Epson EH-TW9300W home cinema projector review: Tussen 2K en 4K

7 reacties
Inhoudsopgave
  1. 1. Inleiding
  2. 2. UHP lamp, lens, aansluitingen
  3. 3. Draadloos en HDR
  4. 4. SDR beeldkwaliteit
  5. 5. HDR beeldkwaliteit
  6. 6. Foto's en screenshots
  7. 7. Conclusie
  8. 8. Besproken producten
  9. 9. Reacties

Inleiding

Vorig jaar testten wij Epson's LS10.000, een '4K Enhanced' projector die beter-dan-full-hd beeldscherpte biedt, maar mede dankzij zijn laser engine een stevige prijs van ruim 7200 euro heeft. Sindsdien heeft Epson haar 4k enhancement technologie ook in drie meer betaalbare modellen beschikbaar gemaakt, namelijk de EH-TW7300, EH-TW9300 en EH-TW9300W. Met prijzen die uiteenlopen van 2300 to 3400 euro zijn dit ook bepaald geen instappers, maar voor home cinema liefhebbers zijn het in potentie interessante apparaten, ook omdat ze geschikt zijn voor HDR-weergave. Wij testen het topmodel uit de serie, de EH-TW9300W die geleverd wordt met een HDMI-zender en op die manier ook draadloos kan werken.

Epson EH-TW9300W

Langzaamaan komt er steeds meer 4K Ultra HD materiaal beschikbaar. Youtube staat inmiddels vol met 4K video's en ook Netflix heeft een continu groeiend aanbod aan films en series die ook in 4K beschikbaar zijn. Daarnaast is er natuurlijk Ultra HD Blu-ray, waarop ook tientallen titels in hogere resolutie en met HDR beschikbaar zijn. Ultra HD is vooral voor projectoren een duidelijke vooruitgang, omdat de beelddiagonaal van een projectiescherm vaak veel groter is dan die van een televisie. Op dit formaat is de toegenomen beeldscherpte in veel gevallen ook daadwerkelijk zichtbaar. Projectoren met ultra hd beeldchips zijn echter nog érg duur, waardoor het prijsgat met normale full hd modellen erg groot is.

'4K-beeldverbetering'

Om toch een hogere resolutie uit een betaalbaar full hd paneel te kunnen halen, past Epson een slim trucje toe. Elk beeld wordt namelijk tweemaal achter elkaar weergegeven, waarbij het beeld de tweede keer optische een halve pixel omhoog en opzij geschoven wordt. Doordat deze pixel shifting razendsnel gebeurt, zien onze hersenen het niet als twee losse beelden, maar als één beeld met een hogere resolutie. Aangezien het beeld bij de tweede weergave ook daadwerkelijk van andere (detail)informatie wordt voorzien, ontstaat een plaatje dat bij weergave van een 4K-bron dus daadwerkelijk meer details kan bevatten en aanzienlijk scherper oogt dan normaal full hd beeld.

Epson EH-TW9300W

In de praktijk blijkt het trucje ook écht goed te werken. Zoals we in onze review van de LS10000 lieten zien is heel fijne tekst in 4K resolutie niet gestoken scherp, maar nog altijd wel leesbaar. Bij videobeelden is het verschil tussen het 4K-enhanced beeld en dat een echt ultra hd scherm in de praktijk veel kleiner, en in veel gevallen zelfs onzichtbaar. Dat komt vooral omdat videobeelden vaak expres licht onscherp zijn gemaakt om moiré en aliasing tegen te gaan. Hoewel met een écht scherpe 4K bron wel degelijk verschil te zien is tussen een projector met pixelshifting en een native 4K model, is het verschil in de praktijk vaak heel klein.

UHP lamp, lens, aansluitingen

Het belangrijkste verschil tussen de nieuwe TW7 en TW9 modellen met 4K enhancement en de eerder door ons geteste LS10000 zit hem in de lichtbron en in het feit dat de LS10000 reflectieve in plaats van transparante LCD panelen gebruikt. Waar de LS10000 gebruik maakt van een lasers, moeten deze goedkopere modellen het met een traditionele UHP lamp doen. Nadeel daarvan is dat het na inschakeling even duurt voordat de lamp op zijn volle helderheid en juiste kleurtemperatuur komt. Bovendien is de levensduur van UHP lampen beperkt, al moet het exemplaar uit de TW9300W volgens Epson 3500 tot 5000 uur mee moeten gaan, al naar gelang de lampmodus waarin het apparaat wordt gebruikt.

Epson EH-TW9300W

Een voordeel van de LS10000 dat wél terug te vinden is bij de TW9300W is dat ook dit model voorzien is van een gemotoriseerde lens. Hiermee is het mogelijk om zoom, focus en lenspositie elektronisch in te stellen, en al naar gelang meerdere presets aan te maken. Dit is vooral een voordeel voor mensen die met een "constant-height" scherm werken, waarbij cinemascope beelden zonder zwarte balken boven en onder het beeld getoond worden. Door de gemotoriseerde lens en de mogelijkheid om presets aan te maken is het hierbij eenvoudig om te switchen tussen 16:9 en 2,4:1 beeldverhoudingen. De kwaliteit van het systeem lijkt bovendien prima. Ook na meermaals schakelen tussen presets bleken de lensposities steeds correct ingesteld te worden, zonder verloop.

Het lenssysteem van de TW9300 is sowieso van prima kwaliteit. De projector is in de hoeken eigenlijk net zo scherp als in het midden van het beeld, en dankzij het flinke zoombereik van 2,1x en horizontale én verticale lens shift is de projector bovendien eenvoudig te plaatsen.

Als je de projector in een hushbox wilt plaatsen is er meer goed nieuws, want het is niet noodzakelijk om een luchtstroom van voor naar achter over de projector te hebben. De intake voor koude licht gebeurt namelijk linksvoor naast de lamp, terwijl warme lucht rechtsvoor weer wordt uitgeblazen. 

Alle aansluitingen bevinden zich aan de achterzijde van de projector, achter een afneembaar kapje. Gebruik je de projector alleen draadloos, dan kan je dit kapje laten zitten zodat de achterzijde er strak geheel strak uitziet. 
De aansluitingen bestaan uit twee HDMI-ingangen waarvan er één geschikt is voor signalen met HDCP 2.2 codering en daarmee voor signalen van moderne apparaten als ultra hd blu-ray spelers. Voor de nostalgen onder ons is er daarnaast ook een VGA-ingang, een trigger-uitgang, RS-232C aansluiting, LAN poort en twee USB (service) poorten.

Epson EH-TW9300W

Draadloos en HDR

Een nieuwe feature bij de TW9300W is de mogelijkheid om HDR-beelden weer te geven, waardoor er meer details in lichte delen van het beeld weergegeven kunnen worden. Het nut hiervan zullen we verderop in deze review bespreken. Helaas werkt de HDR-functie niet met elke beeldbron naar behoren. Wij testten de projector in combinatie met een Nvidia Shield, Google Chromecast Ultra en Samsung UBD-K8500 Blu-ray speler. Hoewel alle drie deze apparaten HDR-signalen kunnen leveren, lukte het ons alleen met de Samsung Blu-ray speler om daadwerkelijk HDR-signalen naar de projector verstuurd te krijgen, en alleen in 24Hz modus. Navraag bij Epson leerde dat men zich daar niet van problemen bewust is, maar op diverse internetfora melden verschillende gebruikers zich met vergelijkbare problemen. Hoewel wij dit niet hebben kunnen controleren, schijnt het probleem te zijn dat de HDMI chipset in de projector een maximale bandbreedte heeft van 10 Gbps. Dit betekent dat de projector 4K24p HDR beelden alleen kan verwerken wanneer deze in 4:2:2 kleurmodus worden verstuurd met 10 of 12 bit kleur. Voor 4:4:4 kleurmodus is niet voldoende bandbreedte beschikbaar. Afhankelijk van het bron-apparaat zal dit ertoe leiden dat beelden ofwel in 4:2:2 formaat worden uitgestuurd - waar de TW9300W mee overweg kan - of worden omgezet naar 8-bit kleur, waarbij het grotere kleurbereik verloren gaat.

Dat is echter niet het complete verhaal. De TW9300W die wij bespreken wordt geleverd met een losse HDMI-zender, die signalen draadloos naar een in de projector ingebouwde HDMI-ontvanger kan versturen. Deze functionaliteit is alleen beschikbaar bij de TW9300W, de normale TW9300 en de TW7300 bieden deze optie niet. Het versturen van de HDMI-signalen gebeurt via de WiHD standaard, wat betekent dat beelden ongecomprimeerd en met zeer beperkte latency worden verstuurd. Het vreemde aan de TW9300W is dat bepaalde modi die bedraad niét beschikbaar lijken te zijn, dit bij een draadloze verbinding wél zijn. Onderstaande tabel laat zien welke combinaties van inputbron en resolutie wij aan de praat hebben gekregen. De Nvidia Shield console biedt bedraad en draadloos exact dezelfde opties, maar bij de Chromecast Ultra en Samsung Blu-ray speler zien we verschillen. Een verklaring hiervoor ontbreekt.

Signaaltype Freq. Nvidia Shield  Chromecast Ultra  UHD Blu-ray 
Kleurdiepte / ruimte (Hz) HDMI Draadloos HDMI Draadloos HDMI Draadloos
8-bit RGB Rec.709 24 Ja Ja - - - -
8-bit 4:4:4 Rec.709 24 Ja Ja - - - Ja (HDR)
12-bit 4:2:2 Rec.709 24 Ja Ja - - - -
12-bit 4:2:2 Rec.2020 24 Ja Ja - - Ja (HDR) -
8-bit 4:2:0 Rec.709 50 - - - ja - -
8-bit 4:2:0 Rec.709 59,94 Ja Ja - ja - -

De beeldkwaliteit bij gebruik van van de draadloze verbinding is (voor het oog) gelijk aan gebruik van een bekabelde verbinding bij weergave van hetzelfde signaal, maar in vergelijking met Epson's full hd-projectoren die wij eerder testten lijkt de draadloze 4K-verbinding van de TW9300W wel minder robuust. De zender moet sowieso duidelijk vóór de projector opgesteld zijn om een goede verbinding te krijgen, en zelfs dan bemerkten we af en toe haperingen in de signaalweergave als er iemand tussen de zender en de projector door liep. 

Epson EH-TW9300W Epson EH-TW9300W

SDR beeldkwaliteit

De projector kent een aantal beeld-presets en biedt daarnaast uitgebreide kalibratiemogelijkheden. Wij hebben de TW9300W doorgemeten in de Dynamic, Natural, Cinema en Digital Cinema modi, waarbij we hebben gekeken naar helderheid, contrast, grijsverloop en kleurweergave. Niet geheel toevallig levert de Dynamic modus de hoogste helderheid. Bij weergave van een beeld met een oppervlakte van 1 m² meten wij een maximale helderheid van maar liefst 554 cd/m², wat erg hoog is voor een projector. Het grijsverloop en de kleurweergave zijn in de dynamische modus echter niet om over naar huis te schrijven, met Delta E afwijkingen van respectievelijk 7,2 en 9,7. Afhankelijk van de modus waarin de projector werkt meten we contrastratio's die variëren van 5430:1 tot ruim 7900:1, wat prima scores zijn.

Opvallend genoeg bleek niet de Cinema of Digital Cinema preset voor de meest nauwkeurige beeldweergave te zorgen, maar behaalden we de beste resultaten in de Natural modus. De Delta E afwijkingen voor grijs- en kleurweergave komen bij gebruik van deze preset uit op 3,9 en 1,7, wat uitstekende scores zijn. De maximale helderheid is met 402 cd/m² bovendien ook uitstekend. 

Epson EH-TW9300W

Epson EH-TW9300W

Epson EH-TW9300W

Epson EH-TW9300W

HDR beeldkwaliteit

Zoals we al schreven, waren onze ervaringen met verschillende HDR-geschikte bronnen nogal wisselend, en lukte het feitelijk dus alleen om uit onze Samsung Blu-ray speler een HDR-signaal naar de projector te krijgen. Over HDR-weergave bij projectoren valt een heel boek te schrijven, maar de korte samenvatting is dat projectoren (nog) niet de lichtopbrengst en de contrastratio hebben om HDR écht impactvol weer te geven. Om de extra helderdere highlights uit een HDR-signaal te tonen is een hoge piekhelderheid vereist, en projectoren voor thuisgebruik kunnen dat feitelijk niet bieden.

Om de highlights toch helderder weer te geven dan de normale beeldinformatie, passen projectoren zoals de TW9300W forse tone mapping toe, waarbij het normale beeld feitelijk donkerder wordt weergegeven dan normaal. Dat is niet ideaal, en daarom bieden projectoren vaak meerdere modi waarbij je kunt kiezen voor een hoger HDR-effect, of betere algehele helderheid. Kies je voor dat laatste, dan wordt het beeld meer als een normaal SDR-signaal weergegeven. In de praktijk waren wij niet echt onder de indruk van de HDR-weergave van de EH-TW9300. De projector laat de gebruiker bij HDR-weergave kiezen uit vijf verschillende presets: SDR en HDR Mode 1 t/m 4. In HDR Mode 3 en 4 wordt het beeld doorgaans érg donker, en Mode 1 en 2 bieden naar onze mening de beste ervaring, zij het met een beperkt HDR-effect.


HDR Mode 4 biedt het hoogste dynamisch bereik, maar ten koste van veel helderheid in donkere delen van het beeld..


... terwijl Mode 1 een plaatje laat zien dat over het geheel helderder is, maar een lager dynamisch bereik heeft.

Alles overziend is de toevoeging van HDR aan deze projector een leuk extraatje, maar biedt het zeker niet dezelfde impact die we bij goede HDR-televisies wel beleven. Een voordeel dat je sowieso wel hebt bij weergave van HDR-signalen, is het grotere kleurbereik dat de projector dan kan weergeven. Onze metingen laten zien dat de TW9300W het DCI-P3 kleurbereik dat bij HDR-signalen wordt gebruikt vrijwel geheel afdekt, wat een hogere kleurverzadiging en minder banding mogelijk maakt.

Epson EH-TW9300W

Geluid, energieverbruik en input lag

Een belangrijke factor bij home cinema-projectoren is de geluidsproductie. Niets is zo vervelend als een stille filmscène die wordt overstemd door het geluid van luid blazende ventilatoren in een projector. Gelukkig is de EH-TW9300W relatief stil. Recht boven de projector meten we op 10 centimeter afstand 42,5 dB in bij gebruik van de lamp op volle sterkte, terwijl het geluid in eco-modus afneemt tot 38,5 dB. In vergelijking met andere projectoren die wij recent getest hebben zijn dat uitstekende waarden.

Het energieverbruik van de TW9300W is in lijn met wat we gewend zijn van projectoren met een UHP-lamp. Met de lamp op eco, medium en high is het verbruik respectievelijk 259, 265 en 327 watt.

Over input lag kunnen we kort zijn. In alle beeldmodi die we getest hebben kwamen we uit op 28 ms, onafhankelijk van het feit of we de beeldverwerking op coarse of op fine hadden ingesteld. Dat is een prima score voor de meeste (console) gamers, al zullen die hard fps-gamers het uiteraard te veel vinden.

Foto's en screenshots

Op deze pagina vind je foto's en screenshots van de Epson EH-TW9300W.

Conclusie

Epson's EH-TW9300W is een fraaie projector die (bijna) 4K beeldscherpte biedt voor een prijs die beduidend lager ligt dan echte 4K-modellen. Epson's pixel shifting technologie werkt bijzonder goed, en bij videobeelden zal het voor de meeste mensen lastig zijn om het verschil in beeldscherpte met een native 4K projector waar te nemen. De TW9300W beschikt daarnaast over een uitstekende gemotoriseerde lens met een groot zoom- en shiftbereik en de mogelijkheid om meerdere lensinstellingen als presets op te slaan. Vooral voor gebruikers die met een constant height-scherm werken is dat een groot voordeel. 

Over de grijs- en kleurweergave van de projector zijn we ook positief. Bij gebruik van de juiste beeldinstellingen levert de projector een prachtig plaatje, dat indien gewenst nog tot in detail gefinetuned kan worden. 

Over de HDR-weergave van de projector zijn we minder te spreken. Ten eerste is het op basis van onze ervaring allerminst zeker dat een aangesloten HDR-bron ook daadwerkelijk een HDR-signaal naar de projector kan sturen. Waar dit precies aan ligt is ons niet geheel duidelijk, maar mogelijk heeft het te maken met beperkingen van de hdmi-chip in de projector. Daar komt bij dat het HDR-effect bij consumentenprojectoren, en dus ook bij dit model van Epson, door de relatief lage lichtopbrengst sowieso beperkt is, waardoor HDR veel minder impact heeft dan bij televisies. De projector is overigens wel in staat om het grotere kleurbereik van HDR-signalen correct weer te geven, op dat punt is er dus wel degelijk meerwaarde.

Onder de streep is de Epson EH-TW9300W gewoon een uitstekende projector. De gemiddelde winkelprijs van 3500 euro is fors, maar de reguliere TW9300 die het moet stellen zonder draadloze hdmi-zender, biedt dezelfde functionaliteit en beeldkwaliteit en is met een prijs van 3000 euro een wat betaalbaarder alternatief. De problemen met betrekking tot de (HDR) signaalcompatibiliteit maken echter wat we de TW9300W net niet bekronen met een award.

Epson EH-TW9300W


Besproken product

Vergelijk  

Product

Prijs

Epson EH-TW9300W

Epson EH-TW9300W

  • 2500 lm
  • 1920x1080
  • 1000000 : 1
  • LCD
Niet verkrijgbaar
0
*