Sony PS4 Pro gaming impressies: de meerwaarde van HDR

74 reacties
Inhoudsopgave
  1. 1. Inleiding
  2. 2. PS4 Pro
  3. 3. PS4 gamen in 4K
  4. 4. HDR
  5. 5. GT Sport
  6. 6. PS4 Pro titels
  7. 7. Conclusie
  8. 8. Besproken producten
  9. 9. Reacties

Inleiding

In september dit jaar kondigde Sony aan met een nieuwe versie van de PlayStation 4 op de markt te komen. Binnenkort zal deze daadwerkelijk in de winkels liggen, maar op 2 november hadden we al gelegenheid om zelf eens te ervaren wat de PlayStation 4 Pro toevoegt en verbetert ten opzichte van de 'oude' PS4. In een evenement waar weinig over techniek werd gepraat maar wel een groot aantal bestaande en opgewaardeerde, alsmede nieuwe en nog te verschijnen titels gedemonstreerd werden, waren we bovenal onder de indruk van de meerwaarde van HDR.

Sony introduceerde de PS4 Pro begin september, en vanaf 10 november zal hij daadwerkelijk verkrijgbaar zijn. Deze 'mid-generatie upgrade' zal in de markt komen naast de PS4, die onlangs in een flink compactere uitvoering en voor een lager prijspunt beschikbaar kwam. De 'oude' PS4 kost nu 299 euro, de PS4 Pro zal 399 euro gaan kosten. 

Sony PlayStation 4 Pro 1TB

Doorgaans besteden we maar mondjesmaat aandacht aan de wereld van gameconsoles op Hardware.Info, maar voor de PS4 Pro maakten we graag een uitzondering. Deze console heeft wat ons betreft twee interessante 'claims to fame': 4K gaming en HDR, beide mogelijk gemaakt door een naar verluidt fors snellere GPU dan degene die in de eerste versie van de PS4 zit. Deze is gebaseerd op AMD's Polaris architectuur, die we natuurlijk kennen van de RX480, RX470 en RX460 videokaarten. Qua prestaties moet de PS4 Pro GPU 4,2 teraflops beiden, fors meer dan de 1,84 tflops van de PS4 en iets minder dan de 4,9 van de RX470.

Een van de kenmerken van Polaris waar AMD bij de introductie natuurlijk nogal wat aandacht op vestigde, was de mogelijkheid om HDR-beelden te verwerken en aan te leveren aan het beeldscherm. Waar we dat in de PC-wereld vooralsnog ter kennisgeving moesten aannemen (bij gebrek aan HDR-monitoren), heeft het grote implicaties voor hoe games er op de PS4 Pro uit kunnen zien.

Daarnaast waren we benieuwd naar de 4K-gaming claims van de PS4 Pro. Wil je in 4K gamen op een PC, dan heb je een stevige videokaart nodig - een GTX 1070 of RX480 zijn eigenlijk het minimum, en dat zijn videokaarten met een prijs waarvoor je ofwel ruimschoots, ofwel bijna een complete PS4 Pro kunt kopen. Zelfs als je alle mitsen en maren van de pc vs console-discussie meeneemt, is het interessant om te zien wat voor '4K-ervaring' de PS4 Pro kan bieden.

Het evenement waar we waren richtte zich eigenlijk geheel op die ervaring van de games, en vrijwel niet op technische details - we hebben heel wat aanwezige vertegenwoordigers van de studio's gesproken, maar echt de diepte in gaan konden ze helaas niet. Dat is dus een onderwerp waar we later nog eens op terug willen komen. We houden het hier bij onze eigen, subjectieve, indrukken en de spaarzame informatie die we wél konden krijgen.

Daarbij was in elk geval opvallend dat de extra tijdsinvestering die gamestudio's moeten doen om de extra mogelijkheden en rekenkracht van de PS4 Pro te benutten, beperkt lijkt te zijn. Sony wil sowieso dat alle titels uit de eigen studio's die in 2017 op de markt komen extra pracht en praal bieden op de krachtiger console, maar het lijkt erop dat ook veel andere ontwikkelaars de mogelijkheden niet onbenut zullen laten.


Grand Turismo Sport op de PS4 Pro.

PS4 Pro

De PS4 Pro is een aanmerkelijk grotere console dan de afgeslankte PS4. Bij benadering meet hij zo'n 30x5,5x33 cm. Net als de PS4 beschikt hij over een 8-core AMD 'Jaguar' processor (draaiend op 2,1 in plaats van 1,6 GHz), maar de GPU is een stuk krachtiger. Speculatie online spreekt over bijna twee keer zoveel shader cores, maar omdat het om een andere architectuur gaat, is een directe vergelijking lastig te maken - de snelheid volgens Sony is met 4,2 tflops meer dan twee keer zo hoog als de 1,84 tflops van de eerste PS4. CPU en GPU kunnen gebruik maken van 8GB GDDR5, evenveel als bij de PS4 - maar wel met een bandbreedte van 218 Gbps in plaats van 176 Gbps. Ook bevat de PS4 Pro een gigabyte extra DDR3 geheugen voor niet-gaming gerelateerde toepassingen, waardoor effectief zo'n 512MB geheugen van het GDDR5 wordt vrijgemaakt voor games.

Sony PlayStation 4 Pro 1TB

Sony levert de PS4 Pro inclusief een 1TB harde schijf en een Blu-ray drive. Qua connectiviteit kan je beschikken over gigabit ethernet, 802.11ac wifi, Bluetooth 4.0 LE, 3x USB 3.1 en een aux-aansluiting. Ook is een optische audio-uitgang aanwezig. De HDMI-uitgang kan 4K en HDR uitsturen en zal dus HDMI 2.0 compatible zijn. Vooralsnog is niet bekend of het signaal ook beschermd wordt door HDCP 2.2. Het geclaimde verbruik van de PS4 Pro ligt fors hoger dan dat van de PS4: 310W versus 165W bij de PS4 Slim (en 250W bij de oorspronkelijke PS4).

Uiteraard is de PS4 Pro volledig compatible met het PS4 ecosysteem, inclusief, de Move controller, de PS4 camera en last but not least de recent geïntroduceerde PSVR, voorheen bekend als 'Morpheus'. 

De meerwaarde van de Pro versus de standaard PS4 voor die laatste toepassing is vooralsnog onduidelijk. Mogelijk kan de Pro HDR-weergave mogelijk maken op de OLED-schermen van de PSVR headset, maar het ligt niet in de lijn der verwachtingen dat een hogere frame rate mogelijk is: de PSVR moet sowieso op 60 fps draaien. Ook de resolutie kan niet hoger uitkomen, uiteraard. Toch zijn er diverse verbeteringen denkbaar die je als PS4 Pro bezitter zou kunnen meekrijgen, zoals grotere draw distance of meer shader-intensieve effecten zonder dat de frame rate eronder lijdt. Bij de titels die wij hebben uitgeprobeerd kon men ons hier helaas niets over vertellen.


Nioh in PS4 modus


Nioh in PS4 Pro movie modus

Dat brengt ons op het hoofdpunt van de PS4 Pro: wat is de meerwaarde en waarom een mid-generatie upgrade? Dat is namelijk een uitzonderlijke gebeurtenis. In de woorden van Sony is het een kwestie van inspelen op de technische mogelijkheden van moderne 4K HDR-televisies: het bedrijf wil de groep veeleisende gamers, veelal echte PlayStation-liefhebbers, niet laten wachten tot een 'echte' volgende generatie nu 4K gemeengoed aan het worden is. De bestaande PS4 komt (overigens net als de concurrent van Microsoft) rekenkracht tekort om 4K gaming mogelijk te maken. De PS4 Pro lost dat op, zonder dat Sony voortijdig de huidige generatie moet vervangen.

De manier waarop het bedrijf dat heeft gedaan, is zonder meer elegant. Alle PS4 titels werken op zowel PS4 als PS4 Pro, maar op de laatste veelal in een hogere resolutie, soms met een  hogere frame rate, soms met meer grafische effecten, waarvan HDR de meest in het oog springende is. Omdat de PS4 Pro zich richt op 4K gaming, zijn scheve gezichten tussen PS4 eigenaren en PS4 Pro kopers vermoedelijk zelden nodig: als een game op 60 fps 4K loopt op de PS4 Pro, loopt het op de PS4 ook in 60 fps, maar dan in 1080p. Natuurlijk kan het extra detail van 4K-weergave een tactisch voordeel opleveren, evenals een grotere draw distance in sommige games. Desalniettemin hoef je je als gebruiker van een standaard PS4 op een full hd tv niet opeens achtergesteld te voelen: je houdt toegang tot dezelfde titels, die er op 'jouw' resolutie ook gewoon goed uit zullen zien - dat is toch wel een verschil bij een echte overgang naar een nieuwe console generatie, waar bezitters van het 'oude' platform met lede ogen moeten toezien dat er steeds meer voor het nieuwe, en minder voor het oude apparaat wordt ontwikkeld. Vooralsnog is daar bij de PS4 Pro geen sprake van.

PS4 gamen in 4K

Er zullen de komende maanden vermoedelijk nog vele discussies aan worden gewijd: wat is 4K gaming en wat niet? De PS4 Pro biedt altijd een 4K UHDTV-signaal aan - 3840x2160 pixels dus. De manier waarop dat tot stand komt, verschilt per game en kan zelfs binnen een game variëren. Net zoals de full hd-weergave van games op de 'gewone' PS4 (en Xbox One) altijd als 1920x1080 bij de televisie arriveren, maar intern soms op lagere resolutie werden gerenderd om vervolgens te worden opgeschaal, zal het 4K-signaal van de PS4 Pro ook nogal eens deels geïnterpoleerd zijn. Bij veel titels konden of wilden de aanwezige vertegenwoordigers er niets over kwijt, maar waar dat wel het geval was, kwam naar voren dat er nogal eens gebruik werd gemaakt van interne rendering op een lagere resolutie - als is '1800p' oftewel 3200x1800 nog altijd fors gedetailleerder dan full hd. Veel titels maken gebruik van een renderingtechniek die men 'checkerboard rendering' noemt, die het mogelijk maakt om ondanks de (in vergelijking met high-end videokaarten) bescheiden specificaties hoge resoluties toch bij hoge framerates kan realiseren. Heel simpel gezegd komt checkerboarding erop neer dat frames afzonderlijk gerenderd worden op 1920x2160, maar door deze te combineren ontstaat bij stilstand een volwaardig 4K beeld, terwijl in beweging door gebruik van data van het voorgaande frame en de onderliggende 3D data een beeld tot stand komt dat 4K op zijn minst benaderd (en full hd ruimschoots overtreft). Er zullen naar verluidt ook titels zijn die intern renderen op 2160p, maar het is de vraag of je het verschil gaat zien op een normale speelafstand.

De meerwaarde van het extra detail was goed te zien in de titels die we bekeken. Bij Infamous: First Light - een titel uit 2014 die in drie weken voorzien kon worden naar PS4 Pro ondersteuning - konden we tijdens het spelen naadloos schakelen tussen PS4 en PS4 Pro mode. Daarbij vielen allereerst de veel fraaiere lichteffecten dankzij HDR op, maar ook was het fijne detail bij objecten en tegenstanders in de verte direct zichtbaar. 


First Light zonder HDR


First Light met HDR - onze camera, maar je monitor zijn helaas een beperking om het verschil inzichtelijk te maken

Ook in Uncharted 4 was het detail dat mogelijk was door de hoge resolutie direct waarneembaar. Hier viel bij snelle bewegingen wel op dat de anti-aliasing het niet bijhield, maar eerlijk is eerlijk, bij gewoon spelen was het geen moment storend, alleen bij heel specifieke zaken als de camera snel rond de hoofdpersoon rond te laten draaien.

Het aankomende Watch Dogs 2 - dat een paar dagen na de release van de console op de markt moet komen - maakte de meerwaarde van 4K in een oogopslag duidelijk. Zowel de vele gedetailleerde texturen, van huid tot de honderden kledingstukken die je kan verzamelen in de game, als de grote draw distance met behoud van detail in veraf gelegen objecten zorgen ervoor dat de game alleen al hierdoor een enorme verbetering is op de voorganger. PC gamers hadden die natuurlijk al in hogere kwaliteit ervaren, maar op basis van een half uurtje gamen op de PS4 Pro durven we wel te stellen dat deel 2 de PC-ervaring van deel 1 in hoge kwaliteitsinstellingen makkelijk evenaart of zelfs voorbijstreeft. Ook de remaster van The Last of Us zag er gestoken scherp uit.


The Last of Us remaster

HDR

We hebben natuurlijk al meerdere keren geschreven over HDR in de context van moderne 4K televisies. Voor wie die artikelen heeft gemist, een hele korte samenvatting. Tot dusver, bij de normen en standaarden die werden gehanteerd voor weergave van beeldmateriaal, was sprake van een vrij grote mate van compressie van de kleurinformatie. Met de nieuwste 4K HDR standaarden wordt een veel minder stringent vorm van compressie gebruikt, waardoor zowel veel meer helderheidsinformatie als veel meer kleurinformatie in het signaal kan worden opgenomen. Dat zorgt voor beelden met veel meer kleurnuances - inclusief kleuren die op een ouder beeldscherm niet konden worden weergegeven - en een veel groter verschil tussen licht en donker, wederom met veel meer nuances. Door de toename in gradatie van helderheid blijven details zichtbaar in beelden die tot voor kort als volledig wit of volledig zwart zouden worden weergegeven. Ook is het mogelijk om tegelijk diep zwart en heel helder wit te reproduceren. 

Cruciaal in bovenstaande alinea is de zinsnede kan worden opgenomen. 4K HDR televisies zijn - uiteraard, en gelukkig - terugwaarts compatibel met oudere uitzendnormen en beeldstandaarden. Dat is maar goed ook, want heel veel workflows - zoals uitzendstraten in tv-studio's - zijn helemaal niet berekend op grotere kleurruimtes of dynamiek. Zelfs al registreren de camera's veel meer helderheids- en kleurinformatie (luminantie en chroma, in jargon), dan nog gaat daarvan een groot deel verloren zodra het bewerken begint, doordat software en apparatuur werken met compressie.

Om die reden is de hoeveelheid beschikbaar HDR-materiaal op dit moment nog bijzonder klein - de online streaming video aanbieders, die relatief recent in apparatuur hebben geïnvesteerd en bovendien snel een groot klantenbestand aan zich willen binden, maken nog de meeste producties. Voor HDR moet je momenteel bij Netflix en Amazon zijn, en verder wat experimenten op YouTube.

Sony brengt met de PS4 Pro en zijn Polaris-gebaseerde GPU een nieuwe bron van HDR naar kopers van een luxe, moderne 4K-televisie. Titels als het nog te verschijnen GT Sport zullen een mooie manier zijn om de mogelijkheden van de nieuwe aanschaf te laten zien - en omgekeerd komen ze pas echt tot hun recht op zo'n televisie. Overigens heeft Microsoft bij introductie van de Xbox One S ook HDR-ondersteuning aangekondigd; hier gaat het echter primair om HDR bij videoweergave van streamingdiensten en UHD Blu-ray. Een klein aantal titels met HDR is ook genoemd, waarvan Gears of War 4 de eerste op de markt zou zijn. We hebben de HDR-implementatie bij de Xbox nog niet gezien, maar bij games gaat het hoe dan ook om full hd HDR geüpscaled naar 4K.

Vervelend voor ons is dat het lastig is om met foto's het verschil tussen gewone weergave en HDR-weergave te laten zien, omdat de meeste digitale camera's op dit vlak hun beperkingen hebben - en dat geldt ook voor de Rec.709/sRGB weergave van standaardmonitoren en videokaarten. Bij dit artikel hebben we dan ook geprobeerd om beeld te kiezen die het verschil enigszins inzichtelijk maken, maar 100% representatief is het niet - in de praktijk ziet HDR er duidelijk beter uit.

GT Sport

Hoewel we heel wat game demo's hebben gezien en gespeeld, verdient met name GT Sport extra aandacht. Deze nog te verschijnen opvolger in de Grand Turismo reeks, die altijd al bekend stond om zijn realistische weergave en detail, wil het onderste uit de kan halen dat de PS4 Pro te bieden heeft. Hiertoe hebben de ontwikkelaars zelfs nieuwe camera's gebouwd, die een helderheid van 10.000 nits kunnen registreren. Dat is vijf keer meer dan wat de helderste televisie van dit moment - volgens Sony althans - de ZD9 kan weergeven. Door middel van tone mapping moet de titel er ook goed uitzien op minder heldere schermen, maar de televisie die de vastgelegde informatie daadwerkelijk kan weergeven, moet nog gemaakt worden. 


Kazunori Yamuchi illustreert het verschil tussen het dynamisch bereik van standaardweergave en het bereik van GT Sport

Dat geldt ook voor de kleurruimte, want GT Sport is van begin tot eind gemaakt met de BT.2020 kleurruimte, die een 64% groter bereik biedt dan sRGB. Alle stadia van de productie, van opnames tot CGI tot rendering zijn gedaan in BT.2020. Op dit moment kan geen enkel beeldscherm op de consumentenmarkt 100% van deze kleurruimte, die aanzienlijk groter is dan het momenteel in opkomst zijnde DCI-P3, weergeven.

Volgens Kazunori Yamauchi, de CEO van GT ontwikkelaar Polyphony Digital, kan de PS4 Pro ongecomprimeerde video van 18Gbps aanleveren, voldoende voor 4K HDR met wide colour, op 60 fps. Daarmee loopt het platform ver voor op standaard uitzendingen. Bij de demo's die we te zien kregen was goed te zien hoe groot het effect is van schakelen tussen 'standaard dynamisch bereik' en HDR. Wanneer je het verschil eenmaal hebt gezien, ogen met name hooglichten (zoals felle reflecties) in SDR flets en grauw, terwijl alle detail verloren gaat. In HDR zijn dit soort weerkaatsingen écht fel (en op de ZD9 zelfs oogverblindend), terwijl toch nog detail van het onderliggende object zichtbaar is. Ook de veel meer verzadigde kleuren in HDR-weergave zijn duidelijk fraaier, al is dat onderscheid minder opvallend, zeker als je middenin de game zit. Kennelijk was HDR een vereiste om authentiek 'McLaren oranje' weer te geven, terwijl ook Ferrari rood beter tot zijn recht komt in HDR - standaard valt dat buiten het bereik van SDR-schermen.

Een mooie showcase van wat HDR vermag is de 'Scapes' modus van GT Sport, waarin je virtuele foto's kunt maken op meer dan 100 verschillende locaties, waar je dan je favoriete supercar naar eigen wens in kunt positioneren, al dan niet in beweging, al dan niet met de lichten aan. Omdat elke beeldpunt zeer gedetailleerde helderheidsinformatie bevat, zijn zeer realistische effecten zichtbaar. Zoals nachtfoto's, foto's met een korte sluitertijd, motion blur of een bokeh-effect - dit game-deel bevat effectief een digitale camera. De foto's worden intern gerenderd op 8K, maar opgeslagen in 4K (8 megapixels). HDR-effecten lijken overigens niet in JPG te kunnen worden vastgelegd, maar vereisen een apart bestandsformaat - maar we hebben de gemaakte creaties niet afzonderlijk kunnen bestuderen.

Hoewel nog niet bekend is wanneer GT Sport op de markt zal komen, lopen we niet heel ver op de zaken vooruit als we stellen dat deze titel ongetwijfeld een goede reden zal vormen voor de liefhebbers om een PS4 Pro en een HDR televisie in huis te halen - de weergave van de game is ook nu al adembenemend mooi.

PS4 Pro titels

Bij introductie van de PS4 Pro zullen er meer dan 30 titels zijn die gebruik kunnen maken van de extra mogelijkheden van de krachtiger console. Een lijst vind je onderaan deze pagina. 

Bijzonder vermeldenswaard naast GT Sport zijn Horizon: Zero Dawn en Uncharted 4. Beide bieden een mate van detail die tot dusver ondenkbaar was op een console. Maar ook The Last of Us, Fifa 17, Ratchet & Clank, Tomb Raider, Watch Dogs 2

 
Horizon: Zero Dawn

 
GT Sport


Fifa 17

Deze titels moeten bij introductie van de PS4 Pro de mogelijkheden van de nieuwe console benutten:

Bound
Battlefield 1
Call Of Duty: Black Ops 3
Call of Duty: Infinite Warfare
Call of Duty: Modern Warfare Remastered
Deus Ex: Mankind Divided
Driveclub VR
EA Sports FIFA 17
Helldivers
Hitman
Hustle Kings
Infamous First Light
Infamous Second Son
Knack
Mafia III
Middle-earth: Shadow of Mordor
NBA 2K17
Paragon
Ratchet & Clank
RIGS Mechanized Combat League
Rise Of The Tomb Raider
Robinson: The Journey
Smite
Super Stardust Ultra
The Elders Scrolls Online: Tamriel Unlimited
The Elder Scrolls V: Skyrim Special Edition
The Last Of Us Remastered
The Last Of Us: Left Behind
The Playroom VR
Titanfall 2
Tumble
Uncharted 4: A Thief’s End
Until Dawn: Rush of Blood
VR Worlds
World Of Tanks
XCOM 2 

Conclusie

De introductie van de PS4 Pro is voor de pc gamer vooral interessant omdat het voor het eerst is dat we HDR echt in actie kunnen zien in games. Over de meerwaarde kunnen we kort zijn: net als bij films is die wellicht nog wel groter dan de hogere resolutie van 4K. De combinatie van het grotere dynamisch bereik en de grotere kleurruimte zorgen voor een veel betere ervaring, of het nu het realisme van een driving sim als GT is of de meeslepende omgeving van games als Horizon: Zero Dawn. Voor pc gamers is het wachten op hdr-monitoren, die we eigenlijk niet voor de tweede helft van 2017 verwachten. Het is de vraag of pc titels dan snel hdr zullen gaan bieden - wellicht sneller bij games die ook voor de PS4 Pro zijn geoptimaliseerd. 

Van het gamen in 4K op de PS4 Pro zal de doorsnee pc gamer wat minder onder de indruk zijn. Niet alleen is dat al een tijdje mogelijk met een krachtige pc, ook valt er te discussiëren over hoe het 4K van Sony zich verhoudt tot dat van een krachtige game pc. Overigens vinden we dat vooral een academische discussie, want het is maar de vraag of je het verschil zou zien tussen 'echte' 4K en Sony's checkerboardtechniek. Vermoedelijk zien de meeste mensen het alleen als ze bovenop de tv gaan zitten en kijken naar specifieke delen van het beeld bij snelle bewegingen. Niet echt hoe je doorgaans een game speelt. 

Voor enthousiaste gamers lijkt de PS4 Pro vooralsnog zonder meer een enorme verbetering van de oorspronkelijke console, die compatibiliteit met alle bestaande (700) PS4 titels behoudt, terwijl een groeiend aantal daarvan er middels een patch of direct bij verschijnen ook nog eens een stuk fraaier uit komt te zien. Zeker wie al een ultra hd televisie heeft of aanschaf hiervan in de nabije toekomst overweegt, doet er goed aan de Pro-variant te kiezen: de meerprijs ten opzichte van de standaard 'slim' uitvoering is hij op basis van wat we nu al hebben gezien zonder meer waard. Een belangrijk punt moeten we hier wel vermelden: om de HDR-effecten van de PS4 echt goed te kunnen ervaren, heb je ook echt een 4K HDR televisie nodig. Zoals we al enige keren hebben vermeld, en ook bleek in onze review van 49" UHD tv's in Hardware.Info Magazine #5, zijn er grote verschillen in de HDR-mogelijkheden van televisies die als HDR-compatibel in de markt worden gezet. Op een toestel met een maximale helderheid van 350 nits blijft er hoegenaamd niets over van HDR, terwijl je vanaf zo'n 700 nits echt duidelijk verschillen gaat zien. Televisies die de vereiste helderheid kunnen leveren, zijn overwegend duidelijk duurder dan modellen die alleen volgens het label HDR-compatible zijn. Voor Sony is dit potentieel een uitdaging, want we kunnen ons voorstellen dat een koper met een minder luxe 4K-tv zich bekocht voelt; aan de andere kant, de PS4 Pro biedt nog genoeg andere aspecten om zijn meerprijs te rechtvaardigen.

Wij hopen op korte termijn zelf met een PS4 Pro aan de slag te kunnen gaan, en in meer detail te kunnen vertellen over de prestaties en beeldkwaliteit van de games. Vooralsnog zijn we onder de indruk van de prestaties die Sony met een apparaat van 399 euro weet neer te zetten, temeer daar het wel weer even zal duren eer developers deze optimaal kunnen benutten.


Besproken product

Vergelijk  

Product

Prijs

Sony PlayStation 4 Pro 1TB

Sony PlayStation 4 Pro 1TB

  • 1000 GB

555,37 €

1 winkel
0
*