AMD Ryzen platform review: de eerste AM4-moederborden voor Zen

Inhoudsopgave
  1. 1. Inleiding
  2. 2. AMD Promontory
  3. 3. System on a Chip
  4. 4. AMD X370 vs. Intel Z270
  5. 5. AMD B350 vs. Intel B250 / H270
  6. 6. Geheugen
  7. 7. ASUS Crosshair VI Hero
  8. 8. Gigabyte AB350-Gaming 3
  9. 9. Gigabyte Aorus AX370-Gaming 5
  10. 10. MSI X370 XPower Gaming Titanium 
  11. 11. Test
  12. 12. Benchmarks (CPU)
  13. 13. Benchmarks (geheugen en GPU)
  14. 14. Benchmarks (USB 3.1)
  15. 15. Stroomverbruik
  16. 16. Geluidskwaliteit
  17. 17. Conclusie
  18. 18. Besproken producten
  19. 19. Reacties

Inleiding

Vandaag introduceert AMD de langverwachte Ryzen-processors, en daarbij hoort uiteraard ook een nieuw platform. In deze review bekijken we de nieuwe chipsets van AMD en testen we de eerste vier AM4-borden die ons testlab bereikten.

AM4 (met 1331 pinnen) wordt de vervanger van de twee sockets die er op dit moment zijn voor de CPU's en APU's van AMD, AM3 en FM2+. De nieuwe socket voegt deze feitelijk samen: AM4 is compatibel met alle nieuwe consumentenprocessors die AMD zal uitbrengen. In eerste instantie is dit nog Summit Ridge (Ryzen) en Bristol Ridge (gebaseerd op de Bulldozer-architectuur), maar in de tweede helft van dit jaar zal AMD nog een nieuwe APU uitbrengen met Zen-cores, genaamd Raven Ridge. 

Lees ook: AMD Ryzen 7 1800X/1700X review: eindelijk weer concurrentie voor Intel


V.l.n.r.:  de ASUS Crosshair VI, Gigabyte AB350 Gaming 3, Gigabyte AX370 Gaming 5, MSI X370 XPower Gaming Titanium.

AMD staat erom bekend dat chipsets en sockets vrij lang meegaan, en heeft ook over AM4 beloofd dat er nog een lange tijd nieuwe CPU's zullen uitkomen die compatibel zijn met deze socket en de nu uitgebrachte chipsets, tot ongeveer 2020. Elk jaar wil AMD een verbeterde versie uitbrengen van Zen, met verdere architectuur-optimalisaties zoals we hebben gezien met Piledriver en Excavator. Dit plan wordt beschreven als een 'tock-tock-tock-tock' model - waarbij er steeds een (semi-)nieuwe architectuur wordt uitgebracht. De planning is dat er dan in 2020 wordt overgestapt op een nieuw procedé, wat hoogstwaarschijnlijk 7nm van GlobalFoundries zal zijn.

In dit artikel bespreken we eerst de chipsets, waarna we de eerste vier moederborden bespreken met AM4 socket die ons lab bereikten. Informatie over de prestaties van de verschillende Zen-processors vind je in onze uitgebreide review van Ryzen 7.

AMD Promontory

AMD heeft vijf verschillende chipsets aangekondigd die overweg kunnen met Zen, die gegroepeerd worden onder de naam Promontory. De ontwikkeling hiervan is uitbesteed aan ASMedia, wellicht omdat AMD zijn handen vol had aan alle andere zaken die gerelateerd waren aan Zen. Het bedrijf heeft hoe dan ook een rijke historie aan succesvolle samenwerkingen met derde fabrikanten voor chipsets. De chipsets worden gebakken op het 55nm procedé van TSMC, waarmee AMD een behoorlijke achterstand heeft op Intel. Zoals we later zullen zien, heeft AMD wel een trucje in de achterzak om dit gedeeltelijk te compenseren. 

Voor de AM4-socket zijn er geen verschillende chipsets meer voor APU's (CPU's met een geïntegreerde GPU, op dit moment nog de op Bulldozer gebaseerde Bristol Ridge generatie) en CPU's. Dit heeft voordelen en nadelen. Het voordeel is dat AMD maar één serie chipsets hoeft te (laten) ontwikkelen en dat het eenvoudiger is om moederbordfabrikanten over te halen om hier meer producten op te baseren. Het nadeel is dat bij het gebruiken van een Summit Ridge Zen-CPU (zonder GPU) ruimte op het I/O-paneel wordt besteed aan onbruikbare display-uitgangen. Zoals we verderop zullen zien, nemen niet alle fabrikanten die op bij de hoger gepositioneerde borden, om zo meer ruimte vrij te maken voor functionaliteit.

We beschrijven allereerst de drie hoger gepositioneerde chipsets, X370, B350 en A320, en daarna bespreken we los de A300/X300, die van een heel andere aard zijn.

De laagst gepositioneerde chipset is de A320, met zes keer USB 2.0, twee keer USB 3.0, zes keer SATA. Daarnaast heeft hij ook een keer USB 3.1, een feature die zelfs bij high-end chipsets van Intel op dit moment nog ontbreekt. Tot slot heeft hij vier PCI-Express 2.0 lanes voor extra functionaliteit. 

Gigabyte AB350 Gaming 3
De Gigabyte AB350-Gaming 3 is het enige B350-bord in de test.

De 'mainstream' chipset is de B350, die allereerst ondersteuning biedt voor overklokken. Alle Zen CPU's zijn volledig unlocked, dus dat is een behoorlijk voordeel. Daarnaast heeft hij een extra USB 3.1-poort en twee extra PCI-Express 2.0 lanes.

Het echte topmodel is echter de X370, die naast overklokken ook de mogelijkheid biedt om lanes op te delen voor SLI en CrossFire, mits de moederbordfabrikant de hiervoor noodzakelijke switches implementeert. Het aantal SATA600-poorten is toegenomen van zes naar acht. Verder heeft hij vier extra USB 3.0-poorten en twee PCI-Express 2.0 lanes ten opzichte van B350.

Het aantal SATA600-poorten van de verschillende chipsets is behoorlijk groter dan AMD en wij eerder hebben aangegeven. Dit heeft te maken met de "officiële" SATA-Express functionaliteit die aanwezig is op de AMD-chipsets. Hiervan zijn er twee aanwezig, die gebruikt kunnen worden als vier keer SATA600. AMD heeft verschillende keren gesuggereerd dat deze ook gebruikt zouden kunnen worden als vier PCI-Express 3.0 lanes, maar dat is op moment van schrijven nog altijd niet duidelijk - het bedrijf doet er een beetje schimmig over. Sowieso implementeren vrijwel alle moederbordfabrikanten deze functionaliteit als SATA600-poorten, dus wij zullen ze als zodanig benoemen.

Al met al hebben de chipsets een behoorlijk aantal USB-poorten, maar zijn ze voor de rest niet enorm indrukwekkend. Gelukkig is dit niet alles. Hier komt namelijk nog wat functionaliteit bij, die direct wordt geboden door de AM4-processors.

System on a Chip

Zoals bekend levert de chipset de basis-functionaliteit van het moederbord. Voor meer functionaliteit moeten fabrikanten losse controllers aanbrengen. Bij de AM4-processors is dit echter niet het hele verhaal, omdat deze alle uitgerust zijn met meer chipset-mogelijkheden. Al jaren wordt er meer en meer functionaliteit geïntegreerd in de CPU: de Northbridge (o.a. de geheugencontroller), een GPU, en bij Haswell zelfs de voltagecontroller. AMD was in eerste instantie verantwoordelijk voor het gros van deze vernieuwingen, en nu gaat de fabrikant weer een stap verder: AM4-processors bieden standaard I/O-mogelijkheden. Summit Ridge biedt vier USB 3.0-poorten, en naast de gebruikelijke PCI-Express 3.0 lanes voor videokaarten (16 bij Summit Ridge, 8 bij Raven Ridge) extra lanes die gebruikt kunnen worden voor een M.2-slot (4 bij Summit Ridge en 2 bij Raven Ridge). Het is ook mogelijk om deze in te zetten voor een M.2 slot met twee lanes en de andere twee lanes te gebruiken voor twee SATA600-poorten. De verbinding met de chipset wordt ook gerealiseerd door lanes van de CPU, waarvoor er vier PCI-Express 3.0 lanes beschikbaar zijn (en dus een bandbreedte van net onder de 4 GB/s).

Er waren eerder berichten uit betrouwbare bronnen dat Zen behoorlijk meer I/O-functionaliteit zou hebben: acht SATA600-poorten (nog naast de vier lanes voor het M.2-slot), maar liefst vier Ethernet-poorten en HD Audio. Deze functionaliteit blijkt achteraf afwezig of uitgeschakeld te zijn, althans in de retail Summit Ridge processors. Wellicht dat de server Naples-processors deze wel aan boord zullen hebben.

A300/B300/X300

Hiermee komen we bij de laatste twee chipsets voor Zen, namelijk de A300/B300 en X300, die voornamelijk bedoeld zijn voor kleine systemen. Dit zijn 'kale' chipsets zonder eigen I/O. Alleen Secure Boot, TPM en andere veiligheid-gerelateerde zaken zijn hierin gebakken, waardoor de chipsets zelfs op 55nm erg klein (en daarmee goedkoop) moeten zijn. Het verschil tussen A/B300 en X300 is dan weer dat X300 ondersteuning biedt voor overklokken. Het is hierdoor mogelijk om 8-core Zen te combineren met spotgoedkope moederborden die enkel de SoC-functionaliteit van de processor ontsleutelen, die in het geval van de X300 ook nog de mogelijkheid zullen bieden om de processors over te klokken!  

Opmerkelijk is dat X300 heel anders wordt gepositioneerd dan A/B300. Waar deze laatste als entry-level chipsets worden gepositioneerd (vergelijkbaar met A320), zou X300 volgens AMD een high-end chipset zijn. Daarbij verwijst het naar de mogelijkheid overklokken en naar de extra beschikbare PCI-express lanes vanuit de processor. Die zijn immers niet nodig voor een verbinding met de chipset, waarvoor een simpelere SPI ook voldoet. Bij X300 kunnen deze voor andere zaken worden ingezet.

De SoC-mogelijkheden maken niet alleen een minimale chipset zoals A300/B300 en X300 mogelijk, maar vullen bij het gebruiken van volwaardige chipsets ook de mogelijkheden daarvan aan. Op de volgende pagina zullen we de hoogst gepositioneerde chipsets van de twee kampen met elkaar vergelijken, inclusief de features die geboden worden door Summit Ridge processors.

AMD X370 vs. Intel Z270

X370 valt qua mogelijkheden een beetje tegen, maar gelukkig wordt dit aangevuld door de SoC-mogelijkheden van de Zen-processors. Als we de balans opmaken zien we een gemengd beeld. Qua USB-poorten heeft AMD het veel beter voor elkaar, want X370 met Summit Ridge biedt standaard ondersteuning voor maar liefst 18 USB-poorten, waarvan twee USB 3.1. Bij Intel heb je er maximaal veertien, en dan moet je het doen met een aantal langzamere USB 2.0-poorten, en heb je al helemaal geen USB 3.1. Lang niet alle borden benutten trouwens alle mogelijke poorten, zeker bij de AMD-modellen.

Qua opslag en algehele flexibiliteit doet Intel het echter een stuk beter. Allereerst biedt Z270 zes SATA600-poorten, vergeleken met vier voor X370 - of acht, maar daar ruil je wel vier mogelijke PCI-Express 3.0 lanes van de chipset (in de tabel aangegeven als een M.2-slot) voor in. Een nog groter nadeel is het veel kleinere aantal lanes van X370: acht PCI-Express 2.0 lanes stellen tegenwoordig weinig meer voor. Niet alleen wordt de mogelijke extra functionaliteit hierdoor beperkt, maar dit zorgt er ook voor dat sommige chips over minder bandbreedte beschikken. Een voorbeeld hiervan is de ASMedia ASM2142 USB 3.1-controller, die twee PCI-Express 3.0 lanes aankan. Hij kan nog wel functioneren wanneer hij wordt aangesloten aan PCI-Express 2.0 lanes, maar dan heeft hij de helft van de bandbreedte en is hij niet eens in staat om één USB 3.1-poort van de volledige bandbreedte van de standaard te voorzien.

Ook als we de acht effectieve PCI-Express 3.0 lanes van de twee ondersteunde M.2-slots erbij optellen, dan komt X370 nog uit op ongeveer de helft van de bandbreedte van Z270 qua vrije lanes. Hoewel het HEDT-platform van Intel het ook moet doen met maar acht PCI-Express 2.0 lanes van de chipset, wordt dit goedgemaakt door de 28/40 lanes die de processor levert.

  X370 +
Summit Ridge
Intel Z270
Procedé TSMC 55nm Intel 22nm
Overklokken Ja Ja
SLI Ja Ja
PCIe lanes 8 Gen2 (4 GB/s) 24 Gen3 (23,6 GB/s)
SATA600 8 6
M.2 Gen 3 x4 1 0
USB 2.0 6 14 (max)
USB 3.0 6 + 4 10 (max)
USB 3.1 2 0

In vergelijking met Z270 lijkt X370 niet zo indrukwekkend, maar dat ligt vooral aan het feit dat de nieuwe Skylake en Kaby Lake chipsets heel erg goed zijn. De meeste mensen zullen prima uit de voeten kunnen met wat X370 biedt, zeker als we ook rekening houden met de extra functionaliteit vanuit de CPU.

De verbinding tussen de processor en de chipset verschilt ook. De Zen processors beschikken over vier PCI-Express 3.0 lanes, terwijl de DMI 3.0 interface van de Intel-chipsets er acht biedt voor dit doel - de dubbele bandbreedte dus. Het is echter onwaarschijnlijk dat je hier daadwerkelijk last van zal krijgen, mede doordat zoveel van de functionaliteit direct wordt aangestuurd door de processor en daardoor niet eens langs de chipset (en dus de verbinding) hoeft. Zo gebruiken vrijwel alle moederborden de vier vrije lanes van de processor voor het primaire M.2-slot, terwijl er hiervoor bij de mainstream Intel-chipsets lanes van de chipset benodigd zijn.

AMD B350 vs. Intel B250 / H270

Zetten we de mogelijkheden die de mid-range AMD B350 chipset met een Summit Ridge processor biedt, naast de features van de Intel B250 en H270 chipsets, dan zien we een vergelijkbaar verhaal. Op sommige vlakken is de AMD duidelijk beter, maar op andere weer helemaal niet.

Wat direct opvalt is dat de AMD B350-chipset overklokken mogelijk maakt. Het gebruiken van de multiplier om over te klokken kan bij Intel alleen in combinatie met een K-processor en de Z270 chipset. Bij AMD hebben alle processors een unlocked multiplier en zijn er drie chipsets die gebruikt kunnen worden om over te klokken, waaronder dus de B350. Dit betekent overigens niet dat elk B350-bord goed geschikt is om mee over te klokken. De stroomvoorziening moet hier namelijk ook goed geschikt voor zijn, aangezien we het hier hebben over 8-core processors die een stuk meer gaan verbruiken bij een hogere kloksnelheid (er zijn immers meer cores die van stroom voorzien moeten worden). Bij veel van de B350-borden die we hebben gezien is die enigszins gebrekkig: een beperkt aantal fases (waarbij er al een paar opgaan aan onder andere de SOC) en push-pins voor de bevestiging van de MOSFET-heatsinks. Let hier dus goed op.

Ook het aantal USB-poorten is prima. De AMD B350-chipset biedt zes keer USB 2.0 en zes keer USB 3.0, iets wat goed overeenkomt met wat we in de praktijk zien op B250-moederborden, en net iets minder dan H270. Verschil is wel dat B350 standaard USB 3.1-functionaliteit biedt, waar Intel-moederborden hiervoor moeten leunen op een losse controller. 

  AMD B350 +
Summit Ridge
Intel B250 Intel H270
Procedé TSMC 55nm Intel 22nm Intel 22nm
Overklokken Ja Nee Nee
SLI Nee Nee Nee
PCIe lanes 6x 2.0(3 GB/s) 12x 3.0 (11,8 GB/s) 20x 3.0 (19,7 GB/s)
SATA600 6 6 6
M.2 Gen3 x4 1 0 0
USB 2.0 6 12 (max) 14 (max)
USB 3.0 2 + 4 6 (max) 8 (max)
USB 3.1 2 0 0

Minder positief is de bandbreedte van de PCI-Express lanes, wat bij B350 nog minder is dan die van de low-end Intel H110 chipset. Met zes PCI-Express 2.0 lanes kunnen fabrikanten nauwelijks extra functionaliteit aanbrengen op het bord. Dat is jammer, hoewel het natuurlijk ook zo is dat in dit segment de gemiddelde gebruiker meer dan genoeg zal hebben aan wat de chipset zelf biedt.

In principe biedt Summit Ridge een M.2-slot met de volledige bandbreedte. De chipset biedt twee SATA600-poorten, een aantal dat vermeerderd kan worden naar zes als een tweede M.2-slot niet noodzakelijk wordt geacht. In de praktijk kiezen vrijwel alle fabrikanten ervoor om vier extra SATA600-poorten te bieden in plaats van een extra M.2-slot, wat een goede keuze is. 

Al met al is B350 een prima chipset voor wie geen SLI nodig heeft, mits zaken zoals de stroomvoorziening goed geregeld zijn op een bepaald bord. Dit is trouwens ook de reden waarom AMD het overklokken op de lager gepositioneerde A320 chipset niet mogelijk maakt, omdat het bedrijf inschat dat de moederborden in dat segment niet de kwaliteit zullen hebben om stabiel en betrouwbaar te zijn bij het overklokken.

Geheugen

Sinds de integratie van de geheugencontroller in de processor hangt de maximale snelheid van het geheugen meer af van de processor dan van het moederbord. Veel hangt ook af van hoe zwaar de belasting is die de geheugenmodules op de controller leggen. AMD geeft aan dat bij Zen de maximale geheugensnelheid afhangt van hoeveel geheugenmodules je plaatst en of deze single- of dual-sided zijn. Zie voor de ondersteunde snelheden de onderstaande tabel.

Aantal DIMM's Rank Maximale snelheid
4 Dual rank 1866 MHz
4 Single rank 2133 MHz
2 Dual rank 2400 MHz
2 Single rank 2667 MHz

Helaas is de geheugencompatibiliteit bij Zen nog niet zo goed als bij Intel, waar je een willekeurig setje in kan prikken zonder veel zorgen over de werking. Dit gaat niet alleen op voor de snelheid, ook wat trager geheugen wil soms niet goed functioneren als Zen het niet helemaal lekker vindt. Veel hangt echter ook af van het moederbord. Sommige moederborden werken naar verluidt wat beter met sneller geheugen dan andere modellen, maar of hier sprake is van een loterij of gewoon degelijkere producten, kunnen we niet met zekerheid zeggen. De komende tijd staat de geheugencompatibiliteit van het nieuwe platform in elk geval in onze warme belangstelling.

ASUS Crosshair VI Hero

Van ASUS ontvingen we een bord voor de introductie van de nieuwe AMD-generatie, maar wel een bijzonder uitgebreid exemplaar. De Crosshair VI Hero is vooralsnog het enige aangekondigde Republic of Gamers-bord, en is uiteraard gebaseerd op de high-end X370 chipset. In het verleden was de Hero een stapje boven de Ranger gepositioneerd, maar nu krijgen de meer basale borden de aanduiding Strix en zijn de namen Crosshair en Maximus gereserveerd voor de echte high-end borden. 

De positionering is direct te zien aan de stroomvoorziening van het bord, die bestaat uit componenten met een bijzonder goede reputatie. In totaal heeft de Hero twaalf fases voor de CPU-stroomvoorziening. De primaire PWM-controller is de Digi+ ASP1405, wat hoogstwaarschijnlijk de IR35201 digitale PWM-controller is van International Rectifier. Sommige andere recentelijk uitgebrachte ROG-borden hebben een lager model. De ASP1405 neemt de acht fases van de CPU voor zijn rekening. Vier overige fases zijn bedoeld voor de SoC.

ASUS RoG Crosshair VI Hero

Het moederbord biedt geen ondersteuning voor een Bristol Ridge of een toekomstige Raven Ridge met een IGP, wat fases vrijmaakt die anders op zouden gaan aan deze IGP. Ook is er minder ruimte nodig op het I/O-paneel voor display-uitgangen. Aangezien het erg onwaarschijnlijk is dat een high-end moederbord als dit gecombineerd zou worden met een lager gepositioneerde CPU, is dit wat ons betreft een goede keuze. Overigens is het nog altijd mogelijk om de Hero te gebruiken in combinatie met een Raven of Bristol Ridge, maar dan werkt de IGP uiteraard niet.

Wat onmiddellijk opvalt aan de Hero is het uitzonderlijke aantal USB-poorten. Alleen al op het I/O-paneel treffen we maar liefst 14 USB-poorten aan: acht keer USB 3.0, vier keer USB 2.0 en twee keer USB 3.1 (waarvan een Type-C). Daarnaast heeft het bord nog een header voor USB 2.0, USB 3.0 en USB 3.1. Voor de header gebruikt ASUS de USB 3.1-functionaliteit van de X370-chipset, terwijl de poorten op het I/O-paneel worden geleverd door de ASMedia ASM2142.

ASUS RoG Crosshair VI Hero

Net zoals de andere ROG-borden is de Hero uitgerust met bijzonder goed geluid. Allereerst heeft hij de nieuwe Realtek ALC1220 audiocodec aan boord, aangevuld met de ES9023 DAC. Wel missen we DTS Connect, waardoor je de optische uitgang niet kan gebruiken voor 5.1 gaming-geluid. 

De RoG Crosshair VI Hero heeft twee PCI-Express x16-sloten, waardoor SLI en CrossFire met twee kaarten mogelijk worden. Een derde PCI-Express x16 slot is voorzien van vier PCI-Express 2.0 lanes uit de chipset, waardoor je er in theorie een derde AMD-kaart zou kunnen plaatsen, maar of dit de moeite waard is, is een tweede.

ASUS RoG Crosshair VI Hero

De netwerkvoorziening wordt geboden door een Intel I211-AT. De storagefunctionaliteit is prima: het bord heeft acht SATA600-poorten en een M.2-slot. Voor de rest zijn er behoorlijk wat knoppen om het gebruik van het bord op een testbench eenvoudiger te maken, en heeft hij zowel probleemdiagnose LEDs als een HEX-scherm. Daarnaast heeft het bord voltagemeetpunten (soldeerpunten), temperatuursensors voor waterkoeling en een header om de flow van een waterkoeler in de gaten te houden. Een significante extra is dat hij AM3-mounting holes heeft, waardoor je gewoon oudere AM3-koelers kan monteren op het bord zonder dat je hoeft te wachten op een nieuwe backplate.

Als accessoires levert ASUS een HB SLI bridge mee, verschillende Republic of Gamers-stickers en een handige verloopstekker om kastkabels eenvoudiger aan te sluiten. Tot slot krijg je een jaarabonnement op Kaspersky Antivirus, en treffen we een vel mooie stickers en een kortingsbon voor luxe sleeved kabels in de doos. 

Gigabyte AB350-Gaming 3

Gigabyte stuurde ons twee borden, inclusief het enige model met de B350-chipset dat we hebben ontvangen. De prijzen zijn opvallend: de Gigabytes kosten relatief weinig, zeker als we die vergelijken met soortgelijk uitegeruste borden voor Intel processors. De AB350-Gaming 3 heeft bijvoorbeeld een Realtek ALC1220 audiochip, terwijl de prijs heel erg meevalt. Voor een budget-systeem met een Zen-processor is hij daarom bijzonder interessant. Met de B350-chipset kan je overklokken, terwijl hij wel een stuk goedkoper is dan de X370-modellen. Uiteraard lever je enige functionaliteit in, maar de Gaming 3 heeft verrassend veel om wat hem toch interessant maakt. 

Gigabyte AB350 Gaming 3

De Gaming 3 heeft zeven fases voor de CPU-stroomvoorziening, wat enigszins karig is. Daarnaast is de PWM-controller, de Intersil ISL95712, eigenlijk bedoeld voor AMD Fusion-processors, die over het algemeen niet zo bijzonder veel stroom verbruiken. Hoe geschikt hij is om een high-end processor over te klokken moet hij daarom nog bewijzen. Wel zijn de MOSFET-heatsinks stevig en relatief groot, en zijn ze bevestigd door middel van schroeven, wat een betere warmteoverdracht mogelijk maakt. 

Qua storage zit het prima en is de functionaliteit vergelijkbaar met sommige Z270-borden. De Gaming 3 biedt zes SATA600-poorten en een M.2-slot. Ook gebruikt Gigabyte de nieuwste audiocodec van Realtek, te weten de ALC1220. Deze zal je op B350-borden niet vaak terugvinden - sterker nog, we hebben tot nu toe geen enkel model gezien dat er wel een heeft. 

Gigabyte AB350 Gaming 3

De Gaming 3 heeft twee keer USB 3.1 van de B350 chipset, beide Type-A. Daarnaast heeft hij vier USB 3.0-poorten van de CPU op het I/O-paneel, aangevuld met een header voor twee USB 3.0 poorten. Verder vind je een enkele USB 2.0-poort aan de achterkant en twee headers voor in totaal vier poorten. headers voor twee USB 3.0 poorten. Een minpunt in de marketing van Gigabyte is dat het bedrijf sinds Kaby Lake meegaat in de misleidende trend om USB 3.0 poorten "USB 3.1 Gen1" te noemen. 

Gigabyte AB350 Gaming 3

De netwerkfunctionaliteit wordt voorzien door een Realtek 8111H, waar de overige moederborden in de test zijn uitgerust met een Intel netwerkcontroller. 

Gigabyte Aorus AX370-Gaming 5

Het tweede bord dat Gigabyte op de markt brengt, moet ook een prima prijs/kwaliteitverhouding bieden. De Aorus AX370-Gaming 5 krijgt ondanks zijn wijde assortiment aan features een relatief zachte adviesprijs van rond de 200 euro. Aorus is de nieuwe 'gaming' lijn van Gigabyte, waarvan we bij de introductie ook al een paar producten hebben gezien.

Gigabyte Aorus AX370 Gaming 5

Met elf fases voor de CPU-stroomvoorziening biedt de Gaming 5 er vrij veel voor een AMD-bord. De gebruikte PWM-controller is de IR35201 van International Rectifier, die als bijzonder goed bekendstaat. Ook de MOSFETs zouden kwalitatief goed moeten zijn: de IR3553M van hetzelfde merk kwamen we ook tegen op de veel hoger gepositioneerde en zeer prijzige Aorus Z270X-Gaming 9, hoewel er op dat bord wel in totaal twee keer zoveel fases aanwezig waren. Er zijn ook de nodige knoppen aanwezig, die het gebruik van het bord op een testbench moeten vergemakkelijken: hij heeft power, reset, clear CMOS knoppen, naast knoppen om van BIOS te switchen bij een eventueel probleem. Het bord heeft twee headers voor externe temperatuursensors.

Een unieke feature is de audiofunctionaliteit. De Gaming 5 is uitgerust met niet één, maar twee ALC1220-chips. Een hiervan is voor het I/O-paneel, en de andere voor de voorkant van de kast. Waar Gigabyte op sommige high-end borden de Creative Core3D chip plaatst, presteert deze minder goed dan de ALC1220 (en zelfs de ALC1150), dus we zijn blij dat de Gaming 5 gewoon de Realtek aan boord heeft. Ook heeft hij een koptelefoonversterker. Minpunt is dat hij geen DTS Connect heeft voor de optische TOSLINK-uitgang. 

Gigabyte Aorus AX370 Gaming 5

Net zoals het bord van ASUS ondersteunt de Gaming 5 het gebruiken van twee kaarten in SLI en CrossFire, maar nog een AMD-videokaart in het derde slot wordt niet officieel ondersteund. 

Qua aansluitmogelijkheden is het bord prima. De Gaming 5 heeft acht keer SATA600, en een keer M.2 en U.2 - hoewel deze laatste twee elkaars bandbreedte delen. Hij heeft verder vier USB 3.1-poorten op het I/O-paneel, twee van de X370-chipset (beide Type-A) en twee van de ASMedia ASM2142 (waarvan een Type-C). Voor de rest vinden we zes USB 3.0-poorten op het I/O-paneel en zijn er headers voor vier keer USB 2.0 en vier keer USB 3.0 

Gigabyte Aorus AX370 Gaming 5

Er zijn twee netwerkcontrollers aanwezig, een van Intel en een van Killer. Op zich is het jammer dat er door het verschil in merk geen teaming mogelijk is, maar tegelijkertijd biedt het bord wel voor ieder wat wils: je kan zelf kiezen of je gebruik wilt maken van de Intel of de Killer. Tot slot krijg je een 1 jaar Premium-abonnement van XSplit Broadcaster.

MSI X370 XPower Gaming Titanium 

Van AMD hebben we de MSI X370 XPower Gaming Titanium ontvangen, een bord dat primair bedoeld is voor extreme overklokkers. Het bord heeft daarom ook extra stroomconnectors voor zowel de CPU als de videokaarten: een extra P4-connector voor de processor, en een PEG6-connector om de stabiliteit van te verbeteren bij het overklokken van meerdere videokaarten.

MSI X370 XPower Gaming Titanium

Het bord heeft 10 fases voor de CPU-stroomvoorziening, en hij ondersteunt zowel CPU's als APU's. Dit betekent dat het mogelijk is dat minimaal een van deze fases bedoeld zijn voor de geïntegreerde GPU. De gebruikte PWM-controller is wederom een IR35201, die als goed bekendstaat. Vergeleken met het Z170-model heeft hij een stuk minder fases, tien vergeleken met zestien. Het aantal fases zegt echter niet per se alles: de X99-borden hadden er ook maar twaalf. Daarvoor geldt uiteraard wel dat ze een eventuele IGP niet van stroom hoefden te voorzien, wat bij de Zen wel het geval is.

Verder biedt de XPower verder nog wat speciale overklokfunctionaliteit. Zo zien we een HEX-scherm voor Probleemoplossing, en knoppen voor power, reset en het automatisch overklokken. Op het I/O-paneel is er verder een Clear CMOS knop. Opmerkelijk genoeg zijn er geen voltagemeetpunten aanwezig.

MSI X370 XPower Gaming Titanium

De XPower heeft iets minder SATA600-poorten dan de andere X370-testexemplaren, zes vergeleken met acht. Dit komt doordat hij twee M.2-sloten heeft: een hiervan krijgt de vier hiervoor bestemde PCI-Express 3.0 lanes van de CPU, terwijl de tweede PCI-Express 2.0 lanes krijgt. Hiervoor gebruikt MSI twee PCI-Express 2.0 lanes van de chipset en de bandbreedte van één SATA-Express poort. Naast de M.2-sloten heeft MSI ook een U.2-poort geplaatst, die zijn bandbreedte deelt met die van het volwaardige M.2-slot. 

Op het I/O-paneel zien we drie keer USB 2.0, vier keer USB 3.0 en twee keer USB 3.1 (waarvan één van het Type-C). Verder zijn er headers voor twee keer USB 2.0 en twee keer USB 3.0. De XPower is daarnaast het eerste bord van MSI waarop we de interne USB 3.1-header tegenkomen, die we hiervoor alleen op ASUS-borden hebben gezien. Deze header ondersteunt één Type-C poort of twee Type-A poorten op kasten en panelen, 

MSI X370 XPower Gaming Titanium

Uiteraard is ook op deze XPower de bekende MSI-functionaliteit aanwezig: VR-boost, waarmee je volgens het bedrijf eenvoudiger gebruik kan maken van lange kabels zonder dat je er problemen mee krijgt, en het welbekende M.2-Shield, dat M.2 SSD's koeler zou moeten houden.

Test

We hebben voor deze test vier moederborden getest met een AMD Ryzen 7 1800X, 8GB Corsair Dominator geheugen geklokt op 2400 MHz, een tweetal OCZ Arc 100 240GB SSD’s en een Seasonic Prime 650W 80+ Titanium voeding. Omdat onze standaard koeler niet altijd afdoende was om de processors koel te houden zonder throttling, hebben we hiervoor de Cooler Master MasterLiquid Lite 120 gebruikt. Als losse videokaart gebruiken we de MSI GeForce GTX 1050 Ti. 

Alle tests voeren we uit op de standaardinstellingen van de moederborden. Voorheen zetten we de C-states nog op maximaal en schakelden we verschillende stroombesparingsinstellingen, maar nu laten we het over aan de fabrikant om hier zelf beslissingen over te maken.

Vanzelfsprekend zijn prestaties en stroomverbruik afhankelijk van de standaard tuning. Vroeger speelden moederbordfabrikanten geregeld vals door de bClk stiekem standaard een klein beetje te verhogen. Wij en andere reviewsites waren daar nooit echt van gediend en de verschillende fabrikanten hebben hun leven gebeterd.

Sommige fabrikanten passen trucjes toe om de prestaties verder op te drijven. Zo heeft ASUS een speciale 'performance bias' cheat-optie, waarmee de processor iets beter presteert in benchmarks zoals AIDA64 en Cinebench 15, maar waar een substantieel hoger stroomverbruik tegenover staat.

Voor een volledige vergelijkingstabel met alle specificaties en testresultaten kan je deze link volgen.

Benchmarks (CPU)

We beginnen met een aantal benchmarks die voornamelijk de CPU-prestaties meten. Hoewel AMD-borden geen Enhanced Turbo hebben, zoals we zien bij de Intel platforms, zijn er soms nog wel opties die de prestaties verhogen ten koste van het stroomverbruik.

De prestatie-verschillen zijn niet groot, ook tussen de X370 modellen en het B350 bord. 

Benchmarks (geheugen en GPU)

Passmark bevat ook een test die specifiek het geheugen test. We zien hier wel enige achteruitgang bij de Gigabyte AB350-Gaming 3 ten opzichte van de X370-modellen. De 3D-prestaties maken weinig verschil.

Benchmarks (USB 3.1)

Alle moederborden in deze test hebben een chipset die standaard USB 3.1 ondersteunt. Sommige modellen implementeren daarnaast een ASMedia ASM2142 controller, zodat de poorten van de chipset gebruikt kunnen worden voor een interne header, of gewoon om in totaal vier poorten op het I/O-paneel te implementeren. 

De MSI X370 XPower Gaming Titanium en de Gigabyte Aorus X370-Gaming 5 tonen de beste prestaties van deze borden. De AB350 gebruikt de geïntegreerde USB 3.1-functionaliteit van de chipset, die zoals hier blijkt prima presteert.

Stroomverbruik

Het stroomverbruik hebben we gemeten in twee standen: idle (waarbij we een gemiddelde van 5 minuten bepalen) en onder belasting bij het maximale verbruik tijdens Cinebench 15.

Let op: vergeleken met de vorige generaties gebruiken we een andere (en bijzonder efficiënte) voeding, waardoor het stroomverbruik iets anders zal zijn dan we voorheen hebben gemeten. Ook configureren we de moederborden anders: nu testen we alles op de standaardinstellingen van de BIOS. Het stroomverbruik is ook niet één-op-één vergelijkbaar met Kaby Lake of zelfs het high-end platform, omdat we hiervoor een losse GPU en een waterkoeler gebruiken. 

Idle is de Gigabyte AB350-Gaming 3 het zuinigst, waarschijnlijk omdat hij bescheidener is qua functionaliteit dan de andere borden, terwijl onder load de MSI X370 XPower Gaming Titanium de minste hoeveelheid verbruikt.

Geluidskwaliteit

De geluidskwaliteit van moederborden testen we met behulp van de loopback test van Rightmark Audio Analyzer. Let wel: we testen dus tegelijkertijd de kwaliteit van de uitgang en de ingang van de onboard geluidskaarten. De "zwakste schakel" bepaalt het resultaat.

De dynamic range en noise level tests zijn erg vergelijkbaar en tonen ook vrijwel identieke resultaten. De dynamic range test meet het verschil in volume tussen het hardste en zachtste weer te nemen signaal, de noise level test meet het verschil tussen het hardste geluid en het ruisniveau.

Om de getallen even in perspectief te plaatsen: de hoogste dynamic range c.q. noise level die met 16-bit geluid in theorie mogelijk is, is 96 dB. 99,9% van het geluid dat je beluistert op je PC (CD's, MP3's, YouTube, games, ...) is 16-bit en de grafieken bewijzen dus dat de hardware in vrijwel alle gevallen geen enkele beperking is. De hogere scores kunnen we enkel behalen door met 24-bit audio te testen. We kunnen ons overigens niet voorstellen dat er ook maar iemand is die het verschil tussen 91 dB en 100 dB signaal/ruis-verhouding daadwerkelijk kan horen.

De ASUS en de MSI presteren goed qua geluidskwaliteit, terwijl dit bij de Gigabytes helaas nog een beetje tegenvalt.

De stereo crosstalk test in hoeverre geluid voor het ene kanaal (links of rechts) doorklinkt op het andere kanaal. 

Ten slotte meten we met RMAA de total harmonic distortion, in feite een gemiddelde van de vervorming in het frequentiedomein. 

Conclusie

De voorproef op AM4-moederborden is een aardige indicatie van dat we heel wat interessante producten mogen verwachten voor de AMD Ryzen-processors, zowel als het gaat om budget-moederborden als modellen in het high-end segment. Door de functionaliteit die AMD implementeert op de goedkopere chipsets is het mogelijk om vriendelijke geprijsde borden te krijgen met USB 3.1-functionaliteit, of de mogelijkheid om over te klokken.

Allereerst de Gigabyte AB350 Gaming 3, met gemiddeld 129 euro het goedkoopste moederbord in deze test. Ondanks zijn prijspunt heeft hij een Realtek ALC1220, USB 3.1-functionaliteit en de mogelijkheid tot overklokken. Ook is hij behoorlijk zuinig, althans in idle. We zijn er nog niet helemaal van overtuigd dat de stroomvoorziening goed geschikt is voor een flinke overklok, maar wat we zien is in ieder geval indrukwekkend.

Een ander bord met een goede prijs/kwaliteitverhouding is de Gigabyte Aorus AX370-Gaming 5. Hij heeft het prijspunt van een prima Z270-bord, maar zijn functionaliteit is een stuk uitgebreider. Hij biedt bijvoorbeeld vier USB 3.1-poorten, twee netwerkcontrollers, een als zeer goed bekendstaande PWM-controller en zelfs een dubbele audiocodec. 

Tot slot de echte high-end modellen in de test, met een prijs van rond de 300 euro, te weten de ASUS Crosshair VI Hero en de MSI X370 XPower Gaming Titanium. De ASUS Crosshair VI Hero heeft behoorlijk wat USB-poorten, mede door de ruimte die hij bespaart door het weglaten van de video-uitgangen. Ook heeft hij prima overklokmogelijkheden: extra CPU-stroomconnectors, een goede stroomvoorziening en genoeg knoppen, naast voltagemeetpunten (helaas wel soldeerpunten). Verder is de leveringsomvang erg compleet, en biedt het bord mooie extra's zoals de temperatuur- en flowmeters voor custom waterkoeling. Een mooie extra is de mogelijkheid om AM3-koelers te plaatsen, waardoor je oudere koelers kan monteren zonder te hoeven wachten op nieuwe backplates.

De MSI X370 XPower Gaming Titanium wordt specifiek gericht op extreme overklokkers, en hij heeft daarom ook een goede stroomvoorziening, knoppen en extra stroomconnectors voor zowel CPU als GPU. Opvallend genoeg zijn de voltagemeetpunten wel weggelaten van een overklokbord, wat we niet vaak zien. 

Omdat we nog geen goed totaaloverzicht van de markt hebben, laten we de awards voorlopig in de kast, maar je mag binnenkort op onze site uitgebreidere reviews verwachten van zowel deze moederborden als van de vele andere AM4-moederborden die we in de nabije toekomst in ons lab gaan verwelkomen.

Lees ook: AMD Ryzen 7 1800X/1700X review: eindelijk weer concurrentie voor Intel


Besproken producten

Vergelijk alle producten

Vergelijk  

Product

Prijs

Asus RoG Crosshair VI Hero

Asus RoG Crosshair VI Hero

  • ATX
  • Socket AM4
  • AMD X370
  • DDR4

132,89 €

4 winkels
Gigabyte AB350 Gaming 3

Gigabyte AB350 Gaming 3

  • ATX
  • Socket AM4
  • AMD B350
  • DDR4

89,95 €

1 winkel
Gigabyte Aorus AX370 Gaming 5

Gigabyte Aorus AX370 Gaming 5

  • ATX
  • Socket AM4
  • AMD X370
  • DDR4

177,62 €

4 winkels
MSI X370 XPower Gaming Titanium

MSI X370 XPower Gaming Titanium

  • ATX
  • Socket AM4
  • AMD X370
  • DDR4

270,00 €

2 winkels
0