10 tips om je PC fluisterstil te maken: Stilte zonder storm

56 reacties
Inhoudsopgave
  1. 1. Inleiding
  2. 2. Tip 1: Volledig semi-passieve pc
  3. 3. Tip 2: Koop een aftermarket CPU-koeler
  4. 4. Tip 3: Laat je processor uitrusten
  5. 5. Tip 4: Schakel onnodige achtergrondsoftware uit
  6. 6. Tip 5: Vervang je casefans
  7. 7. Tip 6: Maak je pc harddisk-vrij
  8. 8. Tip 7: Ga de strijd aan met vibraties
  9. 9. Tip 8: Kies een stille kast
  10. 10. Tip 9: Let op de geluidsproductie van nieuwe componenten
  11. 11. Tip 10: Houd een voorjaarsschoonmaak
  12. 12. Conclusie
  13. 13. Reacties

Inleiding

In sommige delen van de wereld moet een high-end pc nou eenmaal gepaard gaan met bruut koelgeluid, zo horen we soms in discussies met hardwarefabrikanten. Maar heb jij liever een zo stil mogelijke pc? Dan is dit artikel voor jou!

Semi-passieve videokaarten zijn in een paar jaar tijd gemeengoed geworden. Een moderne videokaart verbruikt zolang je hem niet zwaar belast immers maar zo’n 10 tot 15 watt – die warmte kan het koelblok van een beetje videokaart ook prima passief kwijt. Vrijwel elke videokaart die je nu koopt heeft dan ook een zogenaamde 0dB-modus, waarin de ventilators uitstaan totdat de gpu een bepaalde temperatuur bereikt.

Asus GeForce GTX 1050 Ti Strix OC 4GB
Bij vrijwel elke moderne videokaart staan de fans stil in idle.

De andere grootverbruiker in een pc is natuurlijk de processor. Een moderne processor verbruikt in idle echter maar een fractie van wat een videokaart doet – bij een i7 8700K meten we bijvoorbeeld minder dan 1,5 watt. Toch is het nog standaard dat de fan van een cpu-koeler continu draait.

Anno 2019 is het dan ook geen utopie meer om een pc volledig stil te laten zijn – alleen in de praktijk moet je er vaak wel wat voor tweaken. In dit artikel laten we zien hoe je dat doet en geven we daarnaast negen extra tips om je pc zo stil mogelijk te krijgen.

Tip 1: Volledig semi-passieve pc

Computeronderdelen zijn door de jaren heen flink stiller geworden. Een trend van de laatste jaren is dat veel componenten die zijn voorzien van actieve koeling, zoals videokaarten en voedingen, die alleen inschakelen als dat echt nodig is.

Bij een modern systeem zullen er dan ook een aantal ventilators stilstaan als je niet met zware workloads in de weer bent, maar doorgaans blijven de fan van je cpu-koeler en de fans van je behuizing altijd draaien. Je kunt eventueel een losse fancontroller gebruiken om dat handmatig in te stellen, maar vrijwel alle moederborden bieden daar tegenwoordig ook opties voor.

Aan de slag met de software van je moederbord

Alle grote fabrikanten hebben software beschikbaar om je (case)fans aan te sturen. Voor deze workshop gingen we aan de slag met een Asus-moederbord, waarbij de ‘Fan Xpert’-functie is geïntegreerd in de AI Suite. ASRock, Gigabyte en MSI bieden echter soortgelijke pakketten aan. Zorg er overigens wel voor dat je de recentste versie van de website van je moederbordfabrikant downloadt, want oudere versies werken soms niet goed samen met de nieuwste Windows-versies.


Een semi-passief fanprofiel voor de ventilator van de cpu-koeler in de Asus AI Suite.

Vaak biedt de software van moederbordfabrikanten eerst aan om een kalibratie uit te voeren, zodat het programma de karakteristieken van elke fan leert kennen. Het kan immers per ventilator verschillen hoe snel hij draait bij een bepaald voltage of pwm-percentage, en wat überhaupt het bereik is waarbinnen de fan aan te sturen valt. Hierna kun je voor elke casefan een fanprofiel instellen. Wil je dat een ventilator stilstaat tot de temperatuur van bijvoorbeeld de processor een bepaalde waarde bereikt, dan sleep je het eerste punt in de grafiek naar 0% fanspeed en de gewenste temperatuur.

Niet elk bord vindt het leuk als je de CPU-fan stilzet...

Voor casefans werkt dat doorgaans prima, vaak nadat je een vinkje bij een setting als ‘dual mode’ of ‘fan stop’ hebt gezet. Ons testbord bleek echter niet zo happig te zijn op het stilzetten van de cpu-ventilator; na het kalibreren van de fans konden we de grafiek van de cpu-fan niet verder omlaag slepen dan het gedetecteerde minimumpercentage waarbij de fan draait.

De door ons gebruikte cpu-koeler, een Arctic Freezer i32, is één van de weinige processorkoelers met een semi-passieve fan. Bij een pwm-signaal van minder dan 40% zet de Arctic-fan zichzelf stil, waardoor dat ook de grens werd die de Asus-software aan ons fanprofiel oplegde. De kalibratiedata blijkt echter te worden opgeslagen als een .xml-bestand in de map C:\ProgramData\ASUS\DIP\FanXpert. Na het simpelweg aanpassen van de waarde ‘mindutytokeepruning’ (ja, inclusief typefout) in Kladblok van 40 naar 30 en een reboot, konden we het fanprofiel wel lager slepen en zodoende de cpu-ventilator stil laten staan tot de drempelwaarde.


Onder andere Gigabyte heeft zeer vergelijkbaar werkende software.

Dan rest nog de vraag tot welke temperatuur je je systeem passief gekoeld moet willen laten. Dat hangt enigszins af van hoe goed je koelers hun warmte kwijt kunnen zonder actieve luchtstroom. Wat je in ieder geval moet zien te voorkomen, is dat je de grens precies instelt op hoe warm je cpu in idle wordt als hij passief wordt gekoeld, aangezien je fans dan steeds aan en uit zullen gaan. Je kunt er ook voor kiezen om één of meerdere casefans wel continu of bij een relatief lage threshold te laten draaien, aangezien naast de cpu-koeler ook alle andere componenten profiteren van een beetje airflow. Op lage toerentallen zijn die doorgaans vrijwel onhoorbaar.

Tip 2: Koop een aftermarket CPU-koeler

De koelers die je bij de meeste Intel- en AMD-processors krijgt, staan niet bekend om hun stille werking. Al voor drie tientjes heb je een model dat stukken beter koelt en daarmee een stuk stiller kan blijven. Bovendien is een groter koelblok ook beter geschikt om je systeem semi-passief te koelen; de compacte boxed koelers hebben daarvoor te weinig koeloppervlak.

We hebben inmiddels bijna honderd lucht- en waterkoelers getest op onze vernieuwde testprocedure. Een paar maanden geleden zetten we de beste keuzes in diverse prijssegmenten en categorieën op een rij, zie De beste CPU-koelers: lucht en waterkoelers voor elk budget.

Tip 3: Laat je processor uitrusten

Als je gaat overklokken, wordt meestal het advies gegeven om alle stroombesparende functies uit te zetten. Die hinderen immers alleen maar het doel: maximale prestaties. Stroombesparende opties als C-states en EIST bij Intel, of P-states en Cool’n’Quiet bij AMD, zorgen echter voor een significant lager energieverbruik als je pc niet volop wordt gebruikt. Stroom die niet wordt verbruikt hoeft ook niet in de vorm van warmte te worden afgevoerd, dus als een stille pc je lief is, kun je dergelijke functies het beste aan laten staan.

Zodra je je pc wel volledig belast, schaalt je processor overigens gewoon op naar z’n maximale kloksnelheid, ook wanneer overgeklokt. In theorie duurt het enkele milliseconden alvorens dat proces is voltooid en lever je dus iets aan performance in, maar als dat al meetbaar is, is het sowieso niet merkbaar in de praktijk. Hetzelfde geldt overigens voor de zogenaamde power profiles in Windows: de standaardinstelling 'Gebalanceerd' bespaart energie, maar bleek in onze tests niet tot prestatieverlies te leiden.


De werking van diverse C-states (bron: Intel).

Tip 4: Schakel onnodige achtergrondsoftware uit

Zeker goedkopere complete laptops en desktops zijn er berucht om: zware software die het nodig vindt om actief te blijven op de achtergrond, ook als je ze in z’n geheel niet gebruikt. In de geavanceerde weergave van Taakbeheer (Ctrl+Shift+Esc) kun je eenvoudig sorteren op processorgebruik om erachter te komen welke programma’s gulzig van je cpu-rekenkracht smullen, en er dientengevolge voor zorgen dat de ventilator harder moet werken.

In hetzelfde venster kun je op het tabblad Opstarten overigens instellen welke programma’s automatisch met Windows mee op mogen starten. Laat je virusscanner en software die je vaak gebruikt vooral aanstaan, maar muziekspelers, messagingclients, gameplatforms en de talloze update-tooltjes kun je doorgaans zonder problemen uitschakelen.

Tip 5: Vervang je casefans

Bij vrijwel elke behuizing krijg je ingebouwde ventilators, maar zeker in het goedkopere segment zijn die vaak van bedenkelijke kwaliteit. Ook wil het wel eens voorkomen dat de minimale draaisnelheid van dergelijke fans relatief hoog is, waardoor ze onnodig herrie maken.

In je kast monteer je het liefst ventilators met ondersteuning voor pwm en een lage minimumsnelheid. Statische druk is hier niet zo belangrijk, dat maakt vooral uit als je fans rechtstreeks op een waterkoelingradiator of koelblok bevestigt. Bij Hardware.Info testen we met enige regelmatig grote hoeveelheden casefans – onze laatste grote round-ups kun je hier vinden.

Kies waar mogelijk overigens voor een zo groot mogelijke ventilator. Kun je bijvoorbeeld zowel 120mm- als 140mm-fans plaatsen, ga dan voor de grotere maat. Grotere fans zijn vrijwel altijd efficiënter, wat betekent dat ze minder geluid maken bij een gelijke luchtverplaatsing. Vermijd om diezelfde reden te kleine fans, van 80 mm of kleiner. Die maken vaak een hoop herrie voor relatief weinig airflow.


Een efficiënte casefan is onontbeerlijk voor een stille pc.

Tip 6: Maak je pc harddisk-vrij

Niet alleen ventilators zijn verantwoordelijk voor de geluidsproductie van je pc. Ook een ratelende harde schijf is niet bevorderlijk voor een zo stil mogelijk systeem. Ssd’s zijn niet alleen veel sneller dan ouderwetse harddisks, maar doen hun werk tevens geruisloos.

Het nadeel: voor een ssd betaal je nog altijd zo’n 20 eurocent per GB, waar je een harddisk al voor vijf keer minder in huis haalt. Dat maakt dit op het moment nog wel de duurste tip van dit artikel, maar toch, als stiltefreak is het de investering dubbel en dwars waard.

Je kunt echter ook andere maatregelen nemen om van harde schijfgeluiden af te komen: stop ze bijvoorbeeld in een NAS en zet die in een (afgesloten) gang- of meterkast, of sla je bestanden op in de cloud.

Tip 7: Ga de strijd aan met vibraties

Harde schijven, ventilatoren en andere bewegende onderdelen maken niet alleen geluid door hun eigen beweging, maar kunnen ook bijzonder vervelende vibraties veroorzaken. Dan zijn eindelijk je fans stil, maar begint een hdd-cage of stoffilter te trillen.

Om dit te voorkomen, kun je diverse vibratiedempende maatregelen treffen. Duurdere fans of behuizingen komen vaak met rubbertjes tussen de kast zelf en een harddisk of ventilator, waardoor de trillingen niet langer worden doorgegeven. Voorheen waren ‘harddisk silencers’ populair, waarmee je 3,5”-hardeschijven (soms letterlijk met elastieken) in een 5,25”-bay kon ophangen. Nu veel kasten geen openingen voor optische drives meer hebben, zijn die echter vaak niet langer een optie. Als je tip 6 hebt uitgevoerd, ben je natuurlijk sowieso van dit probleem af.


Bij behuizingen krijg je vaak dit soort vibratiedempende rubbertjes (washers).

Tip 8: Kies een stille kast

Het klinkt als een open deur, maar juist een gesloten zijpaneel kan een fors verschil maken bij de demping van geluid uit je pc. Gaat het je puur om de geluidsproductie, dan kun je de sinds enige tijd populaire behuizingen met vensters of zelfs een compleet glazen zijpaneel beter links laten liggen.


De Fractal Design Define R6 is voorzien van geluiddempende matten op de zijpanelen.

Een behuizing heeft echter op veel meer manieren invloed op de geluidsemissie van je systeem. De fabrikant kan kiezen voor stille casefans, demping tegen vibratie inbouwen of zelfs een geluidsisolerende mat aanbrengen. Dat is bijvoorbeeld bij de Define-kasten van Fractal Design het geval – tenzij je de variant met een doorzichtige zijkant koopt, uiteraard.

Kortom, houd onze reviews van behuizingen in de gaten en kies een model dat niet te veel lawaai maakt. Je vindt de meest recente vergelijkingen bij onze behuizing reviews.

Tip 9: Let op de geluidsproductie van nieuwe componenten

Als je zelf een nieuw systeem samenstelt, kun je dat helemaal naar je eigen wensen samenstellen. Heb je al een prima pc, dan verdient het de aanbeveling om bij upgrades of nieuwe aankopen te letten op de geluidsproductie van de verschillende opties. Bij Hardware.Info testen we de geluidsproductie van vrijwel alles dat geluid maakt: processorkoelers, videokaarten, harde schijven, casefans, behuizingen, voedingen en ga zo maar door.

Ga je bijvoorbeeld een nieuwe videokaart kopen, let er dan op of hij voorzien is van een 0dB-modus en of hij ook onder belasting niet te veel geluid produceert. Als behuizing wil je waarschijnlijk geen exemplaar dat is geoptimaliseerd voor zo veel mogelijk airflow, maar juist een meer op stilte gericht model.


Bij Hardware.Info meten we de geluidsproductie van zo'n beetje elk product dat we testen.

Tip 10: Houd een voorjaarsschoonmaak

We zijn alweer aanbeland bij de laatste tip voor een stille pc. Hoewel je deze tip volledig gratis kunt toepassen, heeft hij misschien wel het meeste effect van allemaal. Hij luidt namelijk: verwijder regelmatig het stof uit je systeem, want stof is funest voor de koeling van je componenten.

Vorig jaar maakten we op de site we een videokaart die een paar jaar was gebruikt schoon, en de resultaten waren verbluffend. Ontdaan van een laag stof in de koeler, was de videokaart niet alleen aanmerkelijk koeler, maar ook flink stiller en sneller. Videokaarten en processors maken tegenwoordig immers gebruik van dynamische maximumsnelheden (vaak boost genoemd), wat betekent dat ze op een lagere snelheid werken als de omstandigheden qua koeling suboptimaal zijn. Bovendien moet de ventilator dan harder aan de slag, en dat hoor je natuurlijk.

Je kunt preventieve maatregelen nemen, zoals het aanschaffen van een behuizing met voldoende stoffilters. Alles tegenhouden doen die echter niet en zodoende blijft het een goed advies om je pc minstens eens per jaar van een schoonmaakbeurt te voorzien. Op de langere termijn kan het bovendien helpen om je processor en videokaart van nieuwe koelpasta te voorzien, al gaat in dat laatste geval wel je garantie verloren – idealiter doe je dit dus pas als die toch al is verlopen.

Conclusie

Wil je niet alleen merken in het gebruik, maar ook duidelijk horen dat je een bliksemsnelle pc in huis hebt gehaald? Dan had je dit artikel waarschijnlijk net zo goed over kunnen slaan. Val je echter eerder voor een elegant en stil snelheidsmonster, dan kun je met de tien tips die je in dit artikel voorbij hebt zien komen aan de slag.

Een deel van deze tips kost in meer of minder mate de nodige euro’s en of je dat voor een stille pc over hebt is een persoonlijke afweging. Wel is het zo dat als je naar een stille pc streeft, het veelal weinig zin heeft om dit halfslachtig aan te pakken, aangezien ook minder geluidsproductie nog heel storend kan zijn voor de gevoelige luisteraar. Voor hen zal een kleine investering in nieuwe onderdelen, of een overzienbare meerprijs het genot van een stille pc-omgeving het meer dan waard zijn. Bovendien heeft het kopen van iets duurdere onderdelen vaak allerlei prettige neveneffecten van meer opties en betere prestaties. Wij zijn er van overtuigd dat uiteindelijk niemand slechter wordt van een ssd.

Los van deze investeringstips hebben we gelukkig ook diverse adviezen kunnen geven die je gratis en voor niks meepakt en enkel wat gepiel in de instellingen of ouderwetse huisvlijt vergen. Zo kan je door het aantal toepassingen die - vaak ongevraagd - met Windows mee opstarten te beperken je casefans minder belasten en zodoende de nodige geluidsreductie realiseren - met als gratis bonus dat Windows ook nog ietsje sneller klaar voor gebruik is. Prestatieverbetering en minder decibellen gaan ook hand in hand wanneer je de binnenzijde van je pc en de losse componenten aldaar eens in de zoveel tijd eens afstoft. Een stoffilter en rubberen dopjes kunnen ook geen kwaad.

Met onze tips moet je zodoende een heel eind kunnen komen en hoef je niet eens noodzakelijkerwijs bang te zijn om qua prestaties in te leveren. Sterker nog; onze 10 adviezen laten zien dat een beetje vlot systeem tegenwoordig ook uitstekend muisstil kan zijn.

Een eerdere versie van dit artikel verscheen in Hardware.Info Magazine #5/2018. Neem een abonnement op Hardware.Info Magazine om als eerste onze beste, uitgebreidste artikelen te lezen en de gratis publicaties op deze site te steunen.

0
*