Intel 660p 512GB review: de eerste QLC SSD getest!

16 reacties
Inhoudsopgave
  1. 1. Inleiding
  2. 2. Intel 660p & QLC-flashgeheugen
  3. 3. Testprocedure
  4. 4. AS SSD
  5. 5. Atto Disk Benchmark
  6. 6. Real world benchmarks
  7. 7. Real world benchmarks (in depth)
  8. 8. Prestaties over tijd (consistency)
  9. 9. Hardware.Info 2018 SSD Prestatiescore
  10. 10. Stroomverbruik
  11. 11. Conclusie
  12. 12. Besproken producten
  13. 13. Reacties

Inleiding

Recent bekeken we al de Toshiba XG6, de eerste ssd met 96-laags flashgeheugen. Er staat echter nog een innovatie voor de deur die de prijzen van ssd's drastisch omlaag moet gaan brengen, namelijk qlc-geheugen. De Intel 660p is de eerste ssd die daar gebruik van maakt en wij hebben 'm getest.

Quad-level cell oftewel qlc-geheugen slaat niet zoals gebruikelijk drie bits, maar vier bits op in elke geheugencel. Dat komt met de nodige technische uitdagingen, maar maakt het in theorie mogelijk om een derde meer gegevens op te slaan in dezelfde geheugenchip. Een fabrikant heeft dus minder chips nodig om een bepaalde capaciteit te bereiken en daardoor kunnen ssd's fors goedkoper worden.

Intel 660p 512GB Intel 660p 512GB

Intel produceert zijn eigen nand-geheugen vooralsnog samen met Micron en is dan ook de eerste fabrikant die qlc-geheugen in een consumentenproduct verwerkt. De verwachting is echter dat er de komende tijd veel meer qlc-ssd's zullen worden geïntroduceerd. Samsung heeft de massaproductie van het daarvoor geschikte flashgeheugen reeds gestart en ook Toshiba en WD hebben al aangekondigd op korte termijn met qlc-geheugen te komen.

Het eerste qlc-product van Intel is dus deze 660p, een m.2-ssd die gebruikmaakt van een pci-e 3.0 x4-interface en het nvme-protocol. Toch is het niet Intels insteek om hiermee te concurreren met bijvoorbeeld de Samsung 970 Evo of de WD Black 2018. In plaats daarvan wordt de 660p scherp in de markt gezet als een slechts iets duurder, maar wel veel sneller alternatief voor een sata-drive.

Op de volgende pagina lees je meer over deze ssd en de gebruikte qlc-technologie, eerst nog even de prijs: gemiddeld betaal je 115 euro voor de Intel 660p 512GB die we hebben getest. Dat is omgerekend zo'n 22 cent per GB, waarmee hij vervaarlijk dicht bij populaire sata-ssd's als de Samsung 860 Evo en Crucial MX500 in de buurt komt. Een 970 Evo kost bijvoorbeeld zo'n 35 cent per GB en is dus een stuk duurder.

  • 660p 256GB
  • 660p 512GB
  • 660p 1TB
  • 660p 2TB

Winkel

Prijs BE

Amazon.de NL Nederland

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
0,00 €
Shop: Gewoonlijk binnen 24 uur verzonden
Gratis bezorgd v.a. €29 | Nederlandse klantenservice

61,90 €

Prijsinformatie
61,90 €
0,00 €
61,90 €
Op voorraad prijsopbouw
Productprijs : 61,90 € Verzendkosten BE : 0,00 € Totaalprijs : 61,90 €

Megekko Nederland

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 € + 2,0%
0,00 €
Bestel en betaal voor 22:30 en je hebt het product morgen in huis.

66,99 €

Prijsinformatie
63,04 €
3,95 €
66,99 €
Op voorraad prijsopbouw
Productprijs : 63,04 € Verzendkosten BE : 3,95 € Totaalprijs : 66,99 €

Informatique.nl Nederland

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
0,00 €
12,50 €
0,00 €
Bestel en betaal voor 22:00 en je hebt het product morgen in huis.
Al acht keer computerwinkel van het jaar!

69,95 €

Prijsinformatie
65,00 €
4,95 €
69,95 €
Op voorraad prijsopbouw
Productprijs : 65,00 € Verzendkosten BE : 4,95 € Totaalprijs : 69,95 €

Alternate.be

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 €
Bestel en betaal voor 22:00 en je hebt het product morgen in huis.

71,85 €

Prijsinformatie
69,90 €
1,95 €
71,85 €
Op voorraad prijsopbouw
Productprijs : 69,90 € Verzendkosten BE : 1,95 € Totaalprijs : 71,85 €

BytesAtWork.be

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 € + 2,0%
0,00 €
5,00 €
0,00 €
Shop: 1-3 werkdagen

71,95 €

Prijsinformatie
67,00 €
4,95 €
71,95 €
Bij toeleverancier prijsopbouw
Productprijs : 67,00 € Verzendkosten BE : 4,95 € Totaalprijs : 71,95 €

Conrad.be

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
Shop: Leverbaar in 5 - 8 dagen

72,49 €

Prijsinformatie
72,49 €
0,00 €
72,49 €
Voorraad onbekend prijsopbouw
Productprijs : 72,49 € Verzendkosten BE : 0,00 € Totaalprijs : 72,49 €

ITWare.be

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
10,00 €
0,00 €

73,00 €

Prijsinformatie
67,10 €
5,90 €
73,00 €
Op voorraad prijsopbouw
Productprijs : 67,10 € Verzendkosten BE : 5,90 € Totaalprijs : 73,00 €

Azerty.nl Nederland

Betaalmogelijkheden
0,00 € + 2,0%
0,00 € + 3,0%
0,00 €
0,00 € + 2,0%
0,00 €
15,00 €
0,00 €
Bestel en betaal voor 23:00 en je hebt het product morgen in huis.

73,04 €

Prijsinformatie
63,04 €
10,00 €
73,04 €
Op voorraad prijsopbouw
Productprijs : 63,04 € Verzendkosten BE : 10,00 € Totaalprijs : 73,04 €

Compumsa.eu

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 € + 1,3%
0,00 €
0,00 €

73,90 €

Prijsinformatie
67,90 €
6,00 €
73,90 €
Geen voorraad prijsopbouw
Productprijs : 67,90 € Verzendkosten BE : 6,00 € Totaalprijs : 73,90 €

Reichelt.nl Nederland

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 €
Shop: op voorraad

74,62 €

Prijsinformatie
64,67 €
9,95 €
74,62 €
Op voorraad prijsopbouw
Productprijs : 64,67 € Verzendkosten BE : 9,95 € Totaalprijs : 74,62 €

directsale.nl Nederland

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 €
Shop: Voor 17:00 uur besteld volgende werkdag in huis

74,95 €

Prijsinformatie
74,95 €
0,00 €
74,95 €
Bij toeleverancier prijsopbouw
Productprijs : 74,95 € Verzendkosten BE : 0,00 € Totaalprijs : 74,95 €

Micro-Mail.nl Nederland

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 €

74,99 €

Prijsinformatie
68,04 €
6,95 €
74,99 €
Bij toeleverancier prijsopbouw
Productprijs : 68,04 € Verzendkosten BE : 6,95 € Totaalprijs : 74,99 €

SiComputers.nl Nederland

Betaalmogelijkheden
0,00 € + 3,0%
0,00 €
0,00 €
0,00 €

75,96 €

Prijsinformatie
66,01 €
9,95 €
75,96 €
Bij toeleverancier prijsopbouw
Productprijs : 66,01 € Verzendkosten BE : 9,95 € Totaalprijs : 75,96 €

HardwareWebwinkel.nl Nederland

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
8,00 €
0,00 €
Shop: Binnen 3 dagen

76,40 €

Prijsinformatie
66,45 €
9,95 €
76,40 €
Bij toeleverancier prijsopbouw
Productprijs : 66,45 € Verzendkosten BE : 9,95 € Totaalprijs : 76,40 €

LASystems.be

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 €
Shop: 1 dag

77,00 €

Prijsinformatie
71,05 €
5,95 €
77,00 €
Bij toeleverancier prijsopbouw
Productprijs : 71,05 € Verzendkosten BE : 5,95 € Totaalprijs : 77,00 €

Centralpoint.be

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
0,00 €
Shop: Op werkdagen voor 16:00 uur besteld is morgen in huis
Uw Intel Specialist * Gratis Verzending

77,44 €

Prijsinformatie
77,44 €
0,00 €
77,44 €
Op voorraad prijsopbouw
Productprijs : 77,44 € Verzendkosten BE : 0,00 € Totaalprijs : 77,44 €

Cyberport.de Deutschland

Betaalmogelijkheden
0,00 €
3,00 €
3,00 €
0,00 €
4,00 €
0,00 €
0,00 €
Shop: Sofort lieferbar, Lieferzeit max. 1-3 Werktage

79,89 €

Prijsinformatie
66,90 €
12,99 €
79,89 €
Voorraad onbekend prijsopbouw
Productprijs : 66,90 € Verzendkosten BE : 12,99 € Totaalprijs : 79,89 €

Art & Craft

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 €
Shop: 2-3 werkdagen

80,63 €

Prijsinformatie
80,63 €
0,00 €
80,63 €
Bij toeleverancier prijsopbouw
Productprijs : 80,63 € Verzendkosten BE : 0,00 € Totaalprijs : 80,63 €

My Media Center Nederland

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 € + 3,5%
0,00 €
0,00 €
0,00 €
Shop: Op werkdagen voor 17 uur besteld? Volgende werkdag geleverd! (24h)

80,95 €

Prijsinformatie
71,00 €
9,95 €
80,95 €
Op voorraad prijsopbouw
Productprijs : 71,00 € Verzendkosten BE : 9,95 € Totaalprijs : 80,95 €

Computeruniverse.net Deutschland

Betaalmogelijkheden
0,00 €
2,00 €
1,50 €
0,00 €
5,00 €
0,00 €
0,00 €
Shop: Lieferzeit 3-5 Werktage

81,48 €

Prijsinformatie
61,48 €
20,00 €
81,48 €
Voorraad onbekend prijsopbouw
Productprijs : 61,48 € Verzendkosten BE : 20,00 € Totaalprijs : 81,48 €

bol.com Plaza België

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
Shop: Levering in 9 werkdagen

82,03 €

Prijsinformatie
82,03 €
0,00 €
82,03 €
Geen voorraad prijsopbouw
Productprijs : 82,03 € Verzendkosten BE : 0,00 € Totaalprijs : 82,03 €

Cdromland.nl Nederland

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 € + 2,0%
0,00 €
0,00 €
0,00 € + 2,0%
0,00 €
0,00 €
Bestel en betaal voor 22:30 en je hebt het product morgen in huis.

84,95 €

Prijsinformatie
75,00 €
9,95 €
84,95 €
Op voorraad prijsopbouw
Productprijs : 75,00 € Verzendkosten BE : 9,95 € Totaalprijs : 84,95 €

PCKing.de Deutschland

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
3,00 €
0,00 €
0,00 €

90,90 €

Prijsinformatie
75,90 €
15,00 €
90,90 €
Op voorraad prijsopbouw
Productprijs : 75,90 € Verzendkosten BE : 15,00 € Totaalprijs : 90,90 €

Caseking.de Deutschland

Betaalmogelijkheden
2,00 €
2,00 €
4,00 €
1,00 €
0,00 €

97,51 €

Prijsinformatie
86,33 €
11,18 €
97,51 €
Op voorraad prijsopbouw
Productprijs : 86,33 € Verzendkosten BE : 11,18 € Totaalprijs : 97,51 €

ReplaceDirect.be

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 €
Shop: 3 werkdagen

114,90 €

Prijsinformatie
114,90 €
0,00 €
114,90 €
Voorraad onbekend prijsopbouw
Productprijs : 114,90 € Verzendkosten BE : 0,00 € Totaalprijs : 114,90 €

Winkel

Prijs BE

Megekko Nederland

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 € + 2,0%
0,00 €
Bestel en betaal voor 22:30 en je hebt het product morgen in huis.

104,90 €

Prijsinformatie
100,95 €
3,95 €
104,90 €
Op voorraad prijsopbouw
Productprijs : 100,95 € Verzendkosten BE : 3,95 € Totaalprijs : 104,90 €

Amazon.de NL Nederland

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
0,00 €
Shop: Gewoonlijk binnen 24 uur verzonden
Gratis bezorgd v.a. €29 | Nederlandse klantenservice

105,00 €

Prijsinformatie
105,00 €
0,00 €
105,00 €
Op voorraad prijsopbouw
Productprijs : 105,00 € Verzendkosten BE : 0,00 € Totaalprijs : 105,00 €

4Launch Nederland

Betaalmogelijkheden
0,00 € + 1,5%
0,00 €
0,00 €
15,00 €
0,00 €
Shop: Voor 17:00 besteld, morgen in huis!

109,00 €

Prijsinformatie
109,00 €
0,00 €
109,00 €
Op voorraad prijsopbouw
Productprijs : 109,00 € Verzendkosten BE : 0,00 € Totaalprijs : 109,00 €

Azerty.nl Nederland

Betaalmogelijkheden
0,00 € + 2,0%
0,00 € + 3,0%
0,00 €
0,00 € + 2,0%
0,00 €
15,00 €
0,00 €
Bestel en betaal voor 23:00 en je hebt het product morgen in huis.

110,95 €

Prijsinformatie
100,95 €
10,00 €
110,95 €
Op voorraad prijsopbouw
Productprijs : 100,95 € Verzendkosten BE : 10,00 € Totaalprijs : 110,95 €

Alternate.be

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 €
Bestel en betaal voor 22:00 en je hebt het product morgen in huis.

111,85 €

Prijsinformatie
109,90 €
1,95 €
111,85 €
Op voorraad prijsopbouw
Productprijs : 109,90 € Verzendkosten BE : 1,95 € Totaalprijs : 111,85 €

SiComputers.nl Nederland

Betaalmogelijkheden
0,00 € + 3,0%
0,00 €
0,00 €
0,00 €

112,95 €

Prijsinformatie
103,00 €
9,95 €
112,95 €
Bij toeleverancier prijsopbouw
Productprijs : 103,00 € Verzendkosten BE : 9,95 € Totaalprijs : 112,95 €

Reichelt.nl Nederland

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 €
Shop: beperkt aantal stuks

113,82 €

Prijsinformatie
103,87 €
9,95 €
113,82 €
Geen voorraad prijsopbouw
Productprijs : 103,87 € Verzendkosten BE : 9,95 € Totaalprijs : 113,82 €

Informatique.nl Nederland

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
0,00 €
12,50 €
0,00 €
Bestel en betaal voor 22:00 en je hebt het product morgen in huis.
Al acht keer computerwinkel van het jaar!

114,85 €

Prijsinformatie
109,90 €
4,95 €
114,85 €
Op voorraad prijsopbouw
Productprijs : 109,90 € Verzendkosten BE : 4,95 € Totaalprijs : 114,85 €

Micro-Mail.nl Nederland

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 €

114,94 €

Prijsinformatie
107,99 €
6,95 €
114,94 €
Bij toeleverancier prijsopbouw
Productprijs : 107,99 € Verzendkosten BE : 6,95 € Totaalprijs : 114,94 €

BytesAtWork.be

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 € + 2,0%
0,00 €
5,00 €
0,00 €
Shop: 1-3 werkdagen

114,95 €

Prijsinformatie
110,00 €
4,95 €
114,95 €
Bij toeleverancier prijsopbouw
Productprijs : 110,00 € Verzendkosten BE : 4,95 € Totaalprijs : 114,95 €

HardwareWebwinkel.nl Nederland

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
8,00 €
0,00 €
Shop: Binnen 3 dagen

117,55 €

Prijsinformatie
107,60 €
9,95 €
117,55 €
Bij toeleverancier prijsopbouw
Productprijs : 107,60 € Verzendkosten BE : 9,95 € Totaalprijs : 117,55 €

ITWare.be

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
10,00 €
0,00 €

117,70 €

Prijsinformatie
111,80 €
5,90 €
117,70 €
Bij toeleverancier prijsopbouw
Productprijs : 111,80 € Verzendkosten BE : 5,90 € Totaalprijs : 117,70 €

bol.com Plaza België

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
Shop: Levering in 6 werkdagen

118,60 €

Prijsinformatie
118,60 €
0,00 €
118,60 €
Geen voorraad prijsopbouw
Productprijs : 118,60 € Verzendkosten BE : 0,00 € Totaalprijs : 118,60 €

Compumsa.eu

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 € + 1,3%
0,00 €
0,00 €

118,90 €

Prijsinformatie
112,90 €
6,00 €
118,90 €
Geen voorraad prijsopbouw
Productprijs : 112,90 € Verzendkosten BE : 6,00 € Totaalprijs : 118,90 €

Cyberport.de Deutschland

Betaalmogelijkheden
0,00 €
3,00 €
3,00 €
0,00 €
4,00 €
0,00 €
0,00 €
Shop: Sofort lieferbar, Lieferzeit max. 1-3 Werktage

119,89 €

Prijsinformatie
106,90 €
12,99 €
119,89 €
Voorraad onbekend prijsopbouw
Productprijs : 106,90 € Verzendkosten BE : 12,99 € Totaalprijs : 119,89 €

LASystems.be

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 €
Shop: 14 dagen

121,73 €

Prijsinformatie
115,78 €
5,95 €
121,73 €
Geen voorraad prijsopbouw
Productprijs : 115,78 € Verzendkosten BE : 5,95 € Totaalprijs : 121,73 €

My Media Center Nederland

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 € + 3,5%
0,00 €
0,00 €
0,00 €
Shop: Op werkdagen voor 17 uur besteld? Volgende werkdag geleverd! (24h)

122,95 €

Prijsinformatie
113,00 €
9,95 €
122,95 €
Op voorraad prijsopbouw
Productprijs : 113,00 € Verzendkosten BE : 9,95 € Totaalprijs : 122,95 €

Centralpoint.be

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
0,00 €
Shop: 12 werkdagen
Uw Intel Specialist * Gratis Verzending

123,42 €

Prijsinformatie
123,42 €
0,00 €
123,42 €
Op voorraad prijsopbouw
Productprijs : 123,42 € Verzendkosten BE : 0,00 € Totaalprijs : 123,42 €

Computeruniverse.net Deutschland

Betaalmogelijkheden
0,00 €
2,00 €
1,50 €
0,00 €
5,00 €
0,00 €
0,00 €
Shop: auf Lager, Lieferzeit 1-2 Werktage

124,97 €

Prijsinformatie
104,97 €
20,00 €
124,97 €
Voorraad onbekend prijsopbouw
Productprijs : 104,97 € Verzendkosten BE : 20,00 € Totaalprijs : 124,97 €

PCKing.de Deutschland

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
3,00 €
0,00 €
0,00 €

128,00 €

Prijsinformatie
113,00 €
15,00 €
128,00 €
Op voorraad prijsopbouw
Productprijs : 113,00 € Verzendkosten BE : 15,00 € Totaalprijs : 128,00 €

Cdromland.nl Nederland

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 € + 2,0%
0,00 €
0,00 €
0,00 € + 2,0%
0,00 €
0,00 €
Bestel en betaal voor 22:30 en je hebt het product morgen in huis.

128,95 €

Prijsinformatie
119,00 €
9,95 €
128,95 €
Op voorraad prijsopbouw
Productprijs : 119,00 € Verzendkosten BE : 9,95 € Totaalprijs : 128,95 €

Paradigit.be

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
Shop: Morgen in huis

129,00 €

Prijsinformatie
129,00 €
0,00 €
129,00 €
Op voorraad prijsopbouw
Productprijs : 129,00 € Verzendkosten BE : 0,00 € Totaalprijs : 129,00 €

Caseking.de Deutschland

Betaalmogelijkheden
2,00 €
2,00 €
4,00 €
1,00 €
0,00 €

133,10 €

Prijsinformatie
121,92 €
11,18 €
133,10 €
Op voorraad prijsopbouw
Productprijs : 121,92 € Verzendkosten BE : 11,18 € Totaalprijs : 133,10 €

Komplett.be

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
Bestel en betaal voor 23:30 en je hebt het product morgen in huis.

134,99 €

Prijsinformatie
134,99 €
0,00 €
134,99 €
Op voorraad prijsopbouw
Productprijs : 134,99 € Verzendkosten BE : 0,00 € Totaalprijs : 134,99 €

ReplaceDirect.be

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 €
Shop: 3 werkdagen

212,99 €

Prijsinformatie
212,99 €
0,00 €
212,99 €
Voorraad onbekend prijsopbouw
Productprijs : 212,99 € Verzendkosten BE : 0,00 € Totaalprijs : 212,99 €

Winkel

Prijs BE

Amazon.de NL Nederland

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
0,00 €
Shop: Gewoonlijk binnen 24 uur verzonden
Gratis bezorgd v.a. €29 | Nederlandse klantenservice

200,06 €

Prijsinformatie
200,06 €
0,00 €
200,06 €
Op voorraad prijsopbouw
Productprijs : 200,06 € Verzendkosten BE : 0,00 € Totaalprijs : 200,06 €

4Launch Nederland

Betaalmogelijkheden
0,00 € + 1,5%
0,00 €
0,00 €
15,00 €
0,00 €
Shop: Voor 17:00 besteld, morgen in huis!

207,00 €

Prijsinformatie
207,00 €
0,00 €
207,00 €
Op voorraad prijsopbouw
Productprijs : 207,00 € Verzendkosten BE : 0,00 € Totaalprijs : 207,00 €

Megekko Nederland

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 € + 2,0%
0,00 €
Bestel en betaal voor 22:30 en je hebt het product morgen in huis.

207,95 €

Prijsinformatie
204,00 €
3,95 €
207,95 €
Op voorraad prijsopbouw
Productprijs : 204,00 € Verzendkosten BE : 3,95 € Totaalprijs : 207,95 €

HardwareWebwinkel.nl Nederland

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
8,00 €
0,00 €
Shop: direct leverbaar

212,65 €

Prijsinformatie
202,70 €
9,95 €
212,65 €
Op voorraad prijsopbouw
Productprijs : 202,70 € Verzendkosten BE : 9,95 € Totaalprijs : 212,65 €

Cyberport.de Deutschland

Betaalmogelijkheden
0,00 €
3,00 €
3,00 €
0,00 €
4,00 €
0,00 €
0,00 €
Shop: Sofort lieferbar, Lieferzeit max. 1-3 Werktage

212,89 €

Prijsinformatie
199,90 €
12,99 €
212,89 €
Voorraad onbekend prijsopbouw
Productprijs : 199,90 € Verzendkosten BE : 12,99 € Totaalprijs : 212,89 €

Amazon.de Marketplace NL Nederland

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
0,00 €

213,55 €

Prijsinformatie
213,55 €
0,00 €
213,55 €
Geen voorraad prijsopbouw
Productprijs : 213,55 € Verzendkosten BE : 0,00 € Totaalprijs : 213,55 €

SiComputers.nl Nederland

Betaalmogelijkheden
0,00 € + 3,0%
0,00 €
0,00 €
0,00 €

213,96 €

Prijsinformatie
204,01 €
9,95 €
213,96 €
Bij toeleverancier prijsopbouw
Productprijs : 204,01 € Verzendkosten BE : 9,95 € Totaalprijs : 213,96 €

Azerty.nl Nederland

Betaalmogelijkheden
0,00 € + 2,0%
0,00 € + 3,0%
0,00 €
0,00 € + 2,0%
0,00 €
15,00 €
0,00 €
Bestel en betaal voor 23:00 en je hebt het product morgen in huis.

214,00 €

Prijsinformatie
204,00 €
10,00 €
214,00 €
Op voorraad prijsopbouw
Productprijs : 204,00 € Verzendkosten BE : 10,00 € Totaalprijs : 214,00 €

Micro-Mail.nl Nederland

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 €

215,10 €

Prijsinformatie
208,15 €
6,95 €
215,10 €
Bij toeleverancier prijsopbouw
Productprijs : 208,15 € Verzendkosten BE : 6,95 € Totaalprijs : 215,10 €

Alternate.be

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 €
Bestel en betaal voor 22:00 en je hebt het product morgen in huis.

216,85 €

Prijsinformatie
214,90 €
1,95 €
216,85 €
Op voorraad prijsopbouw
Productprijs : 214,90 € Verzendkosten BE : 1,95 € Totaalprijs : 216,85 €

LASystems.be

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 €
Shop: 1-2 dagen

217,13 €

Prijsinformatie
217,13 €
0,00 €
217,13 €
Bij toeleverancier prijsopbouw
Productprijs : 217,13 € Verzendkosten BE : 0,00 € Totaalprijs : 217,13 €

directsale.nl Nederland

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 €
Shop: Voor 17:00 uur besteld volgende werkdag in huis

218,00 €

Prijsinformatie
218,00 €
0,00 €
218,00 €
Bij toeleverancier prijsopbouw
Productprijs : 218,00 € Verzendkosten BE : 0,00 € Totaalprijs : 218,00 €

Reichelt.nl Nederland

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 €
Shop: op voorraad

218,35 €

Prijsinformatie
208,40 €
9,95 €
218,35 €
Op voorraad prijsopbouw
Productprijs : 208,40 € Verzendkosten BE : 9,95 € Totaalprijs : 218,35 €

My Media Center Nederland

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 € + 3,5%
0,00 €
0,00 €
0,00 €
Shop: Op werkdagen voor 17 uur besteld? Volgende werkdag geleverd! (24h)

219,95 €

Prijsinformatie
210,00 €
9,95 €
219,95 €
Op voorraad prijsopbouw
Productprijs : 210,00 € Verzendkosten BE : 9,95 € Totaalprijs : 219,95 €

Informatique.nl Nederland

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
0,00 €
12,50 €
0,00 €
Bestel en betaal voor 22:00 en je hebt het product morgen in huis.
Al acht keer computerwinkel van het jaar!

219,95 €

Prijsinformatie
215,00 €
4,95 €
219,95 €
Op voorraad prijsopbouw
Productprijs : 215,00 € Verzendkosten BE : 4,95 € Totaalprijs : 219,95 €

bol.com Plaza België

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
Shop: Voor 23:00 besteld, morgen in huis.

220,00 €

Prijsinformatie
220,00 €
0,00 €
220,00 €
Bij toeleverancier prijsopbouw
Productprijs : 220,00 € Verzendkosten BE : 0,00 € Totaalprijs : 220,00 €

BytesAtWork.be

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 € + 2,0%
0,00 €
5,00 €
0,00 €
Shop: 1-3 werkdagen

221,95 €

Prijsinformatie
217,00 €
4,95 €
221,95 €
Bij toeleverancier prijsopbouw
Productprijs : 217,00 € Verzendkosten BE : 4,95 € Totaalprijs : 221,95 €

ITWare.be

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
10,00 €
0,00 €

223,40 €

Prijsinformatie
217,50 €
5,90 €
223,40 €
Bij toeleverancier prijsopbouw
Productprijs : 217,50 € Verzendkosten BE : 5,90 € Totaalprijs : 223,40 €

Computeruniverse.net Deutschland

Betaalmogelijkheden
0,00 €
2,00 €
1,50 €
0,00 €
5,00 €
0,00 €
0,00 €
Shop: auf Lager, Lieferzeit 1-2 Werktage

223,89 €

Prijsinformatie
203,89 €
20,00 €
223,89 €
Voorraad onbekend prijsopbouw
Productprijs : 203,89 € Verzendkosten BE : 20,00 € Totaalprijs : 223,89 €

Compumsa.eu

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 € + 1,3%
0,00 €
0,00 €

223,90 €

Prijsinformatie
217,90 €
6,00 €
223,90 €
Geen voorraad prijsopbouw
Productprijs : 217,90 € Verzendkosten BE : 6,00 € Totaalprijs : 223,90 €

PCKing.de Deutschland

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
3,00 €
0,00 €
0,00 €

228,00 €

Prijsinformatie
213,00 €
15,00 €
228,00 €
Op voorraad prijsopbouw
Productprijs : 213,00 € Verzendkosten BE : 15,00 € Totaalprijs : 228,00 €

senetic.nl Nederland

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 €
Shop: 14

229,76 €

Prijsinformatie
221,79 €
7,97 €
229,76 €
Bij toeleverancier prijsopbouw
Productprijs : 221,79 € Verzendkosten BE : 7,97 € Totaalprijs : 229,76 €

Centralpoint.be

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
0,00 €
Shop: Op werkdagen voor 16:00 uur besteld is morgen in huis
Uw Intel Specialist * Gratis Verzending

229,90 €

Prijsinformatie
229,90 €
0,00 €
229,90 €
Op voorraad prijsopbouw
Productprijs : 229,90 € Verzendkosten BE : 0,00 € Totaalprijs : 229,90 €

Art & Craft

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 €
Shop: Voor 20:00u besteld, morgen in huis

230,39 €

Prijsinformatie
230,39 €
0,00 €
230,39 €
Bij toeleverancier prijsopbouw
Productprijs : 230,39 € Verzendkosten BE : 0,00 € Totaalprijs : 230,39 €

Cdromland.nl Nederland

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 € + 2,0%
0,00 €
0,00 €
0,00 € + 2,0%
0,00 €
0,00 €
Bestel en betaal voor 22:30 en je hebt het product morgen in huis.

238,95 €

Prijsinformatie
229,00 €
9,95 €
238,95 €
Op voorraad prijsopbouw
Productprijs : 229,00 € Verzendkosten BE : 9,95 € Totaalprijs : 238,95 €

Caseking.de Deutschland

Betaalmogelijkheden
2,00 €
2,00 €
4,00 €
1,00 €
0,00 €

284,70 €

Prijsinformatie
273,52 €
11,18 €
284,70 €
Geen voorraad prijsopbouw
Productprijs : 273,52 € Verzendkosten BE : 11,18 € Totaalprijs : 284,70 €

ReplaceDirect.be

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 €
Shop: 3 werkdagen

419,99 €

Prijsinformatie
419,99 €
0,00 €
419,99 €
Voorraad onbekend prijsopbouw
Productprijs : 419,99 € Verzendkosten BE : 0,00 € Totaalprijs : 419,99 €

Paradigit.be

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
Shop: Morgen in huis

423,95 €

Prijsinformatie
423,95 €
0,00 €
423,95 €
Op voorraad prijsopbouw
Productprijs : 423,95 € Verzendkosten BE : 0,00 € Totaalprijs : 423,95 €

Komplett.be

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
Bestel en betaal voor 23:30 en je hebt het product morgen in huis.

423,95 €

Prijsinformatie
423,95 €
0,00 €
423,95 €
Op voorraad prijsopbouw
Productprijs : 423,95 € Verzendkosten BE : 0,00 € Totaalprijs : 423,95 €

Met dank aan BTO voor het beschikbaar stellen van deze ssd.

Intel 660p & QLC-flashgeheugen

Voor consumenten-ssd's maakt Intel al enige tijd geen gebruik meer van zelfontworpen controllers. In plaats daarvan komen we op het pcb van de 660p een SM2263 van Silicon Motion tegen, een relatief goedkope 4-channel controller. Meer kanalen zijn echter niet nodig, aangezien elk die meer capaciteit bevat dan bij reguliere tlc-ssd's en er dus minder chips nodig zijn om tot hoge capaciteiten te komen. Onafhankelijk van de capaciteit is er steeds 256 MB dram-cache aanwezig.

Zo werkt QLC-geheugen

Het 64-laags 3d-nand dat Intel toepast op deze ssd is uiteraard afkomstig uit eigen fabriek. Fysiek is het grotendeels identiek aan het 3d-nand dat we al de nodige tijd kennen, maar het wordt op een andere manier aangestuurd. Om te begrijpen hoe qlc werkt en hoe er opeens 33% meer bits kunnen worden opgeslagen in hetzelfde aantal geheugencellen, moeten we eerst even terug naar de basis van hoe nand-geheugen werkt.

In den beginne werkte al het flashgeheugen als single-level cell (slc). Dat betekent dat elke cel twee waardes kan bevatten: een 0 of een 1. Laten we voor het gemak even stellen dat deze waardes overeenkomen met een spanning van 0,5 of 1 volt. De overstap naar mlc met twee bits per cel, betekende dat er in totaal vier waardes nodig waren. Een cel kon toen de waarde 00, 01, 10 of 11 bevatten, waarvoor vier verschillende voltages met kleinere tussenstappen nodig waren. Bij tlc steeg dat naar acht verschillende voltages (van 000 t/m 111) en bij qlc zijn dat er zelfs zestien, van 0000 (alle vier de bits 0) t/m 1111 (alle vier de bits 1).

Om de inhoud van een qlc-geheugencel uit te kunnen lezen, moet een controller dus heel precies het onderscheid tussen 16 verschillende spanningsniveaus kunnen vaststellen. Dat gaat langzamer dan bij de acht niveaus van tlc en vereist bovendien krachtige foutcorrectie-algoritmes. Als flashgeheugen veroudert, wordt dat bovendien steeds lastiger. Voor de 660p 512GB geeft Intel een levensduur van 100 TBW op, waar dat bij bijvoorbeeld een 860 Evo 500GB al 300 TB is. Voor intensief gebruik, en dan vooral bij schrijven, zijn ssd's met qlc-geheugen dus per definitie minder geschikt dan tlc-ssd's.

Intel 660p: SLC-cache, snelheden en garantie

Intrinsiek is qlc-geheugen langzamer dan tlc, maar aangezien tlc ook al fors langzamer was dan slc-geheugen, is daar al een oplossing voor bedacht. Een deel van het geheugen wordt met maar één bit per cel (dus als slc) aangestuurd, zodat daar op volle snelheid naar geschreven kan worden. Aangezien het qlc-geheugen veel langzamer is dan de slc-cache, is het zaak om zo veel mogelijk schrijfbewerkingen in de slc-cache te kunnen doen. Standaard is die 6 GB groot bij het 512GB-model, maar als je ssd niet volledig vol zit, wordt die dynamisch vergroot tot maximaal 76 GB.

Hoewel de Intel 660p gebruikmaakt van nvme en een pcie-interface, wordt hij niet in het high-end segment gepositioneerd. Voor het 512GB-model geeft Intel sequentiële lees- en schrijfsnelheden van respectievelijk 1500 en 1000 MB/s op - weliswaar veel sneller dan sata-ssd's, maar niet indrukwekkend in vergelijking met bijvoorbeeld een Samsung 970 Evo. Bij kleine bestanden zouden tot 90.000 iops bij lezen en 220.000 iops bij schrijven worden gehaald.

Intel 660p 512GB 1TB 2TB
Leessnelheid 1500 MB/s 1800 MB/s 1800 MB/s
Schrijfsnelheid 1000 MB/s 1800 MB/s 1800 MB/s
Random read 90.000 iops 150.000 iops 220.000 iops
Random write 220.000 iops 220.000 iops 220.000 iops
TBW 100 TB 200 TB 200 TB

Ten slotte is het noemenswaardig dat Intel weliswaar vijf jaar garantie biedt, zoals gebruikelijk in dit segment, maar dat in combinatie met de opgegeven TBW-waarde neerkomt op slechts ongeveer 0,1 volledige beschrijvingen per dag. Bij andere populaire tlc-ssd's ligt dat doorgaans rond de 0,3 beschrijvingen. Rekenen we met het door Intel opgegeven uithoudingsvermogen - in de praktijk houdt de 660p het waarschijnlijk een stuk langer vol - dan kun je dus vijf jaar lang elke dag zo'n 50 GB schrijven. Voor het overgrote merendeel van de gebruikers zal dat voldoende zijn, maar als je elke dag usenet leegtrekt, kun je dat beter niet doen op een qlc-schijf.

Algemeen
 
MerkIntel
Productnaam660p 512GB
ProductcodeSSDPEKNW512G8X
DetailsProductinfo
Specificaties
Harddisk of SSDSSD
Opgegeven capaciteit512 GB
Cache geheugen256 MB
Cache geheugentypeDDR3
InterfacePCI-Express 3.0 x4
SSD controllerSilicon Motion SM2263
Beschikbare capaciteit in Windows476.94 GB
Native Command Queuing
TRIM ondersteuning
4K native mode
Type flashgeheugenQuad-level cell (QLC)
Merk flashchipsIntel
Garantie5 jaar
Opgegeven schrijfcapaciteit (Total Bytes Written / TBW)100 TB
NAS harddisk
ProtocolNVMe
Snelheden
Leessnelheid (sequentieel)1500 MB/s
Schrijfsnelheid (sequentieel)1000 MB/s
Leessnelheid (4k random)90000 IOps
Schrijfsnelheid (4k random)220000 IOps
Fysieke eigenschappen
Form-factorM.2 2280
Hoogte22 mm
Gewicht7 gram
Encryptie / beveiliging
Self encrypting drive (SED)
TCG Opal 2.0 compatible
Microsoft eDrive compatible
Beveiliging buffergeheugen bij stroomuitval
Encryptie256-bit AES

Testprocedure

Bij Hardware.Info testen we ssd's op een viertal identieke testsystemen, bestaande uit een Intel Core i5 7400 (Kaby Lake) processor, een MSI H270 Gaming M3 moederbord en 8 GB DDR4-2400 geheugen. De systemen zijn voorzien van Windows 10 Fall Creators Update (versie 1709) en maken gebruik van de Intel Rapid Storage Technologies (RST) driver versie 15.2.0.1020. We zorgen voor voldoende airflow, zodat de ssd's geen last krijgen van throttling (tenzij ze daar bovengemiddeld veel last van hebben).

Allereerst doen we enkele synthetische benchmarks (AS SSD en Atto Disk Benchmark) om specifieke prestatie-eigenschappen van de SSD's te achterhalen. Belangrijker zijn de real world benchmarks, gebaseerd op het schijfgebruik van échte applicaties. Hiervoor maken we gebruik van de diverse storage-benchmarks als onderdeel van PCMark8, als ook een drietal eigen workloads. Met behulp van de PCMark8 test bepalen we ook de prestaties van schijven na langdurige belasting. Op basis van de verschillende real world benchmarks bepalen we de Hardware.Info SSD Prestatiescore 2018 en de Hardware.Info SSD Entry Prestatiescore 2018, waarbij we het gemiddelde prestatieniveau vangen in één getal.

Naast prestaties meten we ook het stroomverbruik, zowel idle als in gebruik.


Ons testsysteem is gebaseerd op een MSI H270 Gaming M3-moederbord.

In de grafieken herken je de Intel 660p aan de rode balkjes. Als vergelijkingsmateriaal hebben we andere nvme-ssd's uit hetzelfde segment opgenomen in de grafieken met de kleur blauw, en sata-ssd's zijn aan de grijze balkjes te herkennen.

AS SSD

AS SSD is een synthetische schijfbenchmark, geoptimaliseerd voor ssd's. Zo maakt de benchmark gebruik van niet-comprimeerbare data en worden random lees- en schrijftests ook uitgevoerd met een zogenaamde queue depth van 64, ofwel met 64 opdrachten tegelijkertijd. Let wel; alle AS SSD testonderdelen zijn relatief kortstondig, wanneer het prestatieniveau van ssd's inzakt na enkele minuten belasting zonder pauze, zie je dat in AS SSD scores niet terug. Dat maakt AS SSD puur interessant om specifieke basis eigenschappen van een ssd te analyseren. Aangezien je AS SSD ook eenvoudig zelf kunt draaien (downloadlink) kun je hiermee ook de prestaties van je eigen ssd vergelijken met die van door ons geteste exemplaren.

Op basis van de onderliggende tests produceert AS SSD totaal-, lees- en schrijfscores. De totaalscore van de 660p is met 1836 punten iets hoger dan die van de 600p, maar lager dan de rest van de nvme-ssd's. Vooral de leesscore is nauwelijks hoger dan die van veel sata-ssd's.

  • Totaalscore
  • Leesscore
  • Schrijfscore

De onderliggende leestests zijn sequentieel lezen, het op willekeurige plekken lezen van 4k datablokken met 1 of 64 tegelijk en de gemiddelde toegangstijd.

Waar komt die lage totaalscore door? De sequentiële leessnelheid is met 1636 MB/s niet indrukwekkend, maar ook zeker niet te langzaam. Andere goedkope nvme-ssd's, zoals de Kingston A1000 en Corsair MP300, zijn eerder langzamer dan sneller. In de 4kB-test met één thread is de score zelfs bovengemiddeld. Waar het echter fout gaat, is de random read test met 64 threads. Daar weet de 660p niet eens het niveau van een goede sata-ssd te bereiken en is hij ook fors langzamer dan zijn tlc-gebaseerde voorloper. Ook de toegangstijd is aan de hoge kant.

  • Sequentieel
  • 4k (1 thread)
  • 4k (64 threads)
  • Toegangstijd

De onderliggende schrijftests zijn sequentieel schrijven, het op willekeurige plekken schrijven van 4k datablokken met 1 of 64 tegelijk en de gemiddelde toegangstijd.

Bij het sequentieel schrijven halen we de beloofde 1000 MB/s niet, maar met ruim 900 MB/s is de 660p nog altijd flink rapper dan zijn voorganger. De resultaten in de 4kB-tests zijn zeker voor dit segment prima. De toegangstijd is dan weer enigszins aan de hoge kant.

  • Sequentieel
  • 4k (1 thread)
  • 4k (64 thread)
  • Toegangstijd

Atto Disk Benchmark

Naast AS SSD draaien we ook Atto Disk Benchmark. Deze test is oorspronkelijk bedoelde voor harde schijven en zegt in feite weinig tot niets over de prestaties van SSD's in de praktijk. Wel kan Atto dankzij de specifieke manier van aansturen de best case sequentiële lees- en schrijfsnelheden tonen. Veel fabrikanten baseren hun opgegeven maximumsnelheden dan ook op deze test.

Qua lezen haalt de Intel 660p bijna de 1850 MB/s, bij schrijven blijven we opnieuw net onder de 1000 MB/s steken.

  • 1 MB QD4 reads
  • 4k QD4 reads
  • 1 MB QD4 writes
  • 4k QD4 writes

Real world benchmarks

Om een goed beeld te krijgen van de prestaties van ssd's in de praktijk draaien we verschillende zogenaamde real world benchmarks, tests die gebaseerd zijn op het schijfgebruik van échte applicaties.

Allereerst de storage test van PCMark8. Deze benchmark maakt gebruik van zogenaamde traces van Adobe Photoshop, Adobe Illustrator, Adobe Indesign, Adobe After Effects, Microsoft Word, Microsoft Excel, Microsoft PowerPoint, World of Warcraft en Battlefield 3. Scores van alle afzonderlijke tests vind je op de volgende pagina.

In onderstaande grafieken vind je allereerst de bandwidth score, wat de gemiddelde lees- en schrijfdoorvoersnelheid is, gemeten over alle verschillende testonderdelen. De traces worden real time afgespeeld, dus inclusief idle tijd tijdens de oorspronkelijke opname van het schijfgebruik. De totaalscore is gebaseerd op de meetkundig gemiddelde tijd die het kost om alle tests te draaien, inclusief die idle-tijd. Vandaar dat bij de standaard score de resultaten van alle moderne SSD's zeer dicht bij elkaar liggen.

Met net geen 500 MB/s haalt de Intel 660p-ssd een prima doorvoersnelheid in PCMark 8. Dat is wat langzamer dan de 970 Evo, maar wel sneller dan de 960 Evo en de meeste andere 'betaalbare' nvme-modellen.

  • PCMark 8 Bandwidth
  • PCMark8 Score

Naast de PCMark8 real world tests draaien we ook een drietal in-huis ontwikkelde real world benchmarks. Dit zijn traces gebaseerd op een gaming workload (GTA V en Rise of the Tomb Raider), een lichte desktop workload (Windows opstarten, Microsoft Office en Google Chrome) en een zware desktop workload (Adobe Photoshop en Adobe Lightroom). Waar PCMark8 tijdens het testen alle caches op besturingssysteem-niveau uitschakelt, laten we voor onze eigen real world benchmarks de lees- en schrijfcaches van Windows intact. Dat maakt dat deze benchmarks wellicht nóg iets meer beeld geven van de prestaties van disks in de praktijk.

In deze tracebenchmarks doet de 660p het relatief wat minder goed dan in PCMark 8. In de heavy workload komt hij het beste uit de voeten.

  • Gaming workload
  • Light workload
  • Heavy workload

Real world benchmarks (in depth)

In onderstaande grafieken vind je de resultaten van alle testonderdelen van PCMark 8. Voor elk van de tests tonen we de gemiddelde lees- en schrijfdoorvoersnelheid, alsook de gemiddelde lees- en schrijftoegangstijd.

World of Warcraft

  • Bandwidth read
  • Bandwidth write
  • Access time read
  • Access time write

Battlefield 3

  • Bandwidth read
  • Bandwidth write
  • Access time read
  • Access time write

Adobe Photoshop Light

  • Bandwidth read
  • Bandwidth write
  • Access time read
  • Access time write

Adobe Photoshop Heavy

  • Bandwidth read
  • Bandwidth write
  • Access time read
  • Access time write

Adobe InDesign

  • Bandwidth read
  • Bandwidth write
  • Access time read
  • Access time write

Adobe After Effects

  • Bandwidth read
  • Bandwidth write
  • Access time read
  • Access time write

Adobe Illustrator

  • Bandwidth read
  • Bandwidth write
  • Access time read
  • Access time write

Microsoft Word

  • Bandwidth read
  • Bandwidth write
  • Access time read
  • Access time write

Microsoft Excel

  • Bandwidth read
  • Bandwidth write
  • Access time read
  • Access time write

Microsoft Powerpoint

  • Bandwidth read
  • Bandwidth write
  • Access time read
  • Access time write

Prestaties over tijd (consistency)

In tegenstelling tot bij een harde schijf, is bij ssd's het prestatieniveau niet constant. Wanneer een ssd langdurig zonder tussenpauzes wordt belast en/of wanneer een ssd vrij vol zit, kunnen de prestaties (flink) inzakken. Het prestatieniveau dat ssd's onder de meest extreme omstandigheden (ofwel het worst case scenario) kunnen vasthouden wordt de steady state prestaties genoemd.

Garbage collector

Eerst wat achtergrondinformatie. We hebben meermaals geschreven dat data op een ssd per zogenaamde 'pagina', hoeveelheden van meestal 4, 8 of 16 kB, weggeschreven en uitgelezen kan worden. Om data te kunnen wegschrijven moeten datacellen echter eerst gewist worden: dat kan alleen per blok. Zo'n blok bestaat uit 128, 256 of 512 pagina's. Dit gegeven zorgt ervoor dat ssd's slimme trucjes moeten uithalen. Wanneer een aantal pagina's aan data verwijderd moet worden, moet eerst de rest van de data uit het blok gekopieerd worden naar een ander blok, waarna het gehele blok geleegd kan worden. In de praktijk betekent het dat ssd-controllers schrijfacties zoveel mogelijk verzamelen, deze vervolgens tegelijk naar nieuwe, vers geleegde blokken uitvoeren en tegelijkertijd verwijderacties pas op gezette tijden uitvoeren. Op die momenten, wanneer de ssd niets te doen heeft, schakelt de in de controller ingebakken garbage collector in, die verwijderacties daadwerkelijk doorvoert op chipniveau en overbleven data zoveel mogelijk combineert in volle blokken, om op die manier zoveel mogelijk blokken volledig leeg te kunnen maken. Wanneer de ssd echter lange tijd continu, dus zonder een seconde rust, gebruikt wordt, kan de garbage collector niet tussendoor aan de slag. Op een gegeven moment zijn er dan geen lege blokken meer over en zal de ssd tussen het uitvoeren van commando's door aan garbage collection moeten gaan doen. Het resultaat: de prestaties worden lager.

Overprovisioneren

Dat effect wordt versterkt als de ssd erg vol zit; het aantal geheel lege blokken waar direct data in geschreven kan worden is dan per definitie beperkt. Nu is iedere ssd altijd enkele procenten overgeprovisioneerd, wat betekent dat er meer geheugen fysiek inzit dan je via het besturingssysteem kunt gebruiken. Zo heeft een 512 GB ssd in de regel 512 échte gigabytes (512 x 1024 x 1024 x 1024 = 549.755.813.888 bytes) aan boord, terwijl er richting het besturingssysteem slechts 512 GB berekend met 1000 bytes per kilobyte beschikbaar is (512 x 1000 x 1000 x 1000, ofwel 512.000.000.000 bytes, ofwel 476,8 échte gigabytes). Het verschil van 7,5% is wat de garbage collector ook wanneer de ssd helemaal volbeschreven is leeg kan maken. Duurdere ssd's zijn in de regel veel meer dan 7,5% overgeprovisioneerd, wat maakt dat ze minder snel en minder vaak de garbage collector tijdens het verwerken van data hoeven te gebruiken.

TLC, SLC, MLC

En er is nog een reden waarom ssd's tijdens een workload na enkele seconden, minuten of nog langer qua prestaties kunnen inzakken. Veel consumenten ssd's maken gebruik van zogenaamd TLC-geheugen waarbij drie bits per cel kunnen worden opgeslagen. Handig om de kosten laag te houden, maar het beschrijven van TLC-geheugen gaat veel langzamer bij bij SLC of MLC (1- resp. 2-bits per cel) geheugen. Dit wordt door sommige fabrikanten opgevangen door een buffer; een geheugenchip en/of een deel van het flashgeheugen dat als SLC wordt aangestuurd en dus sneller kan worden beschreven. Het idee is dat schrijfacties eerst naar buffer gaan en later naar langzaam TLC worden weggeschreven. Is de workload echter zo lang dat de buffer volzit, dan moet er rechtstreeks naar TLC worden geschreven met lagere doorvoersnelheden en hogere toegangstijden tot gevolg. Bij QLC wordt dat effect nog duidelijker merkbaar.

PCMark 8 consistency test

Wij testen de steady state prestaties met behulp van de PCMark 8 consistency test. Hierbij wordt de gehele PCMark 8 storage test, dus alle op de vorige pagina's getoonde workloads, 18 keer gedraaid.

Vooraf wordt de gehele schijf twee keer volledig met data beschreven. Dit gebeurt twee keer om er voor te zorgen dat ook de volledige overprovisionering "bezet" is. Gedurende de acht degradatie fases van de tets wordt de volledige PCMark 8 benchmark gedraaid met daar tussenin telkens een constante workload van random schrijfopdrachten gedurende achtereenvolgens 10, 15, 20, tot maximaal 45 minuten. Gedurende de steady state fase wordt de benchmark nogmaals vijf keer gedraaid, met telkens opnieuw vooraf 45 minuten random schrijfworkloads. Tijdens de recovery fase mag de schijf weer "op adem" komen en wordt de benchmark vijf keer gedraaid met telkens 5 minuten idle tijd vooraf. Gedurende die tijd kan de ssd de garbage collector en andere interne optimalisaties z'n werk laten doen.

In onderstaande grafieken die je de scores van de benchmarks gedurende de 18 stappen. In de tabbladen staat de gemiddelde doorvoersnelheid als ook de gemiddelde lees- en schijftoegangstijd.

De Intel 660p heeft het vooral tijdens de degradatie-fase zwaar in deze test. Hij is niet zo langzaam als de Toshiba RC100, maar zowel betaalbare nvme-ssd's als sata-modellen gebaseerd op tlc-geheugen doen het hier beter. Vooral bij het schrijven zijn de accesstimes hoog.

  • Bandwidth
  • Gemiddelde lees access time
  • Gemiddelde schrijf access time

hoger = beter

lager = beter

lager = beter

Van de vijf tests in de steady state fase hebben we vervolgens de gemiddelde bandbreedte, leestoegangstijd en schrijftoegangstijd bepaalt. Deze waardes geven een uiteindelijk beeld van de prestaties van ssd's in een worst case scenario.

Met gemiddeld 93 MB/s in de steady-state fase is de Intel 660p absoluut geen strepentrekker. Vooral bij het schrijven lopen de accesstimes flink op, waarbij alleen de WD Green 2018 en Toshiba RC100 nog minder goed presteren.

  • Bandwidth
  • Gemiddelde lees access time
  • Gemiddelde schrijf access time

Hardware.Info 2018 SSD Prestatiescore

Om het uiteindelijke prestatieniveau van ssd's zo goed mogelijk in één getal te vangen, hebben we het meetkundig gemiddelde van de resultaten van alle real-world benchmarks omgedoopt tot de Hardware.Info 2018 SSD Prestatiescore. De standaard prestatiescore bevalt alle workloads inclusief de resultaten van de steady state test. De Entry Prestatiescore bevat enkel de wat simpelere workloads en hierbij nemen we de steady state waardes ook niet mee. Deze score is dus een beter ijkpunt als je een ssd zoekt voor minder veeleisende taken.

In de SSD Prestatiescore komt de Intel 660p 512GB uit op 388 punten, waarmee hij het onder het prestatieniveau van de Kingston A1000 zit. In de Entry Prestatiescore gaat de Intel die concurrent echter ruim voorbij, doordat Intel vooral punten liet liggen in de consistency-test - en die telt voor de Entry-score niet mee.

  • SSD Prestatiescore
  • Entry Prestatiescore

Stroomverbruik

We testen het stroomverbruik van PCI-Express ssd's op ons desktop testsysteem, waarbij we met behulp van een riserkaart het stroomverbruik kunnen meten. We doen dat met zowel een 4k random write als een 1MB sequential write workload - voor een goede idletest is onze riserkaart helaas niet nauwkeurig genoeg.

Met een verbruik van 2,5 watt tijdens de 4k random write workload en 3,5 watt tijdens sequentieel schrijven is de Intel 660p relatief zuinig. Dat is echter een eigenschap die veel betaalbare nvme-ssd's kenmerkt, en in dit segment dus niet heel onderscheidend.

  • 4k random write
  • 1MB sequential write

Conclusie

Intel kiest ervoor om het sata-segment te laten voor wat het is en in plaats daarvan vol in te zetten op nvme-ssd's. Intel produceert zijn eigen 3d-nand en kan zodoende als eerste de overstap naar qlc wagen, wat betekent dat het de 660p erg scherp in de markt kan zetten. Op het moment van schrijven is de verkrijgbaarheid nog niet reuze - kwade tongen spreken over lage yields van het qlc-nand - maar het potentieel van deze technologie mag duidelijk zijn.

De extra capaciteit van qlc-nand gaat ten koste van twee zaken; 1. de intrinsieke snelheid van het geheugen en 2. de levensduur ervan. Het eerste pakt Intel grotendeels succesvol aan met dynamische slc-caching, al werkt dat voornamelijk goed zolang de ssd niet al te vol zit. De prestaties in met name de real-world benchmarks zijn echter prima, vaak rond het niveau van andere instap-nvme's als de Kingston A1000 en Corsair MP300.

Intel 660p 512GB

Een meer heikel punt is de duurzaamheid van de ssd. Intel geeft weliswaar vijf jaar garantie, maar garandeert een lagere hoeveelheid schrijfopdrachten die de 660p moet kunnen doorstaan. Voor de doorsnee gebruiker vormt dat waarschijnlijk geen enkel probleem, maar dagelijks tientallen gigabytes aan usenet-downloads parren of andere vormen van zwaar gebruik zijn een nog minder goed idee dan bij tlc-ssd's. Als opvolger van een harddisk voor relatief betaalbare (maar snelle én stille) data-opslag is de Intel juist uitstekend geschikt.

Nu een qlc-ssd als de Intel 660p nog vrijwel net zo duur is als ssd's met tlc-geheugen, ligt het nog weinig voor de hand om er een aan te schaffen. Als de technologie volwassener wordt is qlc echter, samen met het steeds hoger stapelen van geheugenlagen, één van de vernieuwingen die ons in de toekomst nog veel goedkopere ssd's gaat brengen. We kijken er nu al naar uit!


Besproken producten

Vergelijk alle producten

Vergelijk  

Product

Prijs

Intel 660p 1TB

Intel 660p 1TB

  • 1000 GB
  • PCI-Express 3.0 x4
  • Silicon Motion SM2263
  • 1800 MB/s
  • 1800 MB/s
  • M.2 2280

107,94 €

11 winkels
Intel 660p 2TB

Intel 660p 2TB

  • SSD
  • 2048 GB
  • PCI-Express 3.0 x4
  • Silicon Motion SM2263
  • 1800 MB/s
  • 1800 MB/s
  • M.2 2280

207,95 €

12 winkels
Intel 660p 256GB

Intel 660p 256GB

  • SSD
  • 256 GB
  • PCI-Express 3.0 x4
  • Silicon Motion SM2263
  • M.2 2280
Niet verkrijgbaar
Intel 660p 512GB

Intel 660p 512GB

  • SSD
  • 512 GB
  • PCI-Express 3.0 x4
  • Silicon Motion SM2263
  • 1500 MB/s
  • 1000 MB/s
  • M.2 2280

68,99 €

9 winkels
0
*