Samsung Q900R review: Eerste kennismaking met 8K

70 reacties
Inhoudsopgave
  1. 1. Inleiding
  2. 2. 8K: Zin of onzin?
  3. 3. 8K en AI upscaling
  4. 4. Uiterlijk en aansluitingen
  5. 5. Interface en Smart TV
  6. 6. Hoe wij testen
  7. 7. Beeldkwaliteit standaard weergave (SDR)
  8. 8. Beeldkwaliteit HDR
  9. 9. Praktijk, energieverbruik en geluid
  10. 10. Specificaties en testresultaten
  11. 11. Conclusie
  12. 12. Besproken producten
  13. 13. Reacties

Inleiding

Samsung kondigde vorig jaar in september haar eerste 8K-televisie aan. Wij hebben de 75-inch versie van deze Q900R, de 75Q900R, inmiddels uitgebreid kunnen testen en in dit artikel vertellen we je of dit 4000 nits-lichtkanon met zijn ruim 33 miljoen pixels een goede keuze is, of dat er - behalve de forse prijs - nog te veel scherpe kantjes zitten om nu al de wondere wereld van 8K te betreden.

De Q900R is een voorproefje van wat dit jaar komen gaat. Samsung is met dit model de eerste fabrikant die een 8K-televisie op de markt brengt in Nederland, maar ook LG en Sony komen binnen enkele maanden met hun eerste 8K-modellen. De Q900R krijg bovendien binnenkort zélf ook al een opvolger: vorige maand toonde Samsung ons al de Q950R, waarin een aantal op het eerste oog kleine, maar toch belangrijke veranderingen zijn doorgevoerd.

Samsung 75Q900R

Oneerbiedig zouden we de Q900R dus een opwarmertje kunnen noemen voor de Q950R serie, maar wel één waar wij met bovengemiddelde interesse op hebben gewacht. Biedt 8K écht meerwaarde boven 4K, en zo ja, met welke content dan? Hoe zit het met die Quantum Processor, die volgens Samsung voor spectaculaire beeldverbetering en 'AI upscaling' moet zorgen? En als we het toch over claims hebben, behaalt de Q900R echt de 4000 cd/m² die Samsung belooft, en levert dat een spectaculaire hdr-weergave op? Op al die vragen zullen we in deze review proberen een antwoord te geven aan de hand van onze ervaringen met de 75 inch (190 cm) variant van de Q900R, die voor gemiddeld 5499 euro over de toonbank gaat. Dit is het middenmodel van de serie: de tv is verder ook beschikbaar in 65 en 85 inch voor respectievelijk 3999 en 14999 euro.

Samsung 75Q900R in het kort

Samsung's Q900R is de eerste 8K-televisie op de Nederlandse markt. Over het nut van 8K valt te twisten, maar wat wel vast staat is dat deze tv uitstekende beeldkwaliteit levert, zowel in sdr- als hdr-modus. Dankzij een fijnmazig local dimming backlight is het contrast uitstekend, terwijl de helderheid (die piekt tot 4500 cd/m²!) onovertroffen is. Voornaamste nadeel is dan ook de prijs, want voor deze eerste 8K-televisie betaal je uiteraard méér dan voor een vergelijkbaar 4K-model.

  • HDMI 2.1 interface niet out of the box, maar via gratis update later dit jaar
  • Local dimming goed, maar niet perfect
  • Kijkhoeken matig
  • Zeer hoge helderheid
  • Prima contrast
  • Uitstekende SDR- en HDR-weergave
  • Goede beeldverwerking

Winkel

Prijs

Art & Craft

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 €
Shop: Voor 20:00u besteld, morgen in huis

3.399,00 €

Prijsinformatie
3.399,00 €
0,00 €
3.399,00 €
Bij toeleverancier

bol.com Plaza België

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
Shop: Voor 20:00 besteld, morgen in huis.

3.472,51 €

Prijsinformatie
3.472,51 €
0,00 €
3.472,51 €
Bij toeleverancier

Fnac BE

Betaalmogelijkheden
0,00 €
0,00 €
0,00 €

4.999,00 €

Prijsinformatie
4.999,00 €
0,00 €
4.999,00 €
Op voorraad

8K: Zin of onzin?

De meningen over het nut van 8K zijn zacht gezegd nogal verdeeld. Televisiefabrikanten waaronder Samsung, maar ook Sony en LG beweren - deels wetenschappelijk onderbouwd - dat er voordeel is in het toevoegen van nóg meer pixels, ook al is de gemiddelde mens niet in staat om al die pixels op een 'normale' kijkafstand van elkaar te onderscheiden.

We hebben het al vaker geschreven in relatie tot 4K-televisies, maar het is goed om nog even te herhalen: voor iemand met gemiddeld zichtvermogen geldt dat je bij een full televisie als maximale kijkafstand ongeveer driemaal de beeldhoogte als maximale kijkafstand moet aanhouden om alle individuele pixels te kunnen onderscheiden. Bij een ultra hd televisie neemt dat door verdubbeling van de pixeldichtheid in zowel horizontale als verticale richting af af tot anderhalf keer de beeldhoogte. In het geval van een 55 inch televisie betekent dat bij een 4K-scherm maximaal zo'n anderhalve meter. En met de komst van 8K? Je raadt het al, de afstand waarop je alle pixels nog kunt zien gaat hierbij nog eens door de helft. Het mag duidelijk zijn dat maar heel weinig mensen op 75 centimeter van een 55 inch tv zullen gaan zitten, en op basis van dit rekenvoorbeeld alleen lijkt 8K nutteloos.

Maar, zo eenvoudig ligt het niet. De genoemde kijkafstanden geven het punt aan waarop iemand met gemiddeld zicht álle pixels nog kan onderscheiden. Ga je verder weg zitten, dan neemt het voordeel van de hogere resolutie af, maar dat gebeurt natuurlijk geleidelijk. Daarnaast zegt het feit of wij individuele pixels kunnen zien niet alles over de ervaring van beeldscherpte en beeldkwaliteit. 


Origineel beeld met heldere 1-pixel elementen links, en gedownsampelde versie van datzelfde beeld rechts.

Zeer kleine details - denk bijvoorbeeld en sterren tegen een zwarte hemel - kunnen nauwkeuriger en helderder worden weergegeven als je meer beeldpunten hebt. Bovenstaande afbeelding geeft dat gesimuleerd weer: Links zie je een beeld met daarin 1 pixel grote witte sterren op een zwarte achtergrond, dat we als referentie nemen voor een uitsnede van een 8K beeld. Deze kleine sterren nemen we net zo helder waar als de grotere sterren er omheen. In de gedownsampelde (4K) versie rechts, zie je dat de beeldinformatie van de pixels wordt 'uitgesmeerd' over meerdere pixels met elk een lagere helderheid, waardoor deze kleine sterren minder fel lijken dan de grotere er omheen. Ook wanneer we zover weg zitten dat onze ogen individuele pixels niet meer kunnen waarnemen, zien we dergelijke verschillen in helderheid nog wel. 

Daarnaast weten we van smartphones waar de resolutie in relatie tot de schermgrootte nog veel hoger ligt dan bij 8K-televisies, dat een hogere pixeldichtheid een 'organischer' beeld dan opleveren, waarbij vooral tekst prettiger leesbaar is en er minder digitaal uitziet, ook al kunnen we de pixels op onze smartphones al lang niet meer van elkaar onderscheiden.

8K, beweging en compressie

Het resolutie-versus-kijkafstand verhaal kent dus meerdere aspecten en is dus niet zwart-wit. Toch zijn er wel degelijk goede redenen om te twijfelen aan het belang van nóg meer pixels bij televisies. De vergelijking tussen smartphones en televisies loopt sowieso een beetje scheef, want de videobeelden die wij op televisies bekijken zijn in de basis van mindere kwaliteit en scherpte dan een ragscherpte computerinterface op een telefoonscherm.

Dat komt door verschillende zaken, waarvan videocompressie de belangrijkste is. Alle video die wij bekijken is sterk gecomprimeerd en zelfs bij de beste beeldbronnen - denk aan 4K Blu-ray - is een hoop van de originele beeldinformatie verloren gegaan tijdens het comprimeren van het beeld.

Daarnaast zijn televisie- en vooral filmbeelden ook zonder compressie vaak sowieso onscherp bij beweging. Dat komt omdat camera's doorgaans met relatief lange sluitertijden werken. Zeker bij film, waarbij de beeldsnelheid slechts 24 fps is, wordt meestal een lange sluitertijd gebruikt om beelden er vloeiender uit te laten zien. Een lange sluitertijd betekent ook dat snel bewegende objecten of snelle camerabewegingen resulteren in onscherpte. Je kan dit duidelijk zien door een film te pauzeren, je zal dan zien dat bewegende personen of objecten niet scherp zijn. Een hogere resolutie beeldscherm levert dus lang niet altijd een daadwerkelijk scherper plaatje op, iets wat voor 8K meer dan ooit geldt.

Daar komt bij (hoewel het natuurlijk een kip-ei probleem is) er wordt nog vrijwel geen content in 8K gemaakt. Hoewel er inmiddels meerdere camera's zijn die in 8K kunnen opnemen, worden films voorlopig allemaal in 4K gemonteerd en gemasterd. Sterker nog, omwille van rekenkracht worden scenes met veel computereffecten vaak zelfs nog in 2K gerenderd, in net iets meer dan full hd resolutie dus. Zoals gezegd is dat een kip-ei probleem, maar met 8K komen er meer problemen om de hoek dan bij 4K het geval was, al is het maar omdat de eisen die aan cameralenzen gesteld worden ook sterk toenemen.


Stilstaande 8K beelden bevatten enorm veel details

8K beter voor aliasing

Er valt echter ook wat vóór 8K te zeggen als het om (bestaand) film en videomateriaal gaat. Videobeelden worden om aliasing tegen te gaan  namelijk altijd licht onscherp gemaakt middels een (optisch) low-pass filter (uitleg). Zo'n filter verwijdert niet alleen hinderlijke kartelrandjes (jaggies), maar zorgt er ook voor dat er iets aan scherpte verloren gaat en een videobeeld dus niet echt voor elke pixel unieke informatie bevat. Hoe hoger de resolutie van het beeld, hoe minder low-pass filtering er op het beeld hoeft te worden toegepast. Bij de sterrenhemel die we hiervoor als voorbeeld aanhaalden zorgt een low pas filter er bij videobeelden voor dat kleine sterren ter grootte van 1 pixels in de praktijk sowieso over meerdere pixels worden uitgesmeerd, en daarbij een lagere helderheid krijgen, omdat het wit van de ster 'gemengd' wordt met het zwart van de achtergrond. Wordt er minder of geen low pass filtering toegepast, dan blijven kleine sterren dus helderder stralen.

8K en AI upscaling

Televisiefabrikanten zien uiteraard in dat er voorlopig geen of weinig 8K content beschikbaar zal zijn en dat mensen vooral 4K-materiaal op hun nieuwe 8K-televisies zullen bekijken. We krijgen dan ook een beetje een déjà-vu gevoel bij de communicatie rondom 8K, waarbij de nadruk wordt gelegd op de kwaliteit waarmee televisies beelden kunnen upscalen. Toen 4K in 2013 begon door te breken, zaten we met precies hetzelfde kip-ei probleem, en legde vooral Sony veel nadruk op haar 'database upscaling' algoritmes die full hd beelden analyseerden en zo slim mogelijk naar 4k konden upscalen.

In 2019 draait alles om AI en dus spreekt Samsung nu van AI Upscaling bij haar 8K-televisies, verzorgd door een 'Quantum Processor'. In de basis komt dit grotendeels overeen met wat fabrikanten al langer doen, het gebeurt nu alleen nog wat slimmer. Een computermodel wordt voorzien van originele high-res beelden en gedownsamplede low-res versies van datzelfde beeld, waarna de low-res versies middels verschillende algoritmes worden geupscaled en het resultaat wordt vergeleken met het originele high-res beeld. Door veel verschillende soorten beelden aan het computermodel te voeren leert deze hoe bepaalde beeldpatronen het best verwerkt kunnen worden. Voor geweven kledingstoffen kan namelijk een ander upscalingalgoritme de beste resultaten opleveren dan wat goed werkt voor een gaas-hekwerk, en details in menselijke gezichten worden wellicht het meest nauwkeurig geupscaled met een derde methode. Samsung zegt haar AI upscaling model continu te verbeteren door de computermodellen op haar servers steeds beter te trainen. Verbeteringen in de upscalingalgoritmes zouden vervolgens middels firmwareupdates naar televisies van consumenten verstuurd kunnen worden.

Samsung heeft in het menu van haar nieuwe televisies met AI upscaling geen afzonderlijke instelmogelijkheid voor deze functionaliteit, maar heeft deze geïntegreerd in de 'beeldscherpte' instelling. Staat deze op minimaal (uit) dan wordt er geen AI upscaling toegepast, en naarmate je de beeldscherpte verhoogt wordt er juist meer processing toegepast. 

In de praktijk zijn de resultaten goed, maar sterk afhankelijk van het bronmateriaal. Beeld met weinig detailinformatie ziet er niet ineens superscherp uit door AI upscaling, verwacht dus geen wonderen. Bij een te hoge scherpte-instelling zien we ook bij de Q900R bovendien de standaard verscherpingsfouten optreden in de vorm van halos, lichte randjes rondom contrasterende objecten waardoor de indruk van extra beeldscherpte wordt gewekt, maar de beeldkwaliteit feitelijk terugloopt. Gebruiken we de scherpte-instelling met mate, dan levert de Q900R echter prima upscaling, waarbij vooral doorlopende rechte en gebogen lijnen duidelijk scherper én zonder beeldfouten worden getoond.

Resultaat is dat vooral tekst er duidelijk beter uitziet na upscaling. Ook kleine details in beeldmateriaal dat in de basis al van goede kwaliteit is heeft baat bij de slimme upscaling. Maar zoals gezegd, verwacht niet dat SD-materiaal er nu ineens als 8K uit zal zien.

Native 8K in de praktijk

Theorie is mooi, maar het gaat er natuurlijk vooral om wat we in de praktijk zien. In de (nabije) toekomst willen we uitgebreide tests gaan doen om het nut of 8K inzichtelijk te maken, maar ook tijdens onze test van den Q900R hebben we hier uiteraard zo goed mogelijk naar gekeken. Een beperking hierbij was dat we geen 75 inch 4K-scherm tot onze beschikking hadden om een directe vergelijking te maken, maar we hopen hier binnenkort dus op terug te komen.

Samsung leverde ons de Q900R met twee 8K democlips die moeiteloos door de in de tv ingebouwde mediaspeler werden afgespeeld. Hoewel deze prachtige beelden bevatten, ging het om time-lapses en (deels) computergegenereerd materiaal, dat om hiervoor besproken redenen niet echt representatief is voor de film- en videobeelden die we normaal bekeken. Daarom downloaden we ook een aantal ruwe 8K democlips van camerafabrikant RED, die we met Adobe Media Encoder omzetten naar voor de tv speelbare h265 clips in zowel 4K als 8K resolutie. Daarnaast hebben we ook een aantal foto's in 8K en 4K formaat gebruikt om de beeldscherpte te beoordelen.


Native 8K materiaal ziet er prachtig uit op de Samsung Q900R

We hebben de clips en foto's op verschillende kijkafstanden bekeken, waarbij we Samsung's slimme beeldverwerking zoveel mogelijk hebben uitgeschakeld door de 'movie' mode te selecteren en de 'scherpte' op minimaal in te stellen, waardoor de slimme upscaling van de tv - voor zover wij kunnen beoordelen - niet wordt gebruikt. We hebben dit gedaan om een zo eerlijk mogelijke vergelijking tussen 4K- en 8K-materiaal mogelijk te maken. 

De resultaten van onze kijktest laten een gemengd beeld zien. Bij onze stilstaande testfoto's en de democlips van Samsung is bij korte kijkafstand daadwerkelijk meerwaarde te zien van de hoge 8K-resolutie van het paneel en het bronmateriaal. Een kanttekening die we moeten plaatsen is dat dit alleen bij kleine kijkafstanden het geval is. Op anderhalve meter afstand van het 75 inch grote scherm waren de verschillen doorgaans goed zichtbaar, terwijl dit een meter verder veel minder het geval meer was. 

Met de 8K-clips die we van RED downloaden zagen we een vergelijkbaar beeld, al was het verschil hier kleiner tussen de 4K- en 8K-versies die we zelf van het ruwe bronmateriaal hadden gemaakt. Wellicht dat dit deels komt door onze omzetting van het materiaal in Adobe Media Encoder, maar wij denken dat het ook komt omdat het hier om échte videobeelden gaat, en niet om computergegenereerde beelden of timelapses, die altijd meer details bevatten dan normale, bewegende videobeelden. Bij de Red clips was het in de praktijk mogelijk om op anderhalve meter afstand nog verschil te zien tussen de 4K en 8K varianten, op twee meter afstand hadden we hier al veel meer moeite mee.

Uiterlijk en aansluitingen

De Q900R sluit naadloos aan bij de rest van de QLED lineup van Samsung. Het scherm is voorzien van een dunne, zwart metalen rand met in de rechter onderhoek het Samsung logo dat een klein beetje onder de schermrand uitzakt. De televisie staat op twee stevige L-vormige metalen voeten aan beide zijkanten van het scherm, een breed tv-meubel is dus vereist om de Q900R staand te plaatsen. De tv kan uiteraard ook opgehangen worden, al is daar wel een stevige beugel voor nodig gezien de 42 kilo die 75 inch versie van deze tv weegt.

Samsung 75Q900R Samsung 75Q900R

Net als Samsungs andere high-end televisies maakt de Q900R gebruik van een externe One Connect Box, waarin alle aansluitingen en de voeding van de tv verwerkt zijn. Gezien het grote formaat van de modellen uit de Q900R serie is ook een grote voeding nodig, waardoor de one connect box wat groter uitpakt dan die van de Q9FN en andere modellen die we de afgelopen jaren getest hebben. Van de one connect box naar de tv loopt ook bij dit model slechts één dunne One Invisible Cable, die zowel de beeld- en geluidssignalen als ook de voeding van het scherm verzorgt. Wij blijven dit een ideale oplossing vinden, want op deze manier voorkom je een grote kabelbrij achter de televisie. De one connect box met de tuners, usb- en hdmi-aansluitingen kan uit het zicht (in een audiomeubel) weggewerkt worden en de dunne kabel tussen box box en het scherm valt nauwelijks op, mede omdat deze netjes door sleuven achterin het scherm en in de voet weggewerkt wordt.

Samsung 75Q900R Samsung 75Q900R

HDMI 2.1 later via gratis upgrade

Als we het over aansluitingen hebben, moeten we meteen stilstaan bij de hdmi-interface van de Q900R. De vier hdmi-ingangen zijn namelijk van het hdmi 2.0b-type, wat betekent dat ze niet geschikt zijn om 8K-signalen met meer dan 30 fps te ontvangen. Om dit mogelijk te maken is hdmi 2.1 nodig, en toen de Q900R eind vorig jaar geïntroduceerd werd waren de interface chips hiervoor nog niet beschikbaar. Lang was onduidelijk of Samsung een (kosteloze) upgrade zou geven aan consumenten die een Q900R kopen, maar inmiddels heeft Samsung Nederland dit aan ons bevestigd: koop je nu een Q900R, dan kan je later dit jaar de one connect box omruilen voor een nieuw model dat hdmi 2.1-ingangen heeft, zodat je in de (nabije) toekomst ook signalen in 8K60 en - wellicht belangrijker nog - 4K120 naar de tv kunt sturen.

Samsung 75Q900R

Interface en Smart TV

De Q900R is in 2018 geïntroduceerd en maakt gebruik van hetzelfde Tizen platform dat we eerder vorig jaar ook bij de Q9FN tegenkwamen.  De TV ondersteunt dus onder andere SmartThings en Bixby. SmartThings is een open smart-home platform dat door Samsung is ontwikkeld, maar dat via de cloud te koppelen is aan tal van producten van andere fabrikanten. Denk bijvoorbeeld aan Arlo beveiligingscamera's en Philips Hue lampen. 

Net als de Q9FN biedt de Q900R ondersteuning voor Ambient Mode. Met een speciale companion app maak je meerdere foto's van het scherm en de naastgelegen achtergrond, waarna de tv deze achtergrond kopieert op het scherm kan weergeven als de tv 'uit' staat. Tegelijkertijd kan je daarbij bijvoorbeeld ook de tijd en weerinformatie tonen. 

Alleen een 'smart' remote

De tv wordt geleverd met een afstandsbediening met een ingebouwde microfoon, voor de Bixby assistent. Wat de afstandsbediening echter mist zijn knoppen. Het is de laatste jaren een trend bij televisiefabrikanten om steeds minder knoppen op hun slimme afstandsbedieningen toe te passen, en daarnaast ook een 'domme' afstandsbediening met een volledige toetsuitrusting mee te leveren. Samsung doet dat niet, bij de Q900R krijg je alleen een zogenaamde smart remote, die onder andere een numeriek keypad moet missen. Dat is niet zo handig.

Samsung QE55Q9FN (2018)

Hoe wij testen

Het testen van televisies doen we middels een uitgebreide procedure, waarbij we niet alleen kijken naar de objectief meetbare aspecten van de beeldkwaliteit zoals (maximale) helderheid, contrast, grijs- en kleurweergave, maar we ook de beeldverwerking van de tv beoordelen. Met beeldverwerking bedoelen we zaken als ruisonderdrukking, automatische kleur- en contrastoptimalisatie, bewegingscompensatie en verscherping van inkomende beelden. Om deze zaken te beoordelen bekijken we de televisies in de verschillende beeldmodi die zij bieden, en vergelijken de waargenomen beeldkwaliteit met- en zonder voorgenoemde optimalisaties ingeschakeld. Als beeldbron voor het deze subjectieve tests gebruiken we een Samsung UBD-K8500 Blu-ray speler en een Nvidia Shield TV, waamee we een vaste sets met testbeelden afspelen. Dit materiaal wordt verdeeld middels een Aten VM0404HB 4X4 HDMI Matrix switch, waarmee we 4K-beelden op maximaal vier schermen gelijktijdig kunnen tonen, om zo meerdere televisies direct met elkaar te kunnen vergelijken.

Schermmetingen

Zoals altijd hebben we niet alleen real-world film- en videobeelden bekeken, maar ook uitgebreide metingen uitgevoerd om de beeldkwaliteit van de televisie te beoordelen. Die metingen doen we met een X-Rite i1 Display Pro colorimeter, die wij voor elke test kalibreren met een X-Rite i1 Display 2 spectrofotometer. Voor de analyse van de meetgegevens gebruiken we SpectraCal CalMAN 2018 software, die testsignalen genereert via een VideoForce Pro 4K HDR Pattern Generator. We meten de input lag van televisies met twee verschillende input lag testers van Leo Bodnar, één voor 1080p signalen, de andere voor 4k. 

Metingen van SDR - standard dynamisch range - signalen voeren we uit met een zogenaamd APL (average picture level) testpatroon. In het midden van het scherm wordt hierbij een 20% groot testvlak weergegeven, terwijl de ruimte daaromheen zodanig helder wordt weergegeven dat de gemiddelde helderheid over heel het scherm 50% betreft. Meten we een helderder dit vlak, dan zal de omliggende 80% van het beeld donkerder zijn, terwijl bij meting van een zwart vlak juist een relatief heldere achtergrond getoond wordt. Deze methode bootst zo goed mogelijk een normaal tv beeld na, dat gemiddeld gezien ook een helderheid van ongeveer 50% heeft.

HDR-metingen voeren we vooralsnog uit op een meer traditionele manier, namelijk met een klein vlak ter grootte van 5% van het scherm, op een zwarte achtergrond. Bij deze methode is de APL dus niet constant, en sowieso lader dan bij de SDR tests. Een hoge APL zou bij HDR tests ook onwenselijk zijn, omdat alleen de highlights bij HDR signalen met (bijna) maximale helderheid worden weergegeven. De tests zoals wij die nu uitvoeren sluiten aan bij de manier waarop ook fabrikanten hun televisies testen, en waarover consensus bestaat dat het momenteel de beste manier is om HDR signalen te testen.

Beeldkwaliteit standaard weergave (SDR)

Alle sdr-tests voor grijs- en kleurweergave voeren we uit op een 20% groot vierkant in het midden van het scherm, omgeven door een achtergrond met variabele helderheid, die automatisch zodanig ingesteld wordt dat de gemiddelde helderheid van het scherm op 50% uitkomt. We hebben hiervoor gekozen omdat dit een realistisch scenario is, waarbij de gemiddelde helderheid van het scherm overeenkomt met die van echte tv-beelden. We meten de prestaties van televisies zonder deze eerst te kalibreren. Wel kiezen we voor de beeldmodus die de beste beeldkwaliteit levert. In de regel is dat de film-, movie- of expertmodus.

De meetgegevens laten zien in hoeverre de grijs- en kleurweergave afwijkt van het gewenste beeld, waarbij de afwijking als een Delta E waarde (dE 2000) wordt aangeduid. Een hogere Delta E betekent een grotere afwijking. In de praktijk zijn Delta E afwijkingen van 3 en kleiner voor het blote oog niet waarneembaar, en alle scores onder 5 kunnen als 'goed' bestempeld worden. Delta E waarden van tien en hoger zijn onwenselijk.

Contrast

De Q900R maakt gebruik van een full array local dimming backlight met 480 zones (30 horizontaal, 16 verticaal). De mate van local dimming kan via het menu ingesteld worden, maar helemaal uitschakelen is (helaas) geen optie. De local dimming werkt in de praktijk effectief en problemen die we vorig jaar bij de Q9FN zagen met overmatige dimming zijn (grotendeels) opgelost en dus vrijwel niet aanwezig bij de Q900R. In donkere ruimtes rond felle objecten op een zwarte achtergrond zijn soms lichte halo's zichtbaar als gevolg van de local dimming, maar in een kamer met normale verlichting is dit eigenlijk niet het geval. Voordeel van de local dimming is dat het contrast érg hoog is, wij kwamen tot bijna 15:000:1 op een ANSI-schaakbordpatroon.

Grijsverloop SDR

Het grijsverloop laat zien hoe de televisie grijstinten tussen zwart en wit weergeeft. Idealiter hebben grijstinten geen kleurzweem en volgt de televisie in sdr-modus de 2.2 gamma curve. Onderstaand screenshot laat (met de klok mee vanaf linksboven) zien wat de Delta E waarden zijn voor de 21 grijsstappen die we meten, de balans tussen rood, groen en blauw op al die punten, het gammaverloop op alle punten en onderin een visuele weergave. Daarbij laat het bovenste deel van alle vakjes zien hoe de televisie de grijstinten weergeeft, en de onderste helft hoe het zou moeten zijn. Idealiter laten beide grafieken rechte lijnen zien, en zijn alle grijsvakken boven en onder gelijk van intensiteit én kleurtint.

Wij testen de Samsung Q900R in de film modus, waarbij we zien dat de televisie een vrijwel perfecte grijsbalans laat zien, maar dat de gemiddelde gammawaarde uitkomt op 2,45, wat aan de hoge kant is. Resultaat is dat de middentonen in het beeld wat donker worden weergegeven.

Samsung 75Q900R

Kleurbereik SDR

De kleurweergave kan op meerdere manieren in kaart gebracht worden. Wij kijken allereerst naar de dekking van de Rec.709 kleurruimte, de standaard voor hdtv-beelden. Idealiter vallen alle meetwaarden (bolletjes) precies in de corresponderende vierkante vakjes en niet binnen of buiten de driehoek. We zien dat de Samsung Q900R het gewoon uitstekend doet, zowel de primaire als de secondaire kleuren worden vrijwel perfect weergegeven, met een maximale delta E van net iets meer dan 2 voor blauw.  Praktisch perfect dus.

Samsung 75Q900R

Sweeps en color checker SDR

Of de televisie het Rec.709 kleurbereik goed afdekt is één, of de kleurnuances tussen wit en maximale verzadiging ook netjes worden weergegeven is minstens net zo belangrijk. Onderstaande saturation sweeps en color checker diagrammen laten zien hoe de totale kleurweergave van de tv is. Bij de sweeps test worden de primaire en secondaire kleuren in oplopende stappen van verzadiging weergegeven, terwijl de color checker veel voorkomende kleuren zoals die van huidtinten, lucht en gras test én een aantal grijstinten meet. De color checker scores geven daarom een goede indruk van de algehele grijs- en kleurweergave van een televisie. 

De Q900R laat ook hier vrijwel perfecte resultaten zien. De metingen van de color sweeps (bolletjes) vallen allemaal netjes in de vierkantjes waar ze moeten zijn, wat ook geldt voor de color checker metingen, die met een gemiddelde Delta E van 1,9 ook praktisch perfect zijn.

Samsung 75Q900R

Samsung 75Q900R

Beeldkwaliteit HDR

Testprocedures voor het meten van de beeldkwaliteit van televisies in hdr-modus zijn nog volop in ontwikkeling. De Calman software die wij gebruiken heeft inmiddels een 'HDR Analysis' workflow, die wij gebruiken voor het meten van de hdr-weergave van televisies. Anders dan in sdr-modus voeren we hdr-metingen uit met een 5% groot window op een zwarte achtergrond, de de facto standaard om hdr-metingen uit te voeren op dit moment.

Bovendien gebruiken we bij onze hdr-tests vanaf nu niet langer dE 2000 als eenheid om grijs- en kleurfouten weer te geven, maar maken we gebruik van de nieuwe dE ICtCp (PDF whitepaper) berekeningen. Deze sluit beter aan bij het grotere kleur- en helderheidsbereik van hdr-signalen en geeft meer weging aan fouten bij lagere helderheden. Voor de waardering geldt grofweg hetzelfde als bij dE 2000: Scores van 3 of lager zijn als zeer goed te bestempelen, tot 5 als goed en boven 10 als ongewenst.

Bij de testresultaten vind je zowel voor grijs- als kleurmetingen in hdr-modus twee dE ICtCp waarden. Eén met daarbij eventuele afwijkingen van de gewenste helderheid meegenomen in de score, en één zonder dat fouten in helderheid wordt meegewogen. Dit is gedaan omdat geen enkele televisie in hdr-modus perfect de EOTF (gamma) curve volgt, maar alle televisies de helderheid van het signaal richting hun maximaal mogelijke helderheid met een lichte curve 'afrollen'. Dit resulteert bij metingen in in het hoge helderheidsbereik in lagere helderheid dan de software verwacht, maar in de praktijk is dit geen ongewenst gedrag. In afwachting van een betere manier om de hdr-kwaliteit in kaart te brengen, hechten wij vooralsnog vooral waarde aan de grayscale en color checker scores waarbij de helderheidsfout niet wordt meegewogen.

Grijsverloop HDR

Onderstaand screenshot laat boven elkaar zien wat de dE ICtCp afwijkingen bij het grijsverloop zijn zowel zonder als met weging van eventuele helderheidsfouten. Let op: de schaal van beide grafieken is niet per definitie gelijk. Rechts laten twee grafieken zien hoe de televisie de EOTH (gamma) curve volgt en wat de helderheid bij elke stap is, waarbij de meeste televisie bij het bereiken van hun maximale helderheid geen harde knik laten zien zoals de gele EOTF curve verwacht, maar middels een lichte buiging langzaam helderheid afvallen. Dit is gewenst, maar resulteert op plekken waar dit gebeurd wél in hogere dE ICtCp waarden wanneer de helderheid meegewogen wordt. 

De Q900R laat in de film modus een maximale helderheid van ongeveer 2000 cd/m² noteren, en heeft een zeer neutraal grijsverloop. Waar de tv middentonen in sdr-modus wat te donker weergeeft, is dat in hdr-modus juist wat te helder. We zien dat de helderheid over vrijwel heel het bereik ruim boven dat van de PQ-curve ligt, wat resulteert in hoge Delta-E afwijkingen als we die helderheid meewegen. 

Samsung 75Q900R

De maximale helderheid in film-modus komt uit op ruim 2000 cd/m² als we een 5% groot wit vlak meten op een zwarte achtergrond. Bij een volledig wit scherm is de maximale helderheid bovendien nog altijd meer dan 600 cd/m². De hdr-weergave van de Q900R is hierdoor bijzonder indrukwekkend, vooral omdat de fijnmazige local dimming zorgt voor een ANSI contrast van bijna 15:000:1. Schakelen we de tv over naar de standaard-modus, dan neemt de maximale helderheid bij hdr-weergave bovendien toe tot meer dan 4500 cd/m²! Dat is met afstand de hoogste waarde die wij ooit hebben gemeten, en is meer dan voldoende om ook bij daglicht een goede hdr-ervaring te krijgen. Deze maximale helderheid behaalt de tv overigens alleen bij weergave van een 10% groot wit vlak op een verder zwarte achtergrond, omdat de tv dan alle energie op die leds kan concentreren. Moet héél het scherm wit weergegeven worden, dan zakt ook in de standaard modus de helderheid terug naar ongeveer 600 cd/m².

Samsung 75Q900R
Samsung Q900R HDR-helderheid in Film modus

Samsung 75Q900R
Samsung Q900R HDR-helderheid in Standaard modus

Kleurbereik HDR

Hdr-beeldmateriaal maakt gebruik van een groter kleurbereik dan standaard hdtv- en ultra hd-beeldmateriaal. In plaats van Rec.709 wordt DCI-P3 gebruikt, dat meer verzadigde kleuren kan weergeven. Wat opvalt is dat de Q900R circa 93% van de DCI-P3 ruimte afdekt. Dat is prima, maar wat minder dan moderne OLED televisies, en ook iets minder dan de 4K Q9FN die Samsung vorig jaar uitbracht.

Samsung 75Q900R Samsung 75Q900R

Color checker HDR

De color checker test is vergelijkbaar met die we in sdr-modus uitvoeren, alleen ditmaal met gebruik van de DCI-P3 kleurruimte. Ook hier zien we dat de kleurmapping op zich prima is, wat resulteert in lage Delta E waarden als de helderheid niet meegerekend wordt. Door de overmatig heldere middentonen, zien we tegelijkertijd juist hoge afwijkingen als die helderheid wél in acht wordt genomen.

Samsung 75Q900R

Praktijk, energieverbruik en geluid

De hoge helderheid in de hdr-modus maakt de Q900R een genot om naar te kijken.

Eerder in deze review schreven we al over 8K in de praktijk, maar ook voor 4K en full hd beelden is de Q900R uiteraard prima te gebruiken. De upscaling is zoals beschreven goed, maar geen wondermiddel. Wat de Q900R vooral een genot maakt om naar te kijken is zijn hoge helderheid in de hdr-modus. Waar je bij de meeste televisies toch echte de gordijnen moet sluiten en het licht een beetje moet dimmen om de impact van hdr-beelden optimaal te ervaren, imponeert de Q900R ook in goed verlichte ruimtes dankzij zijn hoge helderheid. Zeker als ultieme kleurnauwkeurigheid niet bovenaan jouw verlanglijstje staat en je de 'standaard' beeldmodus selecteert, staat de 4500 nits die de Q900R weet te produceren garant voor een hoge wow-factor. Samen met de goed werkende local dimming levert dat een fraai en zeer contrastrijk beeld op.

Bij sdr-weergave blijft de helderheid in de film-modus steken op 'slechts' 220 cd/m², maar selecteer je de standaard modus, dan schiet dat omhoog naar ruim 500 cd/m². Wil je ook voor sdr-beelden graag een hdr-effect? Dan kan dat met de HDR+ instelling die de highlights extra helder maakt. Nauwkeurig of natuurgetrouw is het niet, maar het geeft wel een extra punch aan het beeld, zonder dat dit te schreeuwerig wordt.

Kijk je bij voorkeur in een verduisterde kamer, dan ben je waarschijnlijk beter af met een oled-televisie, want het zwartniveau daarvan blijft natuurlijk onovertroffen. Een ander voordeel dat oled-televisies hebben boven de Q900R is een betere kijkhoek. Voor een PVA-LCD televisie doet de Q900R het helemaal niet slecht, maar dit model is nog niet voorzien van Samsung's nieuwe Ultra Viewing Angle filter, en onder een hoek bekeken nemen kleur en contrast zichtbaar af.

Input lag en energieverbruik

Voor gamers is de Q900R een prima scherm. De input lag is zowel in 1080p als in 4K slechts 17 ms, mits je de game modus inschakelt. Doe je dat niet, dan loopt de input lag afhankelijk van de ingeschakelde beeldverwerking op tot ruim 100 ms. 

Het energieverbruik van de Q900R valt ons eigenlijk erg mee. Meer pixels - en dus meer transistors die licht tegenhouden - betekent doorgaans een hogere energieverbruik, maar de Q900R weet het binnen de perken te houden. Bij weergave van een 50% zwart-wit patroon in de film-modus meten we bij een helderheid van 120 cd/m² een verbruik van 177 watt, en bij een 250 cd/m² 233 watt. In de standaard-modus meten we bij de default-instellingen zo'n 350 watt. Dat is gezien de beeldmaat van 75 inch helemaal niet slecht.

Geluid

Qua geluid imponeert de Q900R minder dan qua beeld. Samsung claimt dat het geluidssysteem een vermogen heeft van 60 watt en in de praktijk weet de tv inderdaad een aardig volume te produceren. De stereo-luidsprekers zijn echter klein van formaat en bovendien naar beneden gericht, waardoor het geluidsbeeld niet bijzonder nauwkeurig is. Slecht is het zeker niet, maar we hebben het afgelopen jaar televisies getest die beter klinken, al waren dat in alle gevallen wel modellen met een soundbar of zichtbaar naar voren gerichte luidsprekers. Samsung kiest ook bij deze high-end tv voor onzichtbare speakers en gaat ervan uit dat klanten die écht goed geluid willen, een externe geluidsinstallatie of soundbar zullen gebruiken.

Specificaties en testresultaten

Algemeen
 
MerkSamsung
Productnaam75Q900R
ProductcodeQE75Q900RALXXN
DetailsProductinfo
Beeldeigenschappen
Beelddiagonaal75 inch
HD specificatieUltra HD 8K
Ultra HD Premium
TV resolutie7680x4320
Type schermLCD
BacklightLED
Scherm vormPlat
Pixeldichtheid117 ppi
HDR ondersteuning
HDR: HDR 10 ondersteuning
HDR10+
HLG
Ondersteuning voor 3D
Beschikt over Local dimming
Local dimming uitschakelbaar
Full Array Local Dimming
Dimming zones Horizontaal30
Dimming zones verticaal16
Aantal dimming zones totaal480
TV-tuner
Aantal tuners2
DVB-C (Digitale kabel TV) tuner
DVB-S (Satelliet) tuner
DVB-S2 (Satelliet) tuner
DVB-T (Digitenne) tuner
DVB-T2 (Digitenne) tuner
Opnemen op extern USB apparaat
Audio
Aantal speakers4
Vermogen ingebouwde speakers60 W
Aansluitingen
CI slot
Ethernet
HDMI (aantal)4
HDMI (versie)2.0
Hoofdtelefoon aansluiting0
Line uit0
Optisch digitaal uit1
Scart0
SD Kaartlezer
USB3
WLAN
Bluetooth
Lengte netsnoer150 cm
Snoer afneembaar?
Externe voedingsadapter
Energieverbruik Fabrikantopgave
Energieverbruik (in gebruik, fabrikantopgave)377 W
Energieverbruik (standby, fabrikantopgave)0.5 W
Lichtsensor
Fysieke eigenschappen
Afmeting - Breedte167.50 cm
Afmeting - Hoogte96.46 cm
Afmeting - Diepte3.56 cm
Afmeting - Hoogte incl voet102.49 cm
Afmeting - Diepte incl voet33.74 cm
KleurZwart
Verstelbaarheid
Kantelbaar scherm
Voet meegeleverd
Voet draaibaar
Overige specificaties
Frame interpolatie
1:1 / 4:4 pixelmapping
Elektronische TV-gids (EPG)
Digitale videorecorder functie
Timeshifting (Live TV pauzeren)
Wandmontage mogelijk
Geïntegreerde camera
Internetmogelijkheden
Smart TV
Smart TV systeemTizen
Spraakbesturing
Chromecast compatible
DLNA ondersteuning
Webbrowser
YouTube
Facebook
Twitter
Flickr
Picasa
NPO Uitzending gemist
NOS Journaal
RTL gemist / RTL XL
Net5/SBS/Veronica of KIJK
NLZIET
Netflix
Amazon Prime
Videoland
Pathé Thuis
Beeldafstelmogelijkheden
RGB Bias/Gain regeling
Primaries/Secondaries regeling
Wizard beeldoptimalistie
Input lag
Input lag 1080p - Film Modus112 ms
Input lag 1080p - Game Modus17 ms
Input lag 2160p - Game Mode17 ms
Tests - Energieverbruik
ANSI 250 cd/m²233 W
ANSI 120 cd/m²177 W
ANSI - Standaard357 W
ANSI - Film Modus196 W
Deep Standby0.6 W
Tests - Beeldkwaliteit SDR Film Mode
Geteste beeldpresetFilm
Kleurtemperatuur witpunt - Film Modus6719 K
Max. helderheid - Film Modus216 cd/m²
Min. helderheid - Film Modus0.0598 cd/m²
Contrast 50% APL - Film Modus3612 : 1
Gem. dE grayscale tracking - Film Modus3
Gemiddeld Gamma - Film Modus2.35
Delta E Rood - Film Modus1.54
Delta E Groen - Film Modus0.46
Delta E Blauw - Film Modus0.99
Delta E Cyaan - Film Modus2.73
Delta E Magenta - Film Modus1.43
Delta E Geel - Film Modus0.72
Gem. dE primaire / secondaire kleuren - Film Mode1.3
Gemiddeld Delta E colorchecker2
ANSI Contrast - Film Mode - Wit 2191.5
ANSI Contrast14899.1 : 1
Lum wit 10% window213.84 cd/m²
Lum wit 100% window227.16 cd/m²
Tests - Beeldkwaliteit HDR Film Mode
Geteste beeldpresetFilm
Max helderheid - HDR modus (full screen)610 cd/m²
Max helderheid - HDR modus (5% window)2040 cd/m²
Min helderheid - HDR modus0 cd/m²
Gemiddeld dE ICtCp grayscale tracking (w/o Lum)2.11
Gemiddeld dE ICtCp grayscale tracking (w Lum)13.41
Gemiddeld dE ICtCp color checker (w/o Lum)2.44
Gemiddeld dE ICtCp color checker (w Lum)13.49
Dekking DCI P3 kleurruimte93 %
Dekking Rec.709 kleurruimte99.9 %
Mediaspeler tests
DLNA server wordt gevonden
Windows netwerk drives benaderen
Media afspelen van USB (FAT32)
Media afspelen van USB (NTFS)
.jpg foto's
.mp3 audio
.flac audio
.m4a audio
.mpg (MPEG2) video
.avi (XviD SD / MP3) video
.mkv (x264 HD / AC3) video
.mkv (x264 HD / DTS) video
.mp4 (H.264 HD / AAC) video

Conclusie

De Samsung 75Q900R is de eerste 8K-televisie die ons testlab bereikte. We hebben de televisie over een langere periode uitgebreid te getest zodat we een goed beeld van de mogelijkheden en beeldkwaliteit konden vormen. Toch is het niet makkelijk om een eenduidige conclusie te trekken.

Allereerst is er natuurlijk de vraag wat het nut van 8K is, zeker nu er (voorlopig) geen 8K-materiaal is om naar te kijken. Samsung zet zelf sterk in op haar AI upscaling. In de praktijk werkt deze goed tot zeer goed, maar het is geen wondermiddel dat low-res materiaal omtovert in schitterend 8K-beeld. Daar komt bij dat je érg dicht bij het scherm moet zitten om bij echte 8k beelden alle details te zien. Hogere pixeldichtheden hebben echter meer voordelen dan alleen hogere detaillering, minder aliasing en hogere helderheid van microdetails spreken minder tot de verbeelding, maar zorgen wel degelijk voor een beeld dat als 'echter' ervaren wordt. Van onze smartphones weten we inmiddels ook dat extreem hoge pixeldichtheden een beeld opleveren dat fijner is om naar te kijken, ook als we de individuele pixels niet kunnen onderscheiden. Hoe dat voordeel precies gaat uitpakken bij tv's, die voornamelijk gecomprimeerde video weergeven, durven we nog niet stellig te zeggen. Daarvoor willen en zullen we dit jaar meer tests gaan uitvoeren.

Voor nu geldt dat de Q900R wat ons betreft een uitstekende tv is. De weergave in sdr-modus is vrijwel perfect en ook in hdr-modus is de kleurweergave zeer nauwkeurig. De helderheid van de tv is bovendien onovertroffen. De ruim 2000 cd/m² die de Q900R in de nauwkeurige film-modus neerzet is al véél hoger dan die van alle andere televisies, maar met 4500 cd/m² in de standaard-modus laat de tv de concurrentie helemaal ver achter zich. Dat maakt de Q900R perfect om ook in helder verlichte ruimtes tv te kijken en van HDR-beelden te genieten.

Nadelen heeft de TV ook. Het ontbreken van hdmi 2.1 is een klein smetje op het blazoen, maar omdat er momenteel nog geen hdmi 2.1 beeldbronnen zijn en bovenal omdat Samsung een gratis upgrade later dit jaar belooft, is dat in de praktijk een non-issue. Samsung's full array local dimming werkt goed, maar als je in een geheel verduisterde ruimte kijkt is soms uiteraard wat blooming zichtbaar. Ook zijn de kijkhoeken van de tv zijn niet perfect. Ook dat zijn wat ons betreft echter slechts kleine minpuntjes.

Het grootste praktische nadeel zal voor de meeste mensen de prijs zijn. De geteste 75-inch versie gaat voor gemiddeld 5500 euro over de toonbank. Hoewel de eerste 55 inch 4K-televisies in 2012 aanzienlijk méér kostten, is het natuurlijk een hoop geld. De Q900R is daarom zeker ook geen aanrader als je op zoek bent naar groot beeld voor een lage prijs. De vraag is ook of het niet slimmer is om te wachten op de Q950R-modellen, die later deze maand op de markt moeten komen. De Q950R krijgt direct hdmi 2.1-poorten, maakt gebruik van het (licht verbeterde) 2019-platform en heeft betere kijkhoeken. Wat de Q950R echter ook krijgt, is een nog hogere prijs, want het 75 inch model staat voor 6999 euro op de prijslijsten. Wil je dus een extreem helder en groot (HDR) beeld, uitstekend contrast én goede kleurweergave? Dan is de Q900R voor nu een prima keuze.


Besproken producten

Vergelijk alle producten

Vergelijk  

Product

Prijs

Samsung 65Q900R

Samsung 65Q900R

  • 65 inch
  • Ultra HD 8K
  • Ultra HD Premium
  • LCD
  • HDR ondersteuning
  • Smart TV
  • Tizen

3.309,00 €

2 winkels
Samsung 75Q900R

Samsung 75Q900R

  • 75 inch
  • Ultra HD 8K
  • Ultra HD Premium
  • LCD
  • HDR ondersteuning
  • Smart TV
  • Tizen

3.399,00 €

3 winkels
Samsung 85Q900R

Samsung 85Q900R

  • 85 inch
  • Ultra HD 8K
  • Ultra HD Premium
  • LCD
  • HDR ondersteuning
  • Smart TV

6.999,00 €

1 winkel
0
*