscategorieën. Alle borden hebben we getest onder Windows 8 Pro in combinatie met een Intel Core i7 4770K processor, 2x 4 GB DDR3-1600 werkgeheugen, geïntegreerde graphics, een OCZ Vertex 4 128GB SSD en een Corsair CX750M voeding. De belangrijkste specificaties en testresultaten vind je in deze vergelijkingstabel en uiteraard kun je doorklikken naar de individuele productpagina’s via het productoverzicht onderaan alle pagina's van deze review voor up-to-date prijzen uit de Hardware.Info Prijsvergelijker.

Mini-ITX systeem bouwen

Van plan om een systeempje op basis van een Mini-ITX moederbord te gaan samenstellen? Recent publiceerden we een uitgebreide workshop waarin we je aan de hand van vele foto’s tonen hoe je stap voor stap zo’n kleine PC in elkaar schroeft.

Hardware.Info Bouw Je Eigen Mini-PC 2014 (Mini-ITX)

“Budget” segment: € 70 - € 90

Opmerkelijk is dat Mini-ITX borden niet bijzonder goedkoop zijn. Waar je voor minder dan 50 euro eenvoudig meerdere (micro-)ATX Socket1150 moederborden kan vinden, zijn slechts vier van de geteste bordjes verkrijgbaar voor een bedrag van 90 (!) euro of minder. De twee goedkoopste, de MSI H81I en ASUS H81I-Plus, maken gebruik van de H81 chipset en de andere twee, de ASRock B85M-ITX en MSI B85I, van de Intel B85. Zoals in de inleiding al geschreven heeft B85 meer USB 3.0 en Serial ATA 600 aansluitingen. Het lagere aantal USB 3.0 poorten worden bij deze H81 bordjes echter gecompenseerd met een extra controller, zodat alle vier 2x USB 3.0 extern en 2x USB 3.0 intern hebben. Ook het totaal aantal Serial ATA aansluitingen is bij alle vier de budget bordjes vier stuks.

Verschillen zitten in de details. Alle hebben een PCI-Express x16 slot voor uitbreidingskaarten, maar de MSI B85I heeft daarnaast ook nog een mini-PCI-Express slot, waar je bijvoorbeeld een kaartje voor draadloos netwerk in kunt plaatsen. Alle vier de bordjes hebben een DVI aansluiting, maar de B85I heeft daarnaast DisplayPort, waar de andere drie VGA als tweede aansluiting bieden. De twee H81I borden hebben een Realtek ALC887 audio-codec, terwijl de B85 borden een op papier betere ALC892 hebben. Toch is het juist de goedkoopste MSI H81I die volgens onze test de beste geluidskwaliteit biedt. Enkel het ASUS bord heeft geen digital audio-uitgang. Op alle vier de bordjes vinden we gigabit LAN; ASRock maakt gebruik van een Qualcomm Atheros QCA8171 chip, de overige drie van een Realtek RTL8111G.

Voor overklokken zijn deze borden uiteraard niet bedoeld. De twee H81 bordjes hebben een drie-fase CPU-stroomvoorziening, de B85 bordjes vier-fase. In alle gevallen is er geen koelblok voor de mosfets, wat een indicatie is dat deze bordjes geschikter zijn voor energiezuinige Haswell CPU’s dan voor de krachtigste 88W Core i5’s en i7’s.  We hebben echter alle borden getest in combinatie met een Core i7 en ook na circa 20 minuten belasting door middel van video encoding schakelen de borden niet terug als gevolg van te hete mosfets of andere problemen. Qua prestaties is de MSI B85I de snelste, maar dat is de verklaren doordat dit bord een agressieve turbo-modus heeft. Dat resulteert ook in een wat hoger energieverbruik.

Als je voor een van deze budgetborden kiest – en normaals, dat raden we alleen aan bij een 65W of zuiniger CPU – dan adviseren we om dan ook maar meteen voor een H81 bordje te gaan. De B85 biedt voor thuisgebruik niet de meerwaarde die het prijsverschil rechtvaardigt. De MSI H81I en ASUS H81I-Plus zijn aan elkaar gewaagd. De MSI is net wat goedkoper, met een fractie betere geluidskwaliteit en is idle net wat zuiniger, waardoor de H81I nipt onze voorkeur heeft. Alleen als je een mini-PCIe WLAN-kaartje wil plaatsen, zal je voor de wat duurdere MSI B85I moeten kiezen.

Ten slotte nog een waarschuwing als je een van de MSI modellen overweegt: in tegenstelling tot de lay-out die ASRock, ASUS en Gigabyte gebruiken, zit bij de MSI ITX-bordjes de CPU érg dicht bij de videokaart en de geheugenmodules. Een grotere CPU-koeler, zoals bijvoorbeeld de voor ITX-systemen populaire Scythe Big Shuriken 2, is niet te combineren met een aparte videokaart en/of relatief hoge geheugenmodules. Aangezien die combinatie voor een budgetsysteem niet voor de hand ligt, heeft de H81I toch onze voorkeur van de voordeliger bordjes.

ASRock B85M-ITX
ASRock B85M-ITX

Asus H81I-Plus
ASUS H81I Plus

MSI H81I
MSI H81I

MSI B85I
MSI B85I

Middenklasse: € 100 - € 120

Wie 100 tot 120 euro te besteden heeft, kan bij de verschillende fabrikanten terecht voor moederbordjes gebaseerd op de H97 chipset, en bij MSI zelfs voor een Z97 bord. Een op het eerste gezicht vreemde eend in de bijt in deze prijsklasse is de MSI B85I Gaming, gebaseerd op de B85-chipset maar toch met een prijskaartje van gemiddeld 108 euro. Dat komt doordat MSI dit Gaming moederbord in karakteristiek zwart/rood heeft vormgegeven en het heeft voorzien van een aantal extra’s. Zo is een Killer E2205 als netwerkchip geplaatst en stuurt een Realtek ALC1150 chip de audio-mogelijkheden van het bordje aan, gecombineerd met een Ti OPA1652 koptelefoonversterker, die headsets met een impedantie tot 600 Ohm kan aansturen. De gebundelde Creative Sound Blaster Cinema software kan onder meer goed surround-geluid downmixen naar stereo en vice versa. De gemeten geluidskwaliteit is dan ook uitstekend. Aangezien het bordje is voorzien van kwalitatief betere componenten en koeling zal de hogere belasting van bijvoorbeeld een high-end Core i5 of i7 CPU geen probleem zijn.

De andere vier borden in deze prijsklasse maken gebruik van de H97 of zelfs Z97 chipset, waarmee meer USB 3.0 poorten (zes stuks) en potentieel meer Serial ATA 600 aansluitingen mogelijk zijn. De ASRock H97M-ITX/ac, MSI H97I AC en Gigabyte H97N WiFi maken, zoals de naam al aangeeft, gebruik van de H97. De MSI Z97I AC is duidelijk het goedkoopste Z97 bord in deze test en biedt dus extra overklokmogelijkheden met K-processors, al moet je er niet op rekenen een klein bordje met een beperkt aantal fasen tot dezelfde overklokresultaten komt als luxere ATX-modellen.

Al deze vier bordjes bieden PCI-Express x16, aangevuld met een mini-PCI-e slot, dat ook direct in alle gevallen is gevuld met een WLAN-kaartje. MSI en Gigabyte kiezen voor een Intel Wireless-AC 7260 met 867 Mbps 802.11ac, terwijl ASRock een op de Realtek RTL8821AE gebaseerde controller toepast, met 433 Mbps 802.11ac. Beide typen ondersteunen Bluetooth 4.0. Ook op alle vier aanwezig zijn zes USB 3.0 poorten, waarvan vier extern uitgevoerd. De vier bieden verder DVI en HDMI voor het aansluiten van monitoren; bij de MSI H97I AC en Z97I AC komt daar nog DisplayPort bij.

Verschillen zijn er ook, zo bieden de twee MSI-bordjes slechts vier Serial ATA 600 aansluitingen. De ASRock H97M-ITX/ac heeft er vijf en de Gigabyte H97N WiFi zelfs zes. Dat is interessant voor wie bijvoorbeeld een Mini-ITX thuisserver op basis van een Haswell-processor wil bouwen. In tegenstelling tot de bordjes met een B85 en H81 chipset, beschikken de H97 en Z97 varianten over RAID-functionaliteit.

De audio-voorzieningen in deze prijsklasse zijn zeer vergelijkbaar: alle vier de testdeelnemers gebruiken een Realtek ALC892 en hebben volgens onze metingen een signaal/ruisverhouding van vlak boven de 90 dB(A). De twee goedkoopste modellen, de ASRock H97M-ITX/ac en de MSI H97I AC hebben een enkele Gigabit LAN-aansluiting, bij ASRock gebaseerd op een Qualcomm Atheros chip en bij MSI gebaseerd op een Realtek. De MSI Z97I AC en Gigabyte H97N WiFi beschikken zelfs over twee netwerkpoorten, waarbij Gigabyte voor één van beide een Intel chip gebruikt. Twee netwerkpoorten kan handig zijn wanneer je het bord gebruikt voor een thuisserver en je een switch hebt die het combineren (teamen) van twee poorten ondersteunt.

De CPU-stroomvoorziening is bij de middenklasse borden overwegend luxer dan bij de goedkopere vairanten. De twee MSI en Gigabyte bordjes werken met vier fasen, ASRock met drie. De twee MSI bordjes hebben een koelblokje op de mosfets, geen overbodige voorziening wanneer je een high-end Core i5 of i7 zwaar gaat belasten. De ASRock en Gigabyte moeten dat missen.

Kijken we naar de testresultaten, dan lopen de prestaties weinig tot niks uit elkaar. De twee MSI deelnemers zijn idle duidelijk wat zuiniger dan de ASRock en Gigabyte; met volle CPU-belasting is juist ASRock zuiniger, vermoedelijk te verklaren door het kleinere aantal fases.

We schreven het al: de Gigabyte H97N WiFi is vanwege de zes SATA-poorten en twee netwerkaansluitingen zeer geschikt voor wie een thuisserver wil bouwen op basis van Mini-ITX. Voor andere toepassingen heeft de MSI H97I AC onze voorkeur, vanwege het lagere stroomverbruik, DisplayPort en de wat lagere prijs. De extra investering van een paar euro in de Z97I AC levert eigenlijk alleen extra overklokmogelijkheden met K-processors op, met bovendien een beperkter potentieel daarvan in een ITX-systeempje. Wederom moeten we weer opmerken dat de lay-out van de MSI bordjes niet ideaal is in vergelijking met die van de andere merken: een wat bredere (top-flow, maar ook grotere torenmodellen) CPU-koeler in combinatie met een losse videokaart zal niet passen.

ASRock H97M-ITX/ac
ASRock H97M-ITX/ac

Gigabyte H97N WiFi
Gigabyte H97N WiFi

MSI B85I Gaming
MSI B85I Gaming

MSI H97I AC
MSI H97I AC

MSI Z97I AC
MSI Z97I AC

Luxe: € 140 - € 155

Vijf van de geteste bordjes heeft een prijskaartje tussen de 140 en 155 euro en zoals je in dit segment mag verwachten zijn deze alle gebaseerd op de Intels meest luxe chipset, de Z97. We bespreken de ASRock Z97E-ITX/ac, de ASUS Z97I-Plus, de MSI Z97I Gaming AC, de MSI Z97I Gaming ACK en de Gigabyte Z97N Gaming 5. Zaken als geïntegreerde WiFi zijn natuurlijk standaard in dit segment.

Alle vijf deze modellen beschikt uiteraard over een PCI-Express x16 slot voor een losse videokaart. De ASRock en Gigabyte borden hebben nog een mini-PCIe slot, dat wordt gebruikt voor de WLAN-module. Bij MSI en ASUS maken de WLAN-modules gebruik van een eigen connector, en is er dus geen mogelijkheid om deze later te upgraden mocht je dat willen. Zonder uitzondering beschikken de testdeelnemers in dit segment over zes USB 3.0 aansluitingen, waarvan vier extern uitgevoerd.

De ASRock Z97E-ITX/ac heeft de meeste Serial ATA 600 aansluitingen, zes stuks. De Gigabyte Z97N Gaming 5 telt er vijf, aangevuld met een eSATA-aansluiting. ASUS en MSI bieden slechts vier SATA-aansluitingen. De MSI Z97I Gaming AC heeft nog twee keer eSATA, bij opvolger Z97I Gaming ACK zijn die verdwenen. Gelukkig biedt een aantal van de bordjes in dit segment ook ondersteuning voor moderne, op PCI-Express gebaseerde SSD’s. De ASRock Z97E-ITX/ac, ASUS Z97I-Plus en MSI Z97I Gaming ACK hebben alle een M.2-slot. Dat zit doorgaans wel aan de onderkant van het bord, houd daar dus rekening mee als je later een M.2 SSD wilt toevoegen. Alle M.2-sloten zijn met twee PCI-Express 2.0 lanes verbonden met de chipset, wat betekent dat ze maximaal 1 GB/s ondersteunen, zo’n 67% sneller dan Serial ATA 600. ASRock biedt daarnaast nog als enige een SATA Express aansluiting.

Alle luxe modellen beschikken over HDMI en DisplayPort uitgangen. De ASRock, ASUS en Gigabyte voegen daar DVI aan toe, zodat tot drie schermen digitaal kunnen worden aangestuurd. Op één uitzondering na hebben deze luxere bordjes een Realtek ALC1150 audio codec-chip. Enkel ASUS kiest nog voor een Realtek ALC892, wat duidelijk te zien is bij de resultaten van onze audiotest. Op de MSI en Gigabyte gaming-bordjes is de codec verder gecombineerd met een krachtige koptelefoonversterker en Creative drivers met extra mogelijkheden.

Op de luxe bordjes vinden we dito netwerkchips: ASRock en ASUS kiezen voor Intel, op de MSI en Gigabyte bordjes vinden we Killer netwerkkaarten, die natuurlijk bekend staan om hun drivers die verkeer van games voorrang geven. 802.11ac WLAN en Bluetooth zijn standaard en alle borden bieden de 867 Mbps ac-standaard. De ASRock Z97E-ITX/ac, MSI Z97I Gaming AC en Gigabyte Z97N Gaming 5 bevatten een Intel Wireless-AC 7260 controller. Op de ASUS Z97I-Plus zit een wat goedkopere AzureWave, terwijl MSI op de Z97I Gaming ACK juist de Killer Wireless-AC 1525 heeft. Buiten het feit dat deze Killer wireless-chip ook prioritering heeft voor gameverkeer heb je verder de mogelijkheid om LAN en WLAN tegelijkertijd te verbinden met de router, waarbij de snelle LAN verbinding wordt gebruikt voor games en WLAN voor overige verkeer. Of dat echt een positief effect heeft op de netwerkprestaties in games is nagenoeg niet aan te tonen.

Het Gigabyte bordje heeft een 4-fase CPU-stroomvoorziening, de andere bieden zes fasen. In alle gevallen staat er een koelblok op de mosfets. Een snelle K-processor vol belasten en ook nog wat overklokken zal bij geen van de borden een probleem opleveren. Enkel de ASUS Z97I-Plus heeft drie fan-aansluitingen, de rest moet het doen met twee.

De bordjes presteren zonder uitzondering goed, waarbij we moeten aantekenen dat MSI en Gigabyte standaard een agressieve turbo hebben en dus zeker in de CPU-benchmarks wat beter presteren, maar daardoor ook wat meer energie verbruiken. Idle zijn de bordjes van ASRock en MSI duidelijk het zuinigst.

De ASRock Z97E-ITX/ac is in deze categorie eigenlijk onze eerste keus: qua specificaties laat dit bord helemaal niets te wensen over (6x SATA, M.2 én SATA Express, Intel AC7260, ALC1150 audio), de testresultaten inclusief stroomverbruik zijn prima en het is ook nog eens het goedkoopste bordje van dit kaliber. Specifiek voor gamers is de MSI Z97I Gaming ACK favoriet: het bord is vrijwel even duur als de voorloper zonder K, maar biedt een meer op gamers gerichte wireless chip, heeft een betere lay-out waarbij de socket verder weg staat van de GPU en een M.2-slot. Dat laatste moet het duurdere Gigabyte bord missen, terwijl het Gigabyte bord ook nog duidelijk minder zuinig is.

ASRock Z97E-ITX/ac
ASRock Z97E-ITX/ac

Asus Z97I-Plus
ASUS Z97I-Plus

Gigabyte Z97N Gaming 5
Gigabyte Z97N Gaming 5

MSI Z97I AC
MSI Z97I AC

MSI Z97I Gaming ACK
MSI Z97I Gaming ACK

Extreem: € 200+

Slechts één Haswell ITX-bordje kost meer dan € 200, maar dat is wel een bijzonder product. De ASUS Maximus VII Impact biedt vrijwel alle gaming- en overklokfeatures van ASUS’ grotere Republic of Gamers moederborden, maar dan op het compactere ITX-formaat.

Om de specificaties maar even in rap tempo door te lopen: op het bord vinden we een PCI-Express x16 slot, 6x USB 3.0, 4x Serial ATA 600 en een M.2 slot. Voor de in de processor geïntegreerde videokaart heeft het bord HDMI en DisplayPort. De gigabit-netwerkaansluiting is uitgevoerd met een Intel chip, maar de door ASUS gebundelde GameFirst III software geeft net als bij de Killer-netwerkkaarten verkeer van games voorrang. De 867 Mbps 802.11ac / Bluetooth 4.0 adapter is afkomstig van AzureWave.

Net als de andere luxere moederborden, heeft ook de Maximus VII Impact een Realtek ALC1150 audio codec-chip. Deze is echter samen met een krachtige op ELNA-condensators gebaseerde koptelefoonversterker ondergebracht op een los PCB’tje. Mede omdat op deze manier er veel minder storing ontstaat, is de geluidskwaliteit ongekend goed. ASUS bundelt haar eigen Supreme FX drivers met onder meer betere ondersteuning voor surround geluid in game en DTS Connect.

Uniek is dat het bord een 8+2 fase CPU-stroomvoorziening heeft. Om dat geïmplementeerd te krijgen is deze, net als de geluidskaart, geplaatst op een los stuk PCB dat haaks op het moederbord staat. ASUS heeft inmiddels al meermaals gedemonstreerd dat de overklokresultaten van de Impact in lijn zijn met luxe ATX-borden en het potentieel voor geheugen zelfs extra hoog door de korte afstand tussen socket en modules. Op Hwbot.org zien we dat CPU-klokfrequenties tot boven de 5300 MHz en geheugenklokfrequenties tot boven de 2100 MHz behaald zijn.

Achterop het I/O-paneel heeft het bord een HEX-display met BIOS POST-codes. Hier vinden we ook knoppen voor ROG Connect (overklokken vanaf een ander systeem) en BIOS-flashback (BIOS flashen zonder werkende CPU). Op het bord zelf vinden we nog eens voltagemeetpunten en knoppen voor power en reset terug. In totaal zijn er dankzij de zogenaamde Cool Hub vier fan-connectors aanwezig, waarvan één voor de CPU-fan.

Zuinig is dit bord zeker niet, maar de prestaties zijn uitstekend en de geluidskwaliteit is zoals gezegd overtroffen. De prijs is gezien het gebodene begrijpelijk, al zal duidelijk zijn dat je de Maximus VII Impact alleen echt moet aanschaffen als je daadwerkelijk serieuze overklokplannen hebt.

Asus Maximus VII Impact
ASUS Maximus VII Impact

Hoe hebben we getest + bClk waardes

We hebben de Socket 1150 Mini-ITX moederborden op dezelfde manier getest als de eerder geteste Haswell moederborden met bijvoorbeeld Z97, H97, Z87 of H87 chipset. We testen de borden in combinatie met een Intel Core i7 4770K processor, 2x 4 GB Corsair Vengeance Pro DDR3-1600 geheugen, integrated graphics, een OCZ Vertex 4 128 GB SSD, een Corsair CX750M voeding en Windows 8 Pro x64 als besturingssysteem. 

We testen alle borden op hun standaardinstellingen, zoals ze uit de doos komen. Vanzelfsprekend zijn prestaties en stroomverbruik afhankelijk van de standaard tuning. Vroeger speelden moederbordfabrikanten geregeld vals door de bClk stiekem standaard een kleine beetje te verhogen. Wij en andere reviewsites waren daar nooit echt van gediend en de verschillende fabrikanten lijken hun leven te hebben gebeterd. Zoals te zien in onderstaande grafiek werken alle door ons geteste borden keurig standaard op 100 of 99,8 MHz bClk en hooguit 100,1 MHz.

Benchmarks: 3DMark

In 3DMark Vantage liggen de scores zoals gebruikelijk erg dicht bij elkaar: er zit zo'n 7% tussen het langzaamste en snelste bord out of the box.

Benchmarks: Cinebench 11.5

In de Cinebench-benchmark, die puur leunt op CPU-prestaties, zien we ruwweg twee verschillende scores. Vijf van de geteste borden heeft wat we noemen standaard een agressieve Turbo, wat betekent dat wanneer alle cores belast worden (zoals bijvoorbeeld bij Cinebench) de CPU toch naar z'n maximale Turbo-stand wordt gebracht, 3,9 GHz in het geval van de door ons gebruikte 4770K. Andere borden doen het zoals het hoort (volgens Intel dan) en Turbo'en bij vier cores in gebruik naar 200 MHz lager, 3,7 GHz bij de 4770K.

Overigens kun je zelf natuurlijk bij alle borden de Turbo-waardes aanpassen, zodat je borden zonder agressieve Turbo hetzelfde effect kunt laten hebben. 

Benchmarks: Passmark 8 (CPU en geheugen)

Dan Passmark 8. In CPUmark zien we opnieuw, zij het wat minder duidelijk, het verschil tussen borden die standaard wel en geen agressieve Turbo hebben. Buiten dat zijn er geen schokkende verschillen.

De onderste grafiek (Passmark 8 MemoryMark, een benchmark voor geheugenprestaties), toont aan dat ook op dit vlak de prestaties erg dicht bij elkaar liggen en niet direct een reden zijn om specifiek voor een bepaald type bord te kiezen.

Stroomverbruik: 3DMark Vantage (gemiddeld)

Dan het stroomverbruik. Dat hebben we op drie manieren gemeten. Allereerst meten we het gemiddelde stroomverbruik tijdens een volledige run van 3DMark Vantage. Hierbij wordt zowel CPU als GPU flink belast. Daarnaast meten we het maximale verbruik tijdens het draaien van de CPU-benchmark Cinebench 11.5. Ten slotte hebben we ook het idle-verbruik gemeten, waarbij we een gemiddelde over een periode van 5 minuten hebben bepaald.

Tijdens 3DMark Vantage gebruiken de drie borden van ASRock duidelijk het minste energie. De met features volgeladen Maximus VII Impact is - zoals te verwachten - juist het minst zuinig.

Stroomverbruik: Cinebench 11.5 (max)

Bij Cinebench 11.5 vinden we borden zonder agressieve 4-core Turbo bovenaan. Opnieuw blijkt dat de ASRock borden extreem zuinig zijn. De Maximus VII Impact is ook in deze grafiek hekkensluiter.

Stroomverbruik: Idle (gem. over 5 minuten)

Dan het idle-verbruik, gemiddeld over een periode van vijf minuten. Dit is al sinds jaar en dag de specialiteit van MSI: zeker de Z97I Gaming borden scoren erg goed op dit vlak. 

Geluidskwaliteit

Met de loopback-test van Rightmark Audio Analyzer, waarbij we uitgang en ingang van de onboard geluidskaarten met elkaar verbinden, hebben we de kwaliteit van de onboard geluidskaarten getest. Aan kop gaan overduidelijk bijna alle borden met Realtek ALC1150 die allen zo'n 103 dB à 105 dB signaal/ruis-verhouding bieden. Dat is méér dan uitstekend, beter dan de theoretisch maximale signaal/ruis-verhouding van 96 dB van 16-bits geluid. Kijken we naar de stereo crosstalk, ofwel de mate waarin signaal bestemd voor het linker kanaal te horen is op het rechter kanaal en vice versa, dan zien we vergelijkbare resultaten. Vrijwel alle Realtek ALC1150 borden zitten tussen de -97 en -100 dB, uitstekend.

De harmonische vervorming is bij de ASUS Maximus VII Impact het laagst, wellicht mede te verklaren doordat de geluidskaart is ondergebracht op een losse PCB.

Conclusie

Wie een klein behuisd ITX-systeempje op basis van een Haswell processor wil aanschaffen, kan al voor minder dan 75 euro een prima moederbord kopen. Zolang je geen high-end i5 of i7 gebruikt en overklokken niet op de planning staat, is de zeer betaalbare MSI H81I al een prima keuze voor bijvoorbeeld een werk- of HTPC. Die ontvangt dan ook een Hardware.Info Great Value Award. Enkel wanneer je de optie open wilt houden voor een WLAN module, kies je voor de wat duurdere MSI B85I.

In het middensegment tussen de 100 en 120 euro krijg je luxere bordjes met meer SATA- en USB-aansluitingen, betere CPU-stroomvoorziening en vaak al onboard WiFi. De Gigabyte H97N WiFi is met zes SATA600-aansluitingen onze favoriet voor wie een thuisserver bouwt, voor andere doeleinden heeft de MSI H97I de voorkeur, al is het bij deze en de andere MSI-borden wel opletten geblazen: een grotere top-flow koeler zal niet passen. Beide ontvangen een Excellent Choice Award. De MSI B85I Gaming moet vermeld worden als betaalbaarste ITX-bordje met specifiek op gamers gerichte features.

In het luxe segment van 140 tot 155 euro, gaat onze voorkeur naar de ASRock Z97E-ITX/ac, een bordje dat qua specs en resultaten niets te wensen overlaat. De beste keuze voor die-hard gamers is de MSI Z97I Gaming ACK, met zijn speciale netwerk- en audiovoorzieningen. Ook deze ASRock en MSI gaan met een Excellent Choice award naar huis.

De Ultimate award is er ook voor de ASUS Maximus VII Impact, het ultieme Mini-ITX moederbord dat biedt vergelijkbare overklokmogelijkheden biedt als luxe (Micro-)ATX borden. De gemiddelde prijs van 220 euro is gezien het gebodene te verantwoorden, maar moet je alleen uitgeven als je daadwerkelijk gaat overklokken, want het stroomverbruik is niet mis.


MSI H81I

 
Gigabyte H97N WiFi
MSI H97I AC
ASRock Z97E-ITX/ac
MSI Z97I Gaming ACK


ASUS Maximus VII Impact


Besproken producten

Vergelijk alle producten

Vergelijk  

Product

Prijs

Bronze Award ASRock B85M-ITX

ASRock B85M-ITX

  • Mini ITX
  • Socket 1150
  • Intel B85
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
ASRock H97M-ITX/ac

ASRock H97M-ITX/ac

  • Mini ITX
  • Socket 1150
  • Intel H97
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Excellent ASRock Z97E-ITX/ac

ASRock Z97E-ITX/ac

  • Mini ITX
  • Socket 1150
  • Intel Z97
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Asus H81I-Plus

Asus H81I-Plus

  • Mini ITX
  • Socket 1150
  • Intel H81
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Ultimate Asus Maximus VII Impact

Asus Maximus VII Impact

  • Mini ITX
  • Socket 1150
  • Intel Z97
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Asus Z97I-Plus

Asus Z97I-Plus

  • Mini ITX
  • Socket 1150
  • Intel Z97
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Excellent Gigabyte H97N WiFi

Gigabyte H97N WiFi

  • Mini ITX
  • Socket 1150
  • Intel H97
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Gigabyte Z97N Gaming 5

Gigabyte Z97N Gaming 5

  • Mini ITX
  • Socket 1150
  • Intel Z97
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
MSI B85I

MSI B85I

  • Mini ITX
  • Socket 1150
  • Intel B85
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
MSI B85I Gaming

MSI B85I Gaming

  • Mini ITX
  • Socket 1150
  • Intel B85
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Great Value MSI H81I

MSI H81I

  • Mini ITX
  • Socket 1150
  • Intel H81
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Excellent MSI H97I AC

MSI H97I AC

  • Mini ITX
  • Socket 1150
  • Intel H97
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
MSI Z97I AC

MSI Z97I AC

  • Mini ITX
  • Socket 1150
  • Intel Z97
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Silver Award MSI Z97I Gaming AC

MSI Z97I Gaming AC

  • Mini ITX
  • Socket 1150
  • Intel Z97
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Excellent MSI Z97I Gaming ACK

MSI Z97I Gaming ACK

  • Mini ITX
  • Socket 1150
  • Intel Z97
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
0
*