AMD Ryzen 7 3700X & Ryzen 9 3900X review: Intel voorbij?!

426 reacties
Inhoudsopgave
  1. 1. De derde generatie AMD Ryzen: Ryzen 7 3700X & Ryzen 9 3900X
  2. 2. Zo zit een Ryzen 3000-CPU in elkaar
  3. 3. Architectuur: 'Zen 2'
  4. 4. Architectuur: 'Zen 2' in detail
  5. 5. Platform: X570-chipset, PCI-Express 4.0 & DDR4-3200
  6. 6. Overkloksoftware en 'topology-aware' Windows
  7. 7. De line-up: van Ryzen 5 tot 9
  8. 8. Testprocedure
  9. 9. Benchmarks: content creation (Adobe Lightroom, Photoshop en Premiere)
  10. 10. Benchmarks: video- en audio-encoding (x264, x265 en Flac)
  11. 11. Benchmarks: 3D-rendering (Cinebench / Blender)
  12. 12. Benchmarks: data-compressie en -encryptie
  13. 13. Benchmarks: web-browsing en Microsoft Office (Word en Excel 2016)
  14. 14. Gaming benchmarks: Assassin's Creed: Origins
  15. 15. Gaming benchmarks: Battlefield 1 (DX11)
  16. 16. Gaming benchmarks: Far Cry 5
  17. 17. Gaming benchmarks: GTA V
  18. 18. Gaming benchmarks: The Witcher 3: Blood & Wine
  19. 19. Gaming benchmarks: Rise of the Tomb Raider (DX12)
  20. 20. Gaming benchmarks: The Division (DX12)
  21. 21. Stroomverbruik
  22. 22. Extra test: IPC (instructies per kloktik)
  23. 23. Extra test: core latency
  24. 24. Extra test: cache latency
  25. 25. Extra test: Ryzen 3000 @ AMD X470
  26. 26. Extra test: geheugenschaling
  27. 27. Overkloktest: Ryzen 9 3900X klokt het verst
  28. 28. Vergelijking: Ryzen 7 3700X vs. Core i7 9700K
  29. 29. Vergelijking: Ryzen 9 3900X vs. Core i9 9900K
  30. 30. Preview: de eerste AMD X570-moederborden
  31. 31. Conclusie
  32. 32. Besproken producten
  33. 33. Reacties

De derde generatie AMD Ryzen: Ryzen 7 3700X & Ryzen 9 3900X

Vandaag introduceert AMD zijn derde generatie Ryzen-processors, waarvan we de Ryzen 7 3700X en Ryzen 9 3900X al hebben kunnen testen. Dit is de eerste reeks 7nm-processors, de eerste serie cpu's met ondersteuning voor PCI-Express 4.0, maar bovenal de eerste generatie die écht de vloer aan moet vegen met de concurrentie van Intel. Of dat lukt, lees je in deze review.

Ryzen 3000 moet ook hard-core gamers verleiden

De gelegenheid die AMD koos om het bestaan van Ryzen 3000 officieel wereldkundig te maken, de E3-gamebeurs in Los Angeles, was zonder twijfel zorgvuldig geselecteerd. Met de eerste twee Ryzen-generaties lukte het AMD namelijk om Intel in veel multi-threaded software te verslaan, maar juist gaming bleek nog een achilleshiel. De doelgroep van mensen die high-end hardware kopen bestaat nou eenmaal voor een groot deel uit gamers, en de prestatieverbeteringen die Ryzen 3000 brengt moet ook die doelgroep over de streep trekken om voor het rode kamp te gaan.

Het strijdtoneel op met 'Zen 2' en 7 nanometer

Ryzen 3000 is in veel opzichten een veel grotere stap dan die tussen de eerste en tweede generatie. Waar de Ryzen 2000-processors uitsluitend uitgerust werden met kleine verbeteringen en een geoptimaliseerde versie van hetzelfde 14nm-proces, door de marketingjongens vakkundig tot 12nm gedoopt, gebruikt Ryzen 3000 een écht nieuwe core (Zen 2) en een volledig nieuw productieproces: 7nm bij TSMC, waar alle Ryzens tot nu toe bij GlobalFoundries werden gebakken.

In dit artikel nemen we alle vernieuwingen aan de Zen 2-architectuur met je door en bespreken we uitgebreid de volledige line-up, maar vind je uiteraard ook (eindelijk!) al onze benchmarks.

Lees ook: AMD Radeon RX 5700 & RX 5700 XT review

Zo zit een Ryzen 3000-CPU in elkaar

Zoals geschreven worden de nieuwe 3e generatie Ryzen processors geproduceerd middels een state-of-the-art 7nm-procedé. AMD werkt hiervoor samen met de Taiwanese chipfabrikant TSMC. Het 7nm procedé is qua transistorgrootte vergelijkbaar met Intels nieuwe 10nm-procedé, maar waar Intel grote moeite heeft om überhaupt chips op dit procedé te fabriceren, lijkt TSMC het nieuwe proces goed in de vingers te hebben. De opbouw van de nieuwe Ryzen-processors is echter compleet anders dan bij de vorige generaties.

De 1ste en 2e generatie Ryzen processors waren respectievelijk een 14nm of 12nm chip met 8 cores aan boord. Wie de heatspreader van een 3e generatie Ryzen processor verwijdert, komt afhankelijk van het type twee of zelfs drie chips tegen. Voor de nieuwe processors maakt AMD namelijk gebruik van een zogenaamd chiplet-ontwerp: relatief kleine chips met specifieke functionaliteit, die binnen een processor naast elkaar geplaatst worden.


De 12- en 16-core Ryzen 3000-chips hebben twee 7nm CPU-chiplets (bovenin)
en een 12nm I/O-chip aan boord.

Afhankelijk van het type hebben de Ryzen 3000-processors een of twee op 7 nm geproduceerde cpu-chiplets aan boord. Deze kleine cpu-chiplets (CCD ofwel core complex die in jargon) bevatten elk acht cores en dus twee CCX’en van elk vier cores, met elk 512 kB L2-cache en 32 MB gedeelde L3-cache. Daarnaast bevatten de processors een op 12nm bij Global Foundries gebaseerde I/O-chip. In de I/O-die (om het juiste jargon te gebruiken: coherent I/O die ofwel cIOD) zitten vervolgens onder meer de geheugen- en pci-express controllers.

De chiplets communiceren middels AMD’s Infinity Fabric-technologie met de I/O-die. Die Infinity Fabric communicatie biedt een snelheid van 32 bytes per klokslag. In de I/O-die (om het juiste jargon te gebruiken: coherent I/O die ofwel cIOD) zitten vervolgens onder meer de geheugen- en pci-express controllers.

Er zijn meerdere redenen om voor deze opbouw te kiezen. Allereerst: zaken als geheugen- en I/O-controllers schalen in de praktijk minder goed naar kleinere transistors en kunnen weinig profiteren van een nieuw productieprocedé. Door deze functionaliteit te implementeren middels een bestaand procedé, kan veel geld worden bespaard: 12nm chips zijn immers veel goedkoper om te fabriceren van 7nm chips en de yields (het percentage chips dat volledig werkend van de band rolt) liggen ook hoger. De cpu cores en caches kunnen juist wél profiteren van de voordelen van 7 nm. Door het chiplet-concept zijn deze chips relatief klein, wat de yields weer ten goede komt. Daar komt bij dat AMD een stuk flexibeler is: in de modellen met maximaal 8 cores wordt één cpu-chiplet geplaatst, in de modellen met 12 of 16 cores zitten er twee.

Als AMD voor de conventionele methode had gekozen van alle functionaliteit in één chip, had men vermoedelijk slechts één exemplaar kunnen maken en waren de uiteindelijke kosten per processor veel hoger geweest. Het 7nm-procedé is volgens AMD onder andere duur qua productie omdat er voor veel lagen in het chipontwerp wel tot vier lithografiemaskers nodig zijn.

Volgens AMD’s CTO Mark Papermaster biedt het 7nm-procedé ten opzichte van de bestaande 14nm/12nm procedé’s eerst en vooral een verdubbeling van het aantal transistors dat op een bepaald oppervlak geplaatst kan worden. Dat maakt dat het nieuwe procedé voldoende mogelijkheden biedt om functionaliteit of cachegeheugen uit te breiden. Een andere belangrijke stap is er op het vlak van efficiëntie: volgens Papermaster gebruikt een op 7 nm gefabriceerde processor op een identiek prestatieniveau slechts de helft van de energie van een 14nm-exemplaar. Wanneer juist het energieverbruik gelijkgetrokken wordt, zou een 7nm-processor ruim 25% beter kunnen presteren.

AMD geeft verder aan aangenaam verrast te zijn met hoe TSMC’s 7nm-procedé uiteindelijk presteert. Toen het jaren geleden met de nieuwe Zen 2 architectuur begon, hield men er rekening mee dat 7 nm problemen zou kunnen geven om hoge klokfrequenties te bereiken. Op oude, interne roadmaps stond de Zen 2 architectuur zodoende enkel op de planning voor serverchips met veel cores, maar een relatief lage klokfrequentie.

Toen bleek dat het 7nm-procedé qua klokfrequentie niet onderdeed voor 12nm en zelfs misschien wel iets hogere klokfrequenties zou kunnen bieden, kwamen ook desktopproducten in beeld. Waar AMD bij de eerste generatie Ryzen (14nm) een maximale klokfrequentie van 4,1 GHz kon behalen en bij de tweede generatie Ryzen (12nm) een maximale klokfrequentie van 4,35 GHz, gaat er bij de 3e generatie Ryzen nog eens 250 MHz bovenop: 4,6 GHz dus. En een klein aantal van de chips gaat zelfs nog iets verder, waardoor de 16-core Ryzen 9 3950X een officiële turbofrequentie van 4,8 GHz kan krijgen.

Overigens lijkt Intel met zijn 10nm-procedé wél tegen deze uitdaging aan te lopen: vandaar ook dat op uitgelekte roadmaps voor de komende twee jaar alleen nog 14nm desktop-cpu’s bij Intel op de planning staan.

Kortom, dankzij de overstap naar 7 nm krijgt AMD alleen al dankzij de nieuwe transistors een prestatietoename cadeau. Daar blijft het niet bij: dankzij de verbeterde Zen 2-architectuur gaan de prestaties nog verder omhoog.

Architectuur: 'Zen 2'

De cpu-chiplets in de 3e generatie Ryzen-processors maken gebruik van de 2e generatie van de Zen processorarchitectuur, kortweg Zen 2. Tijdens Computex maakte AMD al bekend dat het voor Zen 2 opnieuw een flinke stap voorwaarts qua prestaties heeft bewerkstelligd. De zogenaamde IPC, het gemiddeld aantal instructies dat per klokslag voltooid wordt, is met 15% toegenomen. Tel daar de prestatiewinst bij op die te behalen is met de hogere klokfrequenties dankzij het 7 nm procedé, en je komt op een totale prestatiewinst van zo’n 21%. Dat is volgens AMD voldoende om het gat dat er nog met Intel was op het vlak van single-threaded prestaties eindelijk te dichten.

De Zen 2 architectuur (of eigenlijk micro-architectuur) is een doorontwikkeling van Zen, waarbij AMD verschillende bottlenecks in het oorspronkelijke ontwerp heeft opgelost en tegelijkertijd met dank aan de kleinere 7nm-transistors op belangrijke plekken extra functionaliteit heeft toegevoegd. Onderstaande afbeelding toont het blokschema van de Zen 2 core met de belangrijkste verschillen ten opzichte van Zen 1 opgesomd. Zo is er een nieuwe branch predictor, een grotere micro-op cache, meer L3-cache, een extra address generation unit en een nieuwe floating point unit, die 256-bit tegelijkertijd kan verwerken. We zullende de verschillende onderdelen één voor één bekijken.

Hoe je processor zichzelf maximaal benut

Om het nut van de verschillende aanpassingen te begrijpen, eerst even een klein stukje herhaling van hoe moderne processors in staat zijn hoge prestaties te behalen. Als er één belangrijk adagium is om processors zo snel en efficiënt mogelijk te krijgen, dan is het ervoor zorgen dat alle chiponderdelen op ieder moment nuttig werk kunnen verrichten. Dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Zo heeft een processor bijvoorbeeld meerdere execution units, onderdelen die daadwerkelijk berekeningen kunnen uitvoeren, die elk slechts een beperkt aantal taken kunnen uitvoeren.

Zo zijn er specifieke execution units voor berekeningen met integers (gehele getallen), berekeningen met floating point getallen (getallen met komma) en voor instructies die met geheugen van doen hebben. De truc is ervoor zorgen dat op ieder moment in tijd zoveel mogelijk execution units nuttig werk kunnen verrichten. Mocht een programma op een bepaald moment echter niet voldoende variëteit aan instructies hebben of mochten de instructies die op dit moment uitgevoerd moeten worden wachten op data uit het geheugen, dan zijn er twee belangrijke trucs die moderne processors toepassen om toch bezig te blijven.

Allereerst worden instructies niet noodzakelijkerwijs in de oorspronkelijke volgorde uitgevoerd: out of order execution in jargon. Om er maar een analogie bij te pakken: een moderne processor zou de Ikea-handleiding voor het in elkaar zetten van een dressoir erbij pakken en daarna zélf de optimale volgorde van alle handelingen bepalen. Wat een processor ook kan doen, is alvast vooruit werken: is er even geen werk dat nu direct moet gebeuren, dan bekijkt een processor welke instructies voor later klaar staan.

Vooruitwerken brengt echter weer een extra uitdaging mee. Software heeft namelijk vertakkingen: op basis van bepaalde zaken (de uitkomst van een berekening, de waarde van bepaalde data, etc.) kan een reeks instructies ofwel op de ene manier, ofwel op de andere manier verdergaan. Wanneer een processor vooruit werkt en bij zo’n vertakking (in jargon: een branch) uitkomt, moet gegokt worden welke vertakking vermoedelijk de juiste is, branch prediction in jargon. Een goede voorspelling is cruciaal: mocht uiteindelijk blijken dat de verkeerde beslissing is genomen, dan kan het zijn dat allerhande instructies voor niets zijn uitgevoerd: zonde van de energie, maar bovenal een flinke vertraging, want op zo’n moment moeten alsnog halsoverkop de juiste instructies uit het geheugen worden opgehaald en door de hele pipeline geloodst worden.

Architectuur: 'Zen 2' in detail

In de front-end van de processor is de belangrijkste vernieuwing de implementatie van een nieuwe branch-predictor, die volgens het TAGE-principe werkt. Het uiteenzetten van de precieze eigenschappen van een dergelijke branch predictor gaat wat ver voor dit artikel, maar uit wetenschappelijke studies blijkt dat een dergelijke voorspeller de beste resultaten biedt. Het daadwerkelijk implementeren van een TAGE branch predictor is volgens AMD’s hoofd CPU-ontwerpen Mike Clark echter allesbehalve triviaal.

Een andere belangrijke aanpassing is het verdubbelen van de grootte van de micro-op cache naar 4000 instructies. X86 processors worden aangestuurd met duizenden zeer grote instructies, die te complex zijn om in een keer door de processor verwerkt te worden. Vandaar dat die complexe X86-instructies worden gedecodeerd naar micro-op’s, kleinere instructies die de execution units wel kunnen verwerken. Dit decoderen kost uiteraard ook tijd en energie. Door het resultaat van gedecodeerde instructies op te slaan in speciaal cachegeheugen, hoeft het decoderingsproces niet opnieuw plaats te vinden wanneer eenzelfde instructie na korte tijd opnieuw wordt aangeleverd. Hoe groter deze micro-op cache, hoe vaker de decodering kan worden overgeslagen, hoe hoger de prestatiewinst én de winst qua energieverbruik.

Verder heeft AMD in de front-end het bij elkaar voegen van micro-ops tot setjes die gezamenlijk richting de execution units worden gestuurd verbeterd, ook dit met als doel om zo vaak mogelijk zo veel mogelijk execution units tegelijkertijd nuttig werk te laten doen. Het vergroten van de op cache kost natuurlijk de nodige transistors; om dit fysiek mogelijk te maken heeft AMD de L1 instructiecache verkleind van 64 kB naar 32 kB. De instructiecache bevat de x86-instructies die zijn opgehaald uit het geheugen om verwerkt te gaan worden. Door deze cache echter meer in- en uitgangen te geven (8-way associative in plaats van 4-way associative), door de algoritmes voor het zo slim mogelijk vooraf ophalen van instructies (pre-fetching) te verbeteren én door de vergroting van de caches op andere niveaus (specifiek de L3-cache), is het effect van de kleinere instructiecache volgens AMD zeer beperkt.

Vanuit de front-end kunnen per klokslag zes micro-op’s richting de execution units gestuurd worden.

Back-end: meer units, grotere buffers

In de back-end van de processor heeft AMD bij de integer (gehele getallen) execution units een aantal veranderingen doorgevoerd. Allereerst is er een derde address generation unit, een rekeneenheid die geheugenadressen kan berekenen, toegevoegd. Het maakt dat het totaal aantal integer rekeneenheden is verhoogd van zes naar zeven. Om alles in evenwicht te houden is het aantal instructies dat klaargezet kan worden om verwerkt te worden verhoogd van 84 naar 92.

Verder is de re-order buffer verhoogd van 192 naar 224 instructies. Zoals we al schreven optimaliseren moderne processors de volgorde van binnenkomende instructies om deze sneller en efficiënter uit te kunnen voeren. Om maar bij de analogie van de vorige pagina te blijven: door deze buffer te vergroten, kan Zen 2 in de spreekwoordelijke Ikea-catalogus de stappen van 224 pagina’s in plaats van 192 pagina’s vooruit lezen en in slimmere volgorde doen.

Binnen de integer unit zijn ook verbeteringen doorgevoerd voor de werking van simultaneous multi-threading, ofwel het door één CPU-core laten uitvoeren van instructies voor twee programma-threads. De CPU herkent nu automatisch wanneer een thread tijdelijk dummy-instructies aan het uitvoeren is omdat er gewacht wordt op data (een zogenaamde spinlock), en geeft dan automatisch de andere thread meer prioriteit. Het maakt dat sporadische nadelen van SMT nog sporadischer worden.

Floating point geschikt voor 256-bit

De grootste verandering zit hem vermoedelijk bij de floating point execution units, de rekeneenheden die met gebroken getallen kunnen rekenen. Bij de Zen-architectuur zijn deze geschikt voor 128-bit getallen: wanneer er berekeningen gedaan moesten worden met 256-bit getallen middels AVX2-instructies, moest dat altijd in meerdere stappen gebeuren.

Bij Zen 2 zijn de floating point units en alle periferie volledig geüpgraded naar 256-bit. Hierdoor kunnen AVX2-instructies nu, net als bij moderne Intel processors, in één klokslag verwerkt worden. Bij programma’s die gebruik maken van AVX2-instructies kan de prestatiewinst ten opzichte van de vorige generatie Ryzen-processors dus nog verder oplopen.

Overigens biedt Zen 2 nog geen ondersteuning voor AVX512. Bij navraag gaf AMD te kennen dat het voor de hand zou liggen om 512-bit instructies op een vergelijkbare manier aan te pakken als 256-bit instructies bij eerste generatie Zen, maar dat binnen Zen 2 simpelweg nog geen ondersteuning is ingebakken voor de specifieke nieuwe instructies van AVX512. Tussen neus en lippen door begrepen we echter dat AVX512 zo maar eens bij Zen 3 toegevoegd zou kunnen worden.

Bij de load/store-units, die data van en naar de caches en via die weg van en naar het geheugen transporteren, zijn er ook de nodige verbeteringen doorgevoerd. Daarvan is een verdubbeling van de bandbreedte van 16 bytes per klokslag naar 32 bytes per klokslag de belangrijkste. Deze aanpassing is onder andere nodig om de nieuwe 256-bit floating points snel genoeg data te laten wegschrijven of ophalen. Verder zijn binnen de load/store-unit de nodige buffers vergroot of versneld.

Kleinere L1-cache, grotere L3-cache

We schreven al dat de L1 instructiecache is gehalveerd van 64 kB naar 32 kB. De L1 datacache was 32 kB bij Zen en is dat bij Zen 2 gebleven. Ook ongewijzigd is de L2 cache, die nog steeds 512 kB per core bedraagt. De door de cores gedeelde L3-cache is echter verdubbeld. Net als bij de eerste generatie Zen zitten vier cores bij elkaar in een groepje genaamd een core-complex (CCX). Had zo’n CCX bij eerdere Zen-processors 8 MB L3-cache, is dat bij Zen 2 verdubbeld naar 16 MB L3-cache. De belangrijkste reden voor de verdubbeling is dat de latencies voor het aanspreken van werkgeheugen iets zijn toegenomen door de opbouw met chiplets, waarbij de geheugencontroller fysiek in een andere chip zit.

De grotere L3-cache zorgt er uiteraard voor dat Ryzen-processors minder vaak naar ram-geheugen hoeven te gaan om data op te halen of weg te schrijven. Het kan in veel gevallen, en zeker bij games, voor meer dan 10% prestatiewinst zorgen, aldus AMD.

Beveiliging en 'Zen 3'

Waar we ten slotte nog even bij stil moeten staan: de Zen 2-architectuur biedt hardwarematige beveiliging voor de Spectre en Spectre v4 beveiligingsproblemen, waar AMD eerder al firmware/software-remedies voor uitbracht. Voor andere beveiligingsproblemen als Meltdown, Foreshadow en MDS zijn de AMD-processors nooit vatbaar geweest.

Overigens: tijdens de presentatie van de nieuwe Ryzen-processors gaf AMD’s CTO Mark Papermaster te kennen dat de 3e generatie Zen-architectuur keurig op schema ligt. Deze zal in 2020 of 2021 geïntroduceerd worden op een geoptimaliseerd 7nm-procedé.

Platform: X570-chipset, PCI-Express 4.0 & DDR4-3200

Naast de opbouw met chiplets en alle verbeteringen binnen de Zen 2-architectuur is er bij de Ryzen 3000 serie processors nóg een bijzonder nieuwtje te melden. AMD is de eerste die de overstap maakt naar PCI-Express 4.0. Deze nieuwe versie van de pci-express standaard biedt een verdubbeling van de doorvoersnelheid van versie 3.0. Het maakt dat een PCI-Express x16 videokaart nu met 32 GB/s in plaats van 16 GB/s kan communiceren met de processor. Een PCI-Express x4 ssd kan in theorie tot 8 GB/s aan data transporteren, in plaats van 4 GB/s.

Om van PCI-Express 4.0 gebruik te maken, moet je de nieuwe Ryzen-processors plaatsen in een Socket AM4 moederbord met AMD X570 chipset. Plaats je de processors in bestaande Socket AM4 moederborden, wat zoals geschreven prima werkt, dan schakelt de controller terug naar PCI-Express 3.0 snelheid.

De AMD X570-chipset

De AMD X570 chipset is in tegenstelling tot de X370 en X470 door AMD zelf ontworpen. Een interessant detail: de I/O-chip binnen de Ryzen 3000-processors en de AMD X570 chipset zijn in feite dezelfde chips, ware het niet dat de variant in de CPU’s wordt geproduceerd middels Global Foundries’ 12nm procedé en de chipsetvariant middels hun 14nm procedé.

Vanuit de processor zijn er 24 PCI-Express 4.0 lanes beschikbaar: 16 voor de videokaart, 4 voor een rechtstreeks aangesloten ssd en 4 voor de verbinding met de chipset. Verder zijn er nog 4 flexibele lanes, die voor nog een PCI-Express 4.0 x4 ssd-slot gebruikt kunnen worden, maar ook kunnen worden opgedeeld in PCI-Express 2.0 x2 en 2x sata. Daarnaast komen vanuit de processor 4x usb 3.2 Gen 2 (Superspeed 10 Gbps) poorten. Om de I/O-functionaliteit van de processor compleet te maken: de dual-channel DDR4-geheugencontroller biedt officieel ondersteuning voor ddr4-3200, maar gaat in de praktijk veel hoger, waarover meer op de volgende pagina. Houd er wel rekening mee dat die ondersteuning alleen geldt als je twee geheugenmodules plaatst: met vier actieve modules zakt de snelheid zonder overklok in.

Configuratie Type geheugen Ondersteunde geheugensnelheid
2 modules Single-rank DDR4-3200
Dual-rank DDR4-3200
4 modules Single-rank DDR4-2933
Dual-rank DDR4-2667

De X570 chipset op zijn beurt biedt sowieso 8x usb 3.2 Gen 2, 4x usb 2.0, 4x sata en 8 losse PCI-Express 4.0 lanes. Daarnaast zijn er nog 8 flexibele lanes, die voor PCI-Express en sata gebruikt kunnen worden. Moederbordfabrikanten hebben dus veel vrijheid qua aansluitingen. In theorie zou een AMD X570 moederbord tot vier m.2-sloten voor PCI-Express 4.0 x4 ssd’s kunnen hebben. Voor wie zich afvraagt waarom vanuit de processor slechts een beperkt aantal usb- en sata-poorten worden aangeboden, terwijl de I/O wel controllers heeft voor meer: dat is simpelweg omdat de Socket AM4 processorvoet er niet voldoende pinnen voor heeft en AMD compatibiliteit met bestaande processors en moederborden wil garanderen.

X570-moederborden zijn luxueus maar duur

Met het grote aantal PCI-Express 4.0 lanes mogen we concluderen dat AMD op dit moment met afstand met het modernste en het compleetste moederbordplatform aanbiedt. Moederbordfabrikanten lijken ook die mening toegedaan: volgens AMD zijn er niet minder dan 51 moederborden met de nieuwe X570 chipset aangekondigd. Minder positief nieuws is dat die borden niet goedkoop zullen zijn. Volgens AMD zullen de goedkoopste rond de 200 euro beginnen, maar zullen de meeste X570 borden aanzienlijk duurder zijn. Topmodellen van boven de 500 euro zullen geen uitzondering zijn. Aan de andere kant, wie een betaalbaar 3e generatie Ryzen systeem wil samenstellen zonder PCI-Express 4.0, kan de nieuwe processors ook prima gebruiken in combinatie met een moederbord met bijvoorbeeld de X470 of B450 chipset.


Toegegeven, AMD pikt de grootste verschillen eruit, maar het moet gezegd worden:
de X570 is een veel vooruitstrevender chipset dan Intel’s Z390.

Overkloksoftware en 'topology-aware' Windows

Zoals op de vorige pagina’s besproken heeft AMD de nodige hardwarematige aanpassingen gedaan om de prestaties van de Ryzen processors te verbeteren. Daar blijft het niet bij. Wie Windows 10 upgradet naar de nieuwe Mei 2019 update, mag nog meer prestatiewinst verwachten.

'Topology-aware': Windows begrijpt Ryzen

De scheduler in de kernel van de nieuwe Windows 10-versie is namelijk geoptimaliseerd voor de Ryzen-processors. De belangrijkste optimalisatie is dat de nieuwe versie bij het toewijzen van programmataken aan processorcores waar mogelijk eerst alle cores van één core-complex (CCX) aan het werk zet, voordat cores uit een andere CCX worden ingeschakeld. Hierdoor is er minder onderling verkeer tussen CCX’en of chiplets, en blijven de latencies zo laag mogelijk wanneer er data tussen threads moet worden uitgewisseld. Dit geldt overigens niet alleen voor de nieuwe 3e generatie Ryzen-processors, maar ook voor alle bestaande modellen. Het zou in extreme gevallen tot 15% prestatiewinst moeten kunnen opleveren. Uiteraard hebben wij de Ryzen 3000-processors getest met deze update.

Sneller opschalen

Daarnaast kan de nieuwe Windows 10 versie de nieuwe 3e generatie Ryzen-chips sneller van klokfrequentie laten wisselen. Waar zo’n wisseling tot nu toe rond de 30 milliseconden op zich laat wachten, is het met de nieuwe Windows 10 update in 1 à 2 milliseconden gepiept. Het maakt dat bijvoorbeeld het opstarten van programma’s net wat sneller kan gaan, omdat de processor sneller naar een hoger prestatieniveau kan overschakelen.

Precision Boost Overdrive en temperatuur-offset

Voor overklokkers heeft AMD ook nieuws te melden. Allereerst kun je in de bios van de nieuwe moederborden of anders in de nieuwe Ryzen Master software de Precision Boost Overdrive (PBO) automatische overklokfunctie inschakelen. De maximale turbo-klokfrequentie van de processor wordt dan 200 MHz verhoogd. Met goede koeling gaat je cpu dan geregeld sneller werken. Het is daarbij goed om te weten dat AMD niet langer de zogenaamde 'tCTL'-offset toepast, waarmee het je systeem liet 'denken' dat de cpu-temperatuur hoger was dan daadwerkelijk het geval was. Daartoe werd er voorheen een vast aantal graden bij de gemeten temperatuur opgeteld. Bij Ryzen 3000 rapporteert de processor gewoon de échte temperatuur, zonder offset.

Eigen AMD-overklokmenu in elke BIOS

Voor wie handmatig wil overklokken is er ook goed nieuws: AMD heeft de handen ineen geslagen met de grote moederbordfabrikanten en ervoor gezorgd dat de bios’en van AMD X570 moederborden uitgebreidere OC-menu’s krijgen. Voor meer dan 50 specifieke instellingen heeft AMD duidelijke instructieteksten aangeleverd die moederbordfabrikanten kunnen tonen. In de praktijk vervangt AMD's overklokmenu de bestaande menu's van fabrikanten niet, maar vind je ze doorgaans terug in een apart tabblad onder 'Advanced'. Bij het Gigabyte-bord waarop wij het menu uitprobeerden, werkte AMD's menu weinig intuïtief: zo was het niet mogelijk om de kloksnelheid aan te passen met de plus- en minknoppen.

Divider koppelt geheugensnelheid los van Infinity Fabric

Waar bij de Ryzen-processors tot nu toe het ver overklokken van geheugen lastig was omdat de infinity fabric communicatie binnen de cpu op dezelfde klokfrequentie werkte als het geheugen, is daar bij de 3e generatie Ryzen iets op gevonden. Zodra je hoger gaat dan ddr4-3733, wordt er een 2:1 multiplier ingeschakeld en gaat infinity fabric op de helft van de geheugenklokfrequentie werken. Het resultaat is dat je het geheugen véél verder kunt overklokken. AMD geeft dat DDR4-4200 in de regel met twee vingers in de neus lukt en dat in de eigen labs DDR4-5133 met luchtkoeling al mogelijk bleek.

Uiteraard heeft die 2:1 multiplier die vanaf DDR4-3733 inschakelt wel een effect op de snelheid waarmee de verschillende core-complexen binnen de cpu met elkaar kunnen communiceren. Voor de beste algehele systeemprestaties raadt AMD overklokkers daarom aan om hun geheugen op DDR4-3600 snelheid te laten werken.

De line-up: van Ryzen 5 tot 9

Vanaf vandaag liggen vijf 3e generatie Ryzen processors in de winkel, waaronder de twee modellen die we voor deze review hebben getest. Het voorlopige topmodel is de Ryzen 9 3900X, een processor met 12 cores, die dankzij simultaneous multi-threading 24 threads parallel verwerken. De processor krijgt een adviesprijs van 499 dollar, heeft een basisklokfreqentie van 3,8 GHz, een maximale turbo van 4,6 GHz en een tdp van 105 W. De processor heeft een duizelingwekkende hoeveelheid van 70 MB cache (6 MB L2 + 64 MB L3).

Verder komt er een Ryzen 7 3800X, een 8-core (16 threads) processor op 3,9 GHz (4,5 GHz turbo), die 399 dollar gaat kosten. Als derde kondigt AMD de 3700X aan, een processor met eveneens 8 cores (16 threads) op 3,6-4,4 GHz voor 329 dollar. Deze 3700X krijgt een TDP van 65 W. Verder komen er nog twee Ryzen 5’s: de Ryzen 5 3600X is een 6-core (12 thread) processor op 3,8 GHz (4,4 GHz turbo) met 95 W tdp en een prijskaartje van 249 dollar. De Ryzen 5 3600 ten slotte is ook een 6-core processor, maar op een iets lagere klokfrequentie (3,6 GHz en 4,2 GHz turbo), met een 65 W tdp en 199 dollar op het prijskaartje.

AMD vs. Intel

AMD positioneert de 12-core Ryzen 9 3900X tegenover de identiek geprijsde 8-core Intel Core i9 9900K. De 8-core Ryzen 7 3800X wordt qua prijs gepositioneerd tegenover de Core i7 9700K. AMD geeft tegelijkertijd aan dat qua prestaties juist de 3800X het prima aan kan tegen de i9 9900K en dat de 3900X eigenlijk alleen van Intels HEDT-processors als de Core i9 9920X iets te duchten heeft, processors die ruim twee keer zo duur zijn. De twee Ryzen 5 exemplaren mogen opboksen tegen de Core i5 9600K en 9600.


Dit is hoe AMD de nieuwe Ryzen 3000 processors positioneert ten opzichte van die van Intel.

Het toekomstige 16-core monster: Ryzen 9 3950X

Alle tot hier genoemde modellen moeten op 7 juli in de winkel liggen. In september wordt er echter nog een 16-core exemplaar aan toegevoegd, de Ryzen 9 3950X. Deze processor heeft 16 cores en 32 threads, werkt standaard op 3,5 GHz met een 4,7 GHz Boost-klokfrequentie, heeft in totaal 72 MB cache (8 MB L2 + 64 MB L3) en een tdp van 105 W. Vooral dat laatste is op het eerste gezicht bijzonder, maar we moeten niet vergeten dat AMD en Intel tegenwoordig hun tdp baseren op de standaard klokfrequentie van de processor en niet op het maximale stroomverbruik wanneer deze werkt op een Boost/Turbo-frequentie. De 3950X gaat 749 dollar kosten

Alle AMD Ryzen 5/7/9 3000 specificaties

In onderstaande tabel vind je een overzicht van de specificaties van alle aangekondigde 3e generatie Ryzen-processors. Bij de AMD Ryzen 7- en 9-modellen krijg je de Wraith Prism RGB-koeler. De Ryzen 5 3600X komt met een Wraith Spire-koeler in de doos, bij een Ryzen 5 3600 krijg je de simpele Wraith Stealth-koeler.

Processor Cores Freq. Turbo L2 L3 TDP Introductie
Ryzen 9 3950X 16c / 32t 3,5 GHz 4,7 GHz 8 MB 64 MB 105W $749 / +- € 799
(september)
Ryzen 9 3900X 12c / 24t 3,8 GHz 4,6 GHz 6 MB 64 MB 105W $499 / € 539
Ryzen 7 3800X 8c / 16t 3,9 GHz 4,5 GHz 4 MB 32 MB 105W $399 / € 429
Ryzen 7 3700X 8c / 16t 3,6 GHz 4,5 GHz 4 MB 32 MB 65W $329 / € 349
Ryzen 5 3600X 6c / 12t 3,8 GHz 4,4 GHz 3 MB 32 MB 95W $249 / € 269
Ryzen 5 3600 6c / 12t 3,6 GHz 4,2 GHz 3 MB 32 MB 65W $199 / € 219

AMD Ryzen 9 3900X Boxed
Bij alle AMD Ryzen 7- en 9-processors krijg je deze Wraith Prism RGB-koeler.

Testprocedure

De Hardware.Info CPU Test is gebaseerd op de voorgaande testmethode en vertoont dan ook de nodige gelijkenissen. Vanwege alle problemen met de Windows 10 October 2018 Update (1809), die uiteindelijk nauwelijks is uitgerold, hebben we alle oudere processors getest met de versie daarvoor, namelijk 1803 (inclusief Spectre/Meltdown patches). Aangezien de AMD Ryzen 3000-processors specifiek zouden profiteren van optimalisaties in de nieuwste Windows 10 May 2019 Update (1903), hebben we de nieuwe AMD-cpu's met die Windows-versie getest. Tijd om alle andere cpu's ook opnieuw te testen met versie 1903 was er niet, maar daarnaast staat die versie volgens de laatste cijfers pas op 6% van de pc's - heel representatief zou dat dus ook nog niet zijn. Wel hebben we een validatietest uitgevoerd door een Intel Core i9 9900K volledig ons testparcours te laten doorlopen op Windows 10 1903. Daaruit bleek in geen enkel geval een significant verschil - je kunt de processors in de grafieken dus goed met elkaar vergelijken, en dat is uiteindelijk ons doel.

Van iGPU tot GTX 1080 Ti

Hardware.Info test alle processors met het energieprofiel op High performance. Bij processors met een geïntegreerde gpu draaien we het gros van onze benchmarks zonder extra videokaart, terwijl we cpu's zonder igpu (zoals AMD Ryzen) combineren met een Nvidia GeForce GTX 1050 Ti.

Alle gamebenchmarks draaien we in combinatie met een GeForce GTX 1080 Ti in Full HD resolutie (1920x1080) met medium en ultra settings. Dat is uiteraard niet meer de allernieuwste videokaart, maar hij geeft nog altijd een goede indicatie van de prestaties die je in combinatie met een high-end videokaart kunt halen en bovendien hebben we deze kaart reeds met tientallen processors getest, zodat je veel vergelijkingsmateriaal hebt. We kiezen juist voor de relatief lage Full HD-resolutie om de cpu waar mogelijk de bottleneck te laten zijn. In de eerste grafieken vind je het gemiddelde aantal beelden per seconde (fps) dat berekend wordt.

Frametimes

Nog interessanter is de 99ste percentiel frametijd, te zien in de laatste twee grafieken. Dit is de tijd waarbinnen 99% van alle beelden in de test berekend kon worden. Een lagere 99ste percentiel frametijd betekent een lagere maximale vertraging bij het berekenen van een nieuw frame. Het is een betere methode om de worst case prestaties van een cpu/gpu-combinatie in kaart te brengen dan de minimale fps, die veel andere publicaties tonen. Vergeet niet: minimum fps is het laagste aantal frames binnen ieder gemeten tijdbestek van een seconde, maar zegt weinig over negatieve pieken die minder dan een seconde duren. Op veler verzoek rekenen we de 99ste percentiel frametijd ook om naar een minimum fps-waarde, zodat ook voor wie de achterliggende techniek niet snapt de grafieken begrijpelijk zijn.

Testconfiguraties

Alle testsystemen zijn voorzien van 8 GB G.Skill Trident Z-geheugen per kanaal (16 GB bij dual-channel en 32 GB bij quad-channel), werkend op de hoogste officieel door de processors ondersteunde klokfrequentie. Vaak is dat tegenwoordig ddr4-2666 of ddr4-2933. Bij de AMD Ryzen 3000-processors staat het geheugen zelfs standaard op ddr4-3200. Verder gebruiken we Samsung 970 Evo-ssd's van 1 TB en Seasonic Prime Titanium 650W-voedingen.

We meten het stroomverbruik met een zelfontworpen stroommeter, die rechtstreeks het verbruik via de cpu-stroomkabels meet. Op die manier kunnen we nauwkeurig het stroomverbruik van processors in kaart brengen. We doen zowel stroomtests in idle als onder diverse belastingen.

Een lijst van gebruikte benchmarks:

  • Contentcreatie
    • Adobe Lightroom CC Classic
    • Adobe Photoshop CC 2018 - Fotobewerking
    • Adobe Photoshop CC 2018 - Panorama
    • Adobe Premiere Pro CC 2018 - 4K Hardware.Info TV export
  • Video- en audio-encoding
    • x264 encoding
    • x265 encoding
    • FLAC encoding
  • 3D-rendering
    • Blender 2.79b
    • Cinebench 15 (single- en multi-threaded)
    • Cinebench 20
  • Data-compressie en -encryptie
    • 7-Zip 18.05
    • WinRAR 5.60
    • AIDA64 - Zlib
    • AIDA64 - AES
    • AIDA64 - SHA3
  • Web-browsing en Microsoft Office
    • Chrome 75 - Jetstream 2
    • Microsoft Word 2016 - 1000 pagina's naar PDF
    • Microsoft Excel 2016 - Monte Carlo aandelen analyse
  • Geïntegreerde GPU benchmarks
    • 3DMark Skydiver
    • Dota 2
    • F1 2017
    • Minecraft
  • Gaming benchmarks (GTX 1080 Ti)
    • Assassin's Creed: Origins (DirectX 11)
    • Battlefield 1 (DirectX 11)
    • Far Cry 5 (DirectX 11)
    • GTA V (DirectX 11)
    • The Witcher 3: Blood & Wine (DirectX 11)
    • Rise of the Tomb Raider (DirectX 12)
    • The Division (DirectX 12)
  • Stroomverbruik
    • Cinebench 15
    • Adobe Premiere Pro CC 2018
    • Idle

Onderstaande tabel toont de specificaties van onze testsystemen. We gebruiken altijd een CPU-koeler die voldoende is om de processor maximaal te laten presteren. Afhankelijk van het stroomverbruik van een processor is dat een Cooler Master Hyper 212 Evo, Cooler Master MasterLiquid Lite 120 of NZXT Kraken X62.

Platform
LGA1151-v2
Socket AM4
Moederbord Gigabyte Z390 Aorus Master Gigabyte X570 Aorus Master
Asus RoG Crosshair VII Hero WiFi
APU's: MSI B350I Pro AC
Chipset Intel Z390 AMD X570/X370/B350
Geheugen G.Skill
16GB DDR4-2666/2400 CL13
G.Skill
16GB DDR4-3200/2933/2666 CL14
SSD Samsung 970 Evo 1TB Samsung 970 Evo 1TB
Voeding Seasonic Prime Titanium 650W Seasonic Prime Titanium 650W
Videokaart (IGP tests) - Nvidia GeForce GTX 1050 Ti
Videokaart (overige tests) Nvidia GeForce GTX 1080 Ti Nvidia GeForce GTX 1080 Ti
OS Windows 10 x64 April 2018 Update Windows 10 x64 May 2019 Update

 

Platform
LGA2066
Socket TR4
Moederbord ASUS RoG Rampage VI Apex ASUS RoG X399 Zenith Extreme
Chipset Intel X299 AMD X399
Geheugen G.Skill 32GB DDR4-2666 CL13 G.Skill 32GB DDR4-2666/2933 CL14
SSD Samsung 970 Evo 1TB Samsung 970 Evo 1TB
Voeding Seasonic Prime Titanium 650W Seasonic Prime Titanium 650W
Videokaart (IGP tests) Nvidia GeForce GTX 1050 Ti Nvidia GeForce GTX 1050 Ti
Videokaart (overige tests) Nvidia GeForce GTX 1080 Ti Nvidia GeForce GTX 1080 Ti
OS Windows 10 x64 April 2018 Update Windows 10 x64 April 2018 Update

Benchmarks: content creation (Adobe Lightroom, Photoshop en Premiere)

Om de prestaties van de processors voor content creatie te analyseren, doen we diverse tests met Adobe software.

In Adobe Lightroom CC Classic exporteren we een groot aantal RAW-foto's naar JPEG met diverse effecten. In Adobe Photoshop CC 2018 doen we een tweetal tests. Allereerst meten we hoe langt het duurt om via een script een groot aantal veelgebruikte bewerkingen los te laten op een grote afbeelding. In een tweede test meten we hoe lang het duurt om een aantal hoge resolutie foto's om te zetten naar een panorama.

Voor de test met Adobe Premiere Pro CC 2018 maken we gebruik van een zwaarder project dan we bij CC 2017 deden, waardoor de benchmark wat langer duurt. Ook de nieuwe test bestaat uit het renderen van een deel van een Hardware.Info TV-aflevering en maakt gebruik van vier bronkanalen met elk kleurcorrectie en diverse andere effecten.

AMD's Ryzen 3000-processors beginnen in elk geval goed, met een #1-positie voor de Ryzen 9 3900X in de eerste test: Adobe Lightroom. Met een score van 32,2 seconden laat hij alle hedt-processors met megalomane aantallen cores achter zich. Ook de Ryzen 7 3700X presteert indrukwekkend: hij is sneller dan álle socket 1151-processors en weet ook de 10-core Core i9 7900X voor te blijven. In Photoshop doet de Ryzen 9 3900X wederom mee met de top, terwijl de Ryzen 7 3700X op het niveau van de Core i9 9900K zit. Videobewerking in Premiere Pro blijft wel sneller op bijvoorbeeld een Core i9 9980XE of een Ryzen Threadripper van de laatste generatie - naast de aantallen cores zou ook de hoge geheugenbandbreedte van deze platforms daar een rol in kunnen spelen.

  • Lightroom
  • Photoshop editing
  • Photoshop panorama
  • Premiere Pro

Benchmarks: video- en audio-encoding (x264, x265 en Flac)

Door middel van Staxrip zetten we full hd video om naar h.264 of h.265 met de processor-cores. Voor beide maken we gebruik van de veel gebruikte x264 en x265 codecs. Daarnaast meten we hoe lang het duurt om een uur ongecomprimeerde audio om te zetten naar Flac.

Bij het encoden volgens de x264-codec zet de Ryzen 9 3900X met zijn twaalf Zen 2-cores een nieuwe topscore neer: het is de eerste processor die (ruim!) de 200 fps voorbij gaat. De Ryzen 7 3700X kwijt zich eveneens uitstekend van deze taak, door de vergelijkabre i9 9900K met vlag en wimpel te verslaan. Intel presteert bij de beduidend zwaardere x265-codec relatief wat beter: de i9 9980XE met 18 cores blijft de 3900X nipt voor, net als de de 9900K bij de Ryzen 7 doet. Audio-encoding is puur single-threaded en dat was tot nu toe altijd het domein van Intel, maar AMD vestigt zich in één klap met twee modellen in de top van de grafiek.

  • Staxrip x264
  • Staxrip x265
  • Wav naar flac

Benchmarks: 3D-rendering (Cinebench / Blender)

Om de prestaties bij 3D-rendering in kaart te brengen gebruiken we allereerst de officieel meegeleverde benchmarks van de open-source Blender 3D-rendering software. Daarnaast draaien we de bekende Cinebench 15 en 20 benchmarks, zowel multi-threaded als single-threaded. Zowel Blender als Cinebench staan erom bekend dat de workloads optimaal schalen bij processors met meerdere cores.

In Blender verslaat de Ryzen 9 3900X met gemak de eveneens twaalfkoppige Core i9 7920X van Intel: hij netstelt zich tussen de twee 18-cores van het blauwe kamp, en moet daarnaast nog twee Threadrippers voor laten gaan. De 3700X haalt het net niet bij de i9 9900K. De single-threaded tests van Cinebench laten maar weer eens de enorme stap zien die AMD met de derde generatie Ryzen zet: de score van de snelste Ryzen 3000 is maar liefst 22% hoger dan die van de snelste Ryzen 2! Ook de multi-threaded scores zijn imposant. De 12-core Ryzen 9 3900X streeft nipt de 16-core Ryzen Threadripper 2950X voorbij, terwijl de Ryzen 7 3700X wedijvert met de i9 9900K.

  • Blender
  • CB20 ST
  • CB20 MT
  • CB15 ST
  • CB15 MT

Benchmarks: data-compressie en -encryptie

We draaien een vijftal data-compressie en -encryptie benchmarks. Allereerst comprimeren we 4 GB aan data met zowel 7-Zip als Winrar. Daarnaast draaien we een drietal onderdelen van de AIDA64-benchmark. Zlib is een populaire compressiemethode die door veel software gebruikt wordt. AES is één van de meest gebruikte encryptie-algoritmes en is bijvoorbeeld de basis voor de SSL-encryptie van HTTPS-websites. Met AIDA64 meten we ook hoe snel data gehashed kan worden met SHA3.

Het inpakken van archiefbestanden lust doorgaans wel wat cores. De Ryzen 9 3900X scoort uitstekend, met balkjes die tussen de diverse socket 2066-cpu's van Intel in staan. Ook in de AIDA64-tests voor compressie, encryptie en hashing staat de Ryzen 9 3900X steevast bovenaan, waarbij de vruchten worden geplukt van de toegevoegde ondersteuning voor AVX2-instructies.

  • 7-Zip
  • Winrar
  • Zlib
  • AES
  • SHA3

Benchmarks: web-browsing en Microsoft Office (Word en Excel 2016)

In Chrome versie 75 draaien we de Jetstream 2.0 benchmark om te bepalen hoe snel de processor Javascript-berekeningen kan uitvoeren. Verder draaien we een tweetal tests met Microsoft Office 2016: in Word converteren we 1000 pagina's tellend document naar een PDF-bestand. In Excel draaien berekeningen in een complexe sheet die de toekomstige waarde van een aandelenportefeuille voorspelt op basis van het Monte Carlo algoritme.

De browsertest vaart doorgaans wel bij snelle cores en lijkt beter te scoren zonder hyperthreading - vandaar dat de Core i7 9700K hier bovenaan staat. Beide nieuwe Ryzens komen echter dicht in de buurt en verslaan in deze benchmark onder meer alle Threadrippers, socket 2066-cpu's en de i9 9900K. Ook Word werkt single-threaded en is een van de weinige programma's waarin de i9 9900K nog duidelijk sneller blijft dan de derde generatie Ryzen-cpu's. Excel is juist uitstekend multi-threaded - tot op zekere hoogte dan - en daarin pakt de Ryzen 9 3900X dan ook de leiding.

  • Google Chrome
  • Word 2016
  • Excel 2016

Gaming benchmarks: Assassin's Creed: Origins

In dit deel van de review beginnen we met de gaming benchmarks, waarbij een GTX 1080 Ti als videokaart op elke processor is gebruikt. In Assassin's Creed: Origins laten de Ryzen 3000-processors scores noteren tussen de i7 8700K en i7 9700K in. Daarmee zetten ze geen nieuwe topscores neer, maar doen ze wel mee in de bovenste regionen van de grafiek.

  • 1080p medium
  • 1080p ultra

Gaming benchmarks: Battlefield 1 (DX11)

Op veler verzoek testen we de first-person shooter Battlefield 1 in DirectX 11-modus. Uit een uitgebreide analyse met meerdere cpu's en videokaarten blijkt dat de DirectX 11-api doorgaans iets betere prestaties oplevert, behalve bij processors met vier of minder cores. In die gevallen is juist DirectX 12 sneller.

Waar AMD tot op heden nog enkele tientallen fps liet liggen in Battlefield 1, voegen de Ryzen 3000-cpu's zich direct bij de top. Op medium settings is alleen de i7 9700K nog nipt sneller, op ultra gaat de Ryzen 9 3900X zelfs die chip voorbij. De Ryzen 7 3700X volgt op korte afstand, rond het niveau van de i7 8700K. Ook de frametimes zijn op het niveau van de top van Intel.

  • 1080p medium
  • 1080p ultra
  • 1080p medium (99p)
  • 1080p ultra (99p)

Gaming benchmarks: Far Cry 5

Ook in Fary Cry 5 maakt AMD het grootste deel van zijn achterstand goed. Op medium settings hield de Ryzen 7 2700X het voor gezien bij 120 fps, terwijl de Ryzen 9 3900X maar liefst 139 fps laat noteren. Dat is nog 9 fps minder dan de i7 9700K, maar desalniettemin een mooie stap vooruit. Op ultra settings slinkt dat verschil tot 7 fps.

  • 1080p medium
  • 1080p ultra

Gaming benchmarks: GTA V

Grand Theft Auto V mag dan inmiddels drie jaar beschikbaar zijn voor de pc, het blijft een uiterst populaire game die ook nog eens een zware wissel trekt op je processor. Het spel weet doorgaans tot ongeveer vier cores te verzadigen, maar heeft buiten dat voornamelijk graag snelle cores. Ten opzichte van eerdere tests hebben we voor de presets wat zwaardere instellingen gekozen, aangezien het spel bij framerates (ver) boven de 150 fps soms haperingen vertoont omdat de engine het niet meer bijhoudt.

In het verleden kregen we regelmatig kritiek op het handhaven van het 'oude' GTA V als cpu-benchmark - dat AMD-processors tot dan toe slecht presteerden in het spel, zal ongetwijfeld een rol in dat commentaar hebben gespeeld. Naast dat het spel ontzettend populair blijft, was het echter ook een van de games die de zwaarste wissel op een processor trekt. Des te mooier is het om nu te zien dat de derde generatie Ryzen-processors uitstekend presteren in deze test: de Ryzen 9 3900X en Ryzen 7 3700X moeten alleen de i7 9700K en i9 9900K nog nipt voor laten gaan. Ook de frametimes zijn uiterst goed. Kortom, zelfs als verknocht GTA-speler kun je nu met gerust hart een AMD-processor aanschaffen.

  • 1080p medium
  • 1080p ultra
  • 1080p medium (99p)
  • 1080p ultra (99p)

Gaming benchmarks: The Witcher 3: Blood & Wine

Ook in The Witcher 3: Blood & Wine bestond er nog een redelijk gat tussen de voorheen snelste socket AM4-processor, de Ryzen 7 2700X, en wat Intel uit zijn topmodellen wist te persen. Dat heeft AMD zo goed als gedicht: de Ryzen 9 3900X scoort vrijwel net zo hoog als de i9 9900K, de Ryzen 7 3700X hoeft maar net zijn meerdere te erkennen in de i7 9700K. Op ultra settings zijn de onderlinge verschillen tussen processors veel kleiner. Opvallend is bij dit spel wel dat de frametimes het straktst zijn op 6-cores zonder hyperthreading, zoals de Core i5 9600K.

  • 1080p medium
  • 1080p ultra
  • 1080p medium (99p)
  • 1080p ultra (99p)

Gaming benchmarks: Rise of the Tomb Raider (DX12)

Rise of the Tomb Raider ondersteunt zowel DirectX 11 als 12. Uit uitgebreide tests blijkt dat de game op alle punten (framerates, frametimes, cpu-belasting) beter draait in de DirectX 12-modus, dus daarom gebruiken we die voor onze benchmark. In tegenstelling tot voorheen gebruiken we niet langer de geïntegreerde benchmark voor cpu-tests, maar lopen we een stukje door de Geothermal Valley. Dit geeft een beter beeld van de prestaties in de praktijk en geeft ons bovendien de mogelijkheid om frametimes te loggen.

De nieuwe Ryzen-processors presteren beduidend beter dan hun voorgangers, maar de prestatiekroon blijft in dit spel wel in de handen van Intel. In de frametimes, een belangrijke maat voor de 'vloeiendheid' van je gameplay, doen de nieuwe Ryzens het juist opvallend goed.

  • 1080p medium
  • 1080p ultra
  • 1080p medium (99p)
  • 1080p ultra (99p)

Gaming benchmarks: The Division (DX12)

We sluiten de gaming benchmarks af met The Division, dat in de DX12-api draait. Op ultra settings schelen de prestaties van alle enigszins vlotte processors elkaar nauwelijks, op medium zijn de verschillen groter. AMD maakt daar weliswaar een stapje, maar de nieuwe Core i7's en i9's blijven nog wat sneller.

  • 1080p medium
  • 1080p ultra

Stroomverbruik

Het laatste reguliere onderdeel van ons testparcours is het stroomverbruik. We meten rechtstreeks de stroom die door de cpu-stroomkabels loopt tijdens verschillende scenario's. Allereerst tonen we het gemiddelde en maximale verbruik tijdens de Cinebench 15 benchmark. Verder bepalen we het gemiddelde verbruik tijdens de Adobe Premiere Pro benchmark. De laatste grafiek toont het idle verbruik.

Processors die zich netjes aan hun tdp houden, zien we tegenwoordig nauwelijks meer. De Ryzen 7 3700X trekt gemiddeld 80,2 watt uit de voeding tijdens een Cinebench-run, terwijl die een tdp van 65 watt heeft. Ook de bijna 125 watt van de Ryzen 9 3900X heeft weinig met de opgegeven 105 watt te maken. Van Intel zijn we dat uiteraard ook al de nodige generaties gewend. De pieken zijn nog wat hoger: de Ryzen 9 3900X piekte op 144 watt, exact even veel als de Core i9 9900K.

Tijdens het renderen in Premiere Pro blijft het verbruik meer binnen de perken. De Ryzen 7 3700X verbruikt dan gemiddeld 70,4 watt, de Ryzen 9 3900X lust 86,5 watt. Daarmee zit het verbruik pakweg tussen dat van de Core i7 8700K en de Core i7 9700K: de geboden prestaties in ogenschouw genomen is dat prima. Het enige minpuntje wat betreft het verbruik: helaas blijft het stroomverbruik in rust relatief hoog.

  • Cinebench 15 - gem.
  • Cinebench 15 - max.
  • Premiere Pro
  • Idle

Efficiëntie

Dan de efficiëntie. De grafiek toont het totale stroomverbruik dat nodig is om het fragment Hardware.Info TV te renderen in Premiere Pro.

De Ryzen 7 3700X is een relatief efficiënte processors en nestelt zich met gemak in de top-tien. De Ryzen 9 3900X heeft in dit opzicht last van de hogere klokfrequenties en de niet-perfecte core-schaling en moet zich tevreden stellen met een plekje in de middenmoot.

Extra test: IPC (instructies per kloktik)

AMD belooft een toegenomen IPC (instructions per clock) van 15% ten opzichte van de vorige generatie. Om te meten op dat daadwerkelijk het geval is, hebben we drie generaties 8-core Ryzens op exact dezelfde kloksnelheid van 3,5 GHz voor alle cores ingesteld. Ook voor het geheugen hielden we een vaste snelheid van ddr4-2933 aan: sneller geheugen leidt doorgaans wel tot betere prestaties, maar dat komt natuurlijk niet op het conto van de cpu-cores zelf.

Waar de stap van Ryzen 1 naar 2 slechts plusjes van enkele procenten opleverde, is de Zen 2-core in de Ryzen 3000-processors inderdaad 15% sneller dan de voorgaande generatie. Dat mogen we met recht een monsterstap noemen: zo'n grote IPC-sprong hebben we van Intel al jaren niet meer gezien. Het betekent tevens dat AMD nu de nieuwste Intel-processors voorbij is qua ruwe prestaties. Dat Intel in de meeste benchmarks nog mee kan komen, heeft het vooral te danken aan het feit dat de Coffee Lake-processors nog wat hoger geklokt zijn dan AMD's Ryzens.

  AMD Intel Ryzen 2 vs. 3
  Ryzen 7 1700X Ryzen 7 2700X Ryzen 7 3700X Core i9 9900K  
Cinebench R15 MT 1559 1598 1830 1545 15%
Cinebench R15 ST 144 147 164 156 12%

Extra test: core latency

Bij AMD's Ryzen-processor is de zogenaamde core latency een veelbesproken onderwerp: de relatief hoge responstijd als een core moet communiceren met een core in een ander CCX of chiplet zou één van de redenen zijn waarom oudere Ryzens relatief slecht presteerden in games. Wij hebben op alle generaties Ryzens en twee Intel-processors de hiervoor bedoelde test uit het SiSoft Sandra-pakket gedraaid, die meet hoelang het duurt voordat een core reacties ontvangt van andere cores. Hiervoor hebben de processors op hun standaardsnelheid getest, met het geheugen op de hoogste officieel ondersteunde instelling.

In de resultaten van deze test vormen zich verschillende 'trappen'. We onderscheiden core latency (binnen de twee threads op dezelfde core), inter-core latency (tussen twee cores binnen één CCX) en inter-CCX latency (tussen cores in een ander CCX). Binnen die laatste trap blijkt er in de resultaten geen onderscheid te bestaan tussen cores binnen of buiten een chiplet; dat heeft blijkbaar geen significante invloed op de latencies.

Als we de resultaten van de Ryzen 7 2700X en Ryzen 9 3900X met elkaar vergelijken, zien we op alle vlakken afgenomen toegangstijden. De inter-core en inter-CCX latencies zijn zelfs ongeveer een derde vlotter. Een deel van deze prestatieverbetering volgt ongetwijfeld uit het snellere geheugen dat wordt ondersteund - niet alleen direct, maar ook indirect doordat de snelheid van de Infinity Fabric-bus gekoppeld is aan de geheugenfrequentie. Tussen fysieke cores binnen hetzelfde cluster is de latency nu aanmerkelijk lager dan bij Intel, maar hoewel de inter-CCX latency drastisch is afgenomen, blijft communicatie tussen cores in verschillende CCX'en in vergelijking traag. In de praktijk moet dat volgens AMD zo weinig mogelijk voorkomen, zeker met de optimalisaties die op dit vlak in de Windows 10 1903-update zitten.

SiSoft Sandra benchmark 1800X 2700X 3900X i7 8700K i7 9900K
Core Latency          
Minimaal 14,7 ns 13,2 ns 11,3 ns 14,7 ns 14,1 ns
Maximaal 15 ns 13,6 ns 11,8 ns 15,1 ns 14,4 ns
Gemiddeld 14,9 ns 13,4 ns 11,5 ns 14,8 ns 14,2 ns
Inter-Core Latency          
Minimaal 39,9 ns 37,9 ns 25,3 ns 40,7 ns 38,1 ns
Maximaal 46 ns 40,9 ns 27,3 ns 45,3 ns 45,4 ns
Gemiddeld 41,6 ns 39,3 ns 26,6 ns 43,3 ns 41,7 ns
Inter-CCX Latency          
Minimaal 123 ns 112,5 ns 71,2 ns - -
Maximaal 135,2 ns 120,7 ns 77,5 ns - -
Gemiddeld 125,1 ns 115,7 ns 73,5 ns - -

Extra test: cache latency

Aangezien de interne structuur van de caches bij de derde generatie Ryzen flink op de schop is gegaan, hebben we gekeken wat de effecten hiervan zijn in de latencies van de diverse buffers. Om de reactietijden te meten, hebben we gebruikgemaakt van de Cache & Memory Benchmark van AIDA64. Hieronder rapporteren we de gemiddelde waardes. Om appels met appels te vergelijken, hebben we de processor steeds geklokt op 3,5 GHz met het geheugen op ddr4-2933.

De Ryzen 7 3700X produceert resultaten die zeer vergelijkbaar zijn met die van de 2700X; alleen de L3-cache lijkt marginaal langzamer. Dat zou een resultaat kunnen zijn van de verdubbelde hoeveelheid, maar we kunnen niet uitsluiten dat dit resultaat binnen de meetfout van de test valt. De reactietijd van het werkgeheugen is wat langer geworden, wat binnen de lijn de verwachting viel: de geheugencontroller is bij Ryzen 3000 immers verhuisd naar een apart I/O-die.

  i9 9900K 2700X 3700X Ryzen 3000 vs. 2000
L1-cache 1,1 ns 1,1 ns 1,1 ns 0%
L2-cache 3,5 ns 3,5 ns 3,4 ns 3%
L3-cache 15,3 ns 10,8 ns 12,5 ns -16%
Geheugen 49,2 ns 73,5 ns 80,7 ns -10%

Extra test: Ryzen 3000 @ AMD X470

Tussen de AMD X570-moederborden zitten de nodige juweeltjes, maar de meerprijs is zeer stevig. Als je PCI-Express 4.0 kan missen, lijkt een X470-moederbord van de vorige generatie een slimme koop. Gigabyte was zo aardig om ons letterlijk enkele uren voor het finaliseren van deze review van een X470 Aorus Ultra Gaming-moederbord te voorzien. Mede dankzij z'n uitstekende prijs-prestatieverhouding is dat moederbord al zo ongeveer sinds hij uitkwam het populairste AMD-moederbord in de Prijsvergelijker. We plaatsten de meest luxe Ryzen 3000-processor tot nu toe, de Ryzen 9 3900X, op dit X470-bord.

Het goede nieuws: je laat vrijwel geen prestaties liggen. Na een bios-update (waarvoor een oudere Ryzen nodig is) en het instellen van het geheugen kregen we zonder verdere kuren een Cinebench 20 MT-score van 7187 punten neer: nog geen 2% minder dan ons resultaat op een AMD X570-bord. De processor leek iets lager te boosten dan op het X570-bord, zo rond de 4025 MHz in plaats van 4100 MHz. De zware x264-test leverde eveneens een 2% minder hoge snelheid op, in GTA V variëren de scores van 4% langzamer tot 2% sneller.

Ryzen 9 3900X Gigabyte X570
Aorus Master
Gigabyte X470
Aorus Ultra Gaming
Verschil
Cinebench 20 MT 7317 cb 7187 cb -2%
x264 216,89 fps 213,30 fps -2%
GTA V - 1080p medium 146,5 fps 140,7 fps -4%
GTA V - 1080p ultra 108,3 fps 110,2 fps 2%

Dan vraag twee: is de stroomvoorziening van X470-moederborden wel berekend op het hogere verbruik van voornamelijk de Ryzen 9 3900X? Om dat te testen, hebben we een duurtest van 20 minuten bestaande uit continu Cinebench 20 MT gedraaid. Tijdens deze zware duurtest hebben we de processor niet op throttling kunnen betrappen, ondanks dat hij continu zo'n 145 watt verbruikte. De hoogste gemeten temperatuur op de VRM was - geheel verstoken van airflow, op een testbench - 98 graden volgens onze warmtecamera en 102 graden volgens de sensor op het moederbord. Dat is aan de hoge kant, maar niets om je zorgen over te maken: de componenten kunnen daar prima tegen en met een klein beetje airflow zullen ze al snel lager blijven. Desondanks geldt dat de meeste X570-borden voorzien zullen zijn van een sterkere stroomvoorziening en betere VRM-koeling, waardoor die de investering waard zijn als je je processor zwaar en langdurig gaat belasten (of overklokken) - zeker als de 16-core 3950X straks nog meer verbruikt. Zeker de zuinigere Ryzen 5's zien we echter massaal in combinatie met betaalbare oudere borden verkocht worden, gezien de meerprijs van X570 bij die processors relatief zwaarder weegt.

Niet elk moederbord bleek echter even goed te werken: op diverse Asus-borden van de vorige generatie haalden we scores die op het oog eveneens prima waren, maar het opslaan van de geheugeninstellingen werkte niet. We verwachten dat eventuele problemen bij oudere generaties snel met bios-updates worden verholpen - de fabrikanten zullen de afgelopen weken hun handen vol hebben gehad aan de X570-lancering.

Extra test: geheugenschaling

De invloed van geheugen is sinds de eerste generatie Ryzen een veelbesproken onderwerp. Doordat in de processor diverse zaken gekoppeld zijn aan de geheugenfrequentie, waaronder de snelheid waarop de Infinity Fabric werkt, profiteerde eerdere Ryzen-generaties bovengemiddeld veel van vlot geheugen.

We hebben vijf verschillende geheugensnelheden getest met een AMD Ryzen 9 3900X op standaardsnelheid. In Cinebench bespeuren we geen enkele schaling: blijkbaar is die test daar weinig gevoelig voor, in ieder geval in combinatie met Ryzen 3000. Het spel GTA V schaalt wel goed met geheugen: hieruit blijkt duidelijk dat je met het allergoedkoopste geheugen je nieuwe processor écht tekortdoet. Bij een snelheid van 2933 MT/s zijn de prestaties vrijwel maximaal; de stap naar 3200 MT/s levert nog 2 fps extra op. DDR4-3600 is niet meer sneller, wat onder meer zal komen doordat de hiervoor vereiste hogere timings enige potentiële prestatiewinst direct teniet doen.

  Cinebench 20 MT GTA V (1080p - medium)
DDR4-2133 CL13 7248 cb 125,6 fps
DDR4-2666 CL14 7279 cb 137,0 fps
DDR4-2933 CL14 7280 cb 143,2 fps
DDR4-3200 CL14 7288 cb 145,7 fps
DDR4-3600 CL16 7252 cb 146,5 fps
Winst 2133 vs. 3600 0,0% 16,7%
Winst 3200 vs. 2666 0,1% 6,3%
Winst 3600 vs. 3200 -0,5% 0,6%

Overkloktest: Ryzen 9 3900X klokt het verst

Zoals we eerder schreven, was AMD zelf aangenaam verrast door de hoge kloksnelheden die mogelijk bleken met het 7nm-productieproces van TSMC. Ondanks dat dit de eerste generatie processors is die gebruikmaakt van dat procedé, liggen de klokfrequenties van de meeste Ryzen 3000-chips daarom hoger dan die van hun directe voorgangers. Desondanks zijn we uiteraard met beide processors aan de slag gegaan om te kijken of er nog meer in het vat zat.

AMD blijkt zijn best te hebben gedaan om het maximale uit de Ryzen 3000-cpu's te halen: heel veel headroom voor overklokken is er in ieder geval bij onze samples niet. Dat geldt het meest voor de Ryzen 7 3700X, die standaard al naar ongeveer 4,2 GHz turboot en we handmatig maar 100 MHz hoger kregen, resulterend in een vier procent hogere Cinebench-score. De Ryzen 9 3900X kregen we na enkele pogingen stabiel op 4,4 GHz en klokt tijdens een run op standaardinstellingen 'slechts' naar zo'n 4,1 GHz, waardoor de eindscore van 7865 Cinebench-punten relatief gezien indrukwekkender is.

Kortom, door zelf aan de slag te gaan kun je nog wat extra's uit je nieuwe Ryzen persen, maar ook op standaardinstellingen kom je al dicht in de buurt bij het volle potentieel. Dat laat onverlet dat de Cinebench 20 MT-score van de overgeklokte Ryzen 9 3900X op zichzelf al vrij bruut is: dat is bijna net zo snel als de Intel Core i9 7980XE, een 18-core processor die 1500 tot 2000 euro kost!

  AMD Ryzen 7 3700X AMD Ryzen 9 3900X
  Stock Overgeklokt Stock Overgeklokt
Kloksnelheid +- 4,2 GHz 4,3 GHz +- 4,1 GHz 4,4 GHz
Spanning (Vcore) 1,39 V 1,48 V 1,31 V 1,5 V
Geheugen DDR4-3200 CL14 DDR4-4200 CL18-20 DDR4-3200 CL14 DDR4-3600 CL16
Cinebench 20 MT-score 4961 cb 5169 cb 7317 cb 7865 cb
Winst t.o.v. stock 4% 7%

Vergelijking: Ryzen 7 3700X vs. Core i7 9700K

Op deze pagina vergelijken we de AMD Ryzen 7 3700X (adviesprijs: 349 euro) met de Intel Core i7 9700K, die bij de meeste winkels 399 euro kost.

In de benchmarks die met name de cpu-prestaties meten, is de AMD Ryzen 7 3700X gemiddeld 18% sneller dan de iets duurdere Intel-processor. Vooral bij AES-encryptie, x264 video-encoding en het inpakken van archiefbestanden is de AMD-cpu ruim sneller. Intel wint nog wel de Word- en browsertests.

In games moet de AMD Ryzen 7 3700X gemiddeld nog 5% toegeven op de Intel Core i7 9700K. In Far Cry 5 en Rise of the Tomb Raider (medium settings) is de Intel zo'n 10% sneller, in de andere games zijn de verschillen doorgaans veel kleiner. De frametimes zijn op de Intel gemiddeld 3% beter.

Ten slotte het stroomverbruik. De Intel-processor is idle duidelijk zuiniger, dit blijft een voordeel voor het blauwe kamp. Onder belasting verbruikt de Ryzen 7 3700X echter 30 tot 35% minder.

  AMD Ryzen 7 3700X Intel Core i7 9700K 3700X vs. 9700K
Cinebench 20 Single Threaded 510 punten 504 punten 1%
Cinebench 20 Multi Threaded 4961 punten 3675 punten 35%
Blender 2.79b 57,36 sec. 74 sec. 29%
AIDA64 (6.00) - Zlib 852,9 MB/s 653,1 MB/s 31%
AIDA64 (6.00) - AES 75303 MB/s 40693 MB/s 85%
AIDA64 (6.00) - SHA3 2498 MB/s 2796 MB/s -11%
Adobe Lightroom CC - Export 41,5 sec. 59 sec. 42%
Adobe Photoshop CC - Panorama 33 sec. 33 sec. 0%
Adobe Photoshop CC - Fotobewerking 59,5 sec. 65 sec. 9%
Adobe Premiere Pro CC - 4K HWI TV 722 sec. 741 sec. 3%
Staxrip - x264 (r2901) 161,81 fps 120,03 fps 35%
Staxrip - x265 (2.8.24) 56 fps 53,86 fps 4%
Flac - 1 uur WAV naar Flac 170 sec. 166 sec. -2%
Microsoft Word 2016 - 1000 pagina's naar PDF 60 sec. 47 sec. -22%
Microsoft Excel 2016 - Monte Carlo 6,839 sec. 7,622 sec. 11%
Winrar 5.60 - 4GB inpakken 188 sec. 267 sec. 42%
7-Zip v18.05 - 4GB inpakken 128 sec. 173 sec. 35%
Chrome 75 - Jetstream 2 148,0 punten 163,6 punten -10%
Gemiddeld - CPU     18%
Far Cry 5 – Medium 132 fps 148 fps -11%
Far Cry 5 – Ultra 118 fps 131 fps -10%
Assassin’s Creed: Origins – Medium 113 fps 120 fps -6%
Assassin’s Creed: Origins – Ultra 90 fps 91 fps -1%
The Witcher 3: Blood & Wine - Medium 218,8 fps 222,7 fps -2%
The Witcher 3: Blood & Wine - Ultra 113,7 fps 114 fps 0%
GTA V - Medium 140,3 fps 147,7 fps -5%
GTA V - Ultra (2x MSAA, 2x Refl. MSAA) 106 fps 111,1 fps -5%
Battlefield 1 (DX11) - Medium 193 fps 197,9 fps -2%
Battlefield 1 (DX11) – Ultra 165,8 fps 170,6 fps -3%
Rise of the Tombraider (DX12) - Medium 192,6 fps 214,8 fps -10%
Rise of the Tombraider (DX12) - Ultra 119,3 fps 124,2 fps -4%
The Division (DX12) - Medium 203,7 fps 215,7 fps -6%
The Division (DX12) - Ultra 132,5 fps 135,3 fps -2%
Gemiddeld - fps     -5%
The Witcher 3: Blood & Wine - Medium (99p) 7,3 ms 6,9 ms -5%
The Witcher 3: Blood & Wine - Ultra (99p) 11,5 ms 11 ms -4%
GTA V - Medium (99p) 11 ms 11 ms 0%
GTA V - Ultra (2x MSAA, 2xRefl. MSAA) (99p) 13 ms 13 ms 0%
Battlefield 1 (DX11) - Medium (99p) 8,5 ms 8,2 ms -4%
Battlefield 1 (DX11) - Ultra (99p) 9,4 ms 9,3 ms -1%
Rise of the Tombraider (DX12) - Medium (99p) 8,2 ms 7,4 ms -10%
Rise of the Tombraider (DX12) - Ultra (99p) 10,6 ms 10,6 ms 0%
Gemiddeld - frametimes     -3%
Stroomverbruik idle - Gemiddelde 5 min. 7,68 W 1,56 W -80%
Stroomverbruik - Cinebench 15 - Gemiddeld 80,2 W 104,1 W 30%
Adobe Premiere Pro - Verbruik - Gemiddeld 70,4 W 94,8 W 35%

Vergelijking: Ryzen 9 3900X vs. Core i9 9900K

Op deze pagina vergelijken we de AMD Ryzen 9 3900X (adviesprijs: 539 euro) met de Intel Core i9 9900K, die bij de meeste winkels 509 euro kost.

In de benchmarks die de processorprestaties meten, is de AMD Ryzen 9 3900X gemiddeld 38% sneller. Bij AES-encryptie, in Adobe Lightroom CC en bij het inpakken van een bestand in 7-Zip is hij zelfs meer dan twee keer zo snel! Alleen in Word en bij audio-encoding is de Intel nog (nipt) sneller.

In games geeft de Ryzen 9 3900X gemiddeld 2% toe op de Intel als het om framerates gaat, maar gemiddeld zijn de frametimes juist 1% beter. GTA V, The Witcher 3 en Battlefield 1 draaien het beste op de AMD-chip, de Core i9 9900K gaat er met de winst vandoor in Assassin’s Creed: Origins en The Division.

Het idle-verbruik van Intel is ook hier fors lager, maar ondanks dat de AMD-chip vier extra cores heeft, verbruikt hij onder belasting duidelijk minder.

  AMD Ryzen 9 3900X Intel Core i9 9900K 3900X vs. 9900K
Cinebench 20 Single Threaded 517 punten 511 punten 1%
Cinebench 20 Multi Threaded 7317 punten 4950 punten 48%
Blender 2.79b 40,62 sec. 55 sec. 35%
AIDA64 (6.00) - Zlib 1257 MB/s 841,2 MB/s 49%
AIDA64 (6.00) - AES 112101 MB/s 42866 MB/s 162%
AIDA64 (6.00) - SHA3 3722 MB/s 3687 MB/s 1%
Adobe Lightroom CC - Export 32,2 sec. 75 sec. 133%
Adobe Photoshop CC - Panorama 32 sec. 32 sec. 0%
Adobe Photoshop CC - Fotobewerking 45 sec. 60 sec. 33%
Adobe Premiere Pro CC - 4K HWI TV 717 sec. 742 sec. 3%
Staxrip - x264 (r2901) 216,89 fps 148,18 fps 46%
Staxrip - x265 (2.8.24) 71,86 fps 58,01 fps 24%
Flac - 1 uur WAV naar Flac 165 sec. 164 sec. -1%
Microsoft Word 2016 - 1000 pagina's naar PDF 53 sec. 46 sec. -13%
Microsoft Excel 2016 - Monte Carlo 5,999 sec. 6,482 sec. 8%
Winrar 5.60 - 4GB inpakken 150 sec. 195 sec. 30%
7-Zip v18.05 - 4GB inpakken 81 sec. 169 sec. 109%
Chrome 75 - Jetstream 2 149,9 punten 134,7 punten 11%
Gemiddeld - CPU     38%
Far Cry 5 – Medium 139 fps 142 fps -2%
Far Cry 5 – Ultra 124 fps 131 fps -5%
Assassin’s Creed: Origins – Medium 113 fps 121 fps -7%
Assassin’s Creed: Origins – Ultra 90 fps 94 fps -4%
The Witcher 3: Blood & Wine - Medium 226,8 fps 227,8 fps 0%
The Witcher 3: Blood & Wine - Ultra 114,6 fps 115,2 fps -1%
GTA V - Medium 146,5 fps 147,3 fps -1%
GTA V - Ultra (2x MSAA, 2x Refl. MSAA) 108,3 fps 109,3 fps -1%
Battlefield 1 (DX11) - Medium 195,2 fps 195,2 fps 0%
Battlefield 1 (DX11) – Ultra 173,4 fps 165,6 fps 5%
Rise of the Tombraider (DX12) - Medium 201,8 fps 220,2 fps -8%
Rise of the Tombraider (DX12) - Ultra 122,7 fps 123,3 fps 0%
The Division (DX12) - Medium 203,7 fps 216 fps -6%
The Division (DX12) - Ultra 132,6 fps 137,7 fps -4%
Gemiddeld - fps     -2%
The Witcher 3: Blood & Wine - Medium (99p) 6,2 ms 7,2 ms 16%
The Witcher 3: Blood & Wine - Ultra (99p) 10,9 ms 10,8 ms -1%
GTA V - Medium (99p) 11 ms 11 ms 0%
GTA V - Ultra (2x MSAA, 2xRefl. MSAA) (99p) 13 ms 13 ms 0%
Battlefield 1 (DX11) - Medium (99p) 8,5 ms 8,5 ms 0%
Battlefield 1 (DX11) - Ultra (99p) 9,1 ms 9,1 ms 0%
Rise of the Tombraider (DX12) - Medium (99p) 7,2 ms 6,8 ms -6%
Rise of the Tombraider (DX12) - Ultra (99p) 10,5 ms 10,4 ms -1%
Gemiddeld - frametimes     1%
Stroomverbruik idle - Gemiddelde 5 min. 8,76 W 2,4 W -73%
Stroomverbruik - Cinebench 15 - Gemiddeld 124,8 W 140,6 W 13%
Adobe Premiere Pro - Verbruik - Gemiddeld 86,5 W 104,8 W 21%

Preview: de eerste AMD X570-moederborden

In een week met de lancering van de Nvidia Super-videokaarten, de AMD Radeon RX 5700-gpu's en natuurlijk de Ryzen 3000-processors, is het onvermijdelijk om keuzes te moeten maken. Fabrikanten leverden namelijk ook al massaal X570-moederborden aan, maar de volledige capaciteit van ons testlab ging de voorbije week op aan de genoemde launches. Wel hebben we de op tijd gearriveerde moederborden alvast op de foto gezet en alle specificaties toegevoegd aan de database. Hieronder spreken we de line-ups kort door, binnen afzienbare tijd mag je van ons een volledige round-up verwachten.

Klik hier voor een volledige vergelijkingstabel van de 13 AMD X570-moederborden

ASRock: X570 Taichi

ASRock leverde tot nu toe één X570-moederbord aan, namelijk de X570 Taichi. Dit is één van de luxere borden uit het gamma van ASRock. De X570 Taichi heeft bijvoorbeeld drie PCI-Express x16-sloten, een Intel WiFi 6 802.11ax-controller en een Realtek ALC1220-audiocodec. Opvallend is bovendien de metalen backplate die het moederbord moet verstevigen.

ASRock X570 Taichi

Asus: Prime X570-Pro, RoG Crosshair VII Formula & Hero, RoG Strix X570-E Gaming, TUF Gaming X570-Plus

Asus wist al een hele line-up van vijf borden aan te leveren. De RoG Crosshair VII Formula en Hero zijn de meest luxe modellen. De Formula is voorbereid op VRM-waterkoeling in samenwerking met EK en heeft een op het oog gigantische stroomvoorziening met 16 chokes. Ook 5Gb-ethernet is aanwezig. De Hero moet het doen met 'slechts' 2,5Gb-ethernet en heeft geen 802.11ax-wifi.

Asus RoG Crosshair VIII Formula Asus RoG Crosshair VIII Hero WiFi

De RoG Strix X570-E Gaming is een tandje minder luxe, maar heeft nog altijd high-end features als een geïntegreerd I/O-shield. Dat vinden we zelfs terug op de Prime X570-Pro, al is het in zijn geval kenmerkend knalwit. Met de Prime wil Asus ook niet-gamers (of simpelweg gebruikers die niet zo van de rgb zijn) aanspreken.

Asus RoG X570-E Strix Gaming Asus Prime X570-Pro

Tot slot ontvingen we nog de TUF Gaming X570-Plus, een model uit Asus' budgetreeks TUF Gaming. De heatsinks van dit model zijn duidelijk kleiner, net als de featureset.

Asus TUF Gaming X570-Plus (Wi-Fi)

Gigabyte: X570 Aorus Pro, I Pro, Ultra, Master & Xtreme

Ook van Gigabyte tellen we inmiddels vijf borden, die allemaal onderdeel zijn van de Aorus-serie. Bijzonder is het enige itx-bordje tot nu toe: de X570 I Aorus Pro, met twee m.2-sloten, een Realtek ALC1220 en een Intel WiFi 6-controller.

Gigabyte X570 I Aorus Pro WiFi

De verschillen tussen de twee 'mainstream' atx-borden X570 Aorus Pro en X570 Aorus Ultra zijn op het oog relatief beperkt: een extra usb-poort, een derde m.2-slot en foutdiagnose-leds.

Gigabyte X570 Aorus Pro Gigabyte X570 Aorus Ultra

De X570 Aorus Master is het meest luxe atx-bord van Gigabyte, met onder meer 2,5Gb-ethernet, een HEX-display en power/reset-knoppen. De X570 Aorus Xtreme is het absolute extended-atx-topmodel en heeft maar liefst zes usb 3.1-poorten en 10Gb-ethernet. Bovendien is dit bord dankzij de enorme passieve heatsink één van de weinige X570-borden zonder actieve koeling.

Gigabyte X570 Aorus Master Gigabyte X570 Aorus Xtreme

MSI: MEG X570 Ace & Godlike

MSI wist ons tot nu toe twee X570-moederborden aan te leveren: de MEG X570 Ace en MEG X570 Godlike. De Ace is een hoge middenklasser, de Godlike uiteraard het ultieme alles-erop-en-eraan-bord van MSI. De MEG X570 Ace heeft onder meer WiFi 6, 2,5Gb-ethernet en een semi-passieve chipsetventilator. De Godlike is qua rgb nog wat mooier uitgerust en heeft een ingebouwd oled-schermpje waar je je eigen plaatje op kan zetten. Beide borden hebben een ingebouwd i/o-shield.

MSI MEG X570 Ace MSI MEG X570 Godlike

Conclusie

De derde generatie AMD Ryzen-processors markeert zowel de ingebruikname van een nieuwe core, Zen 2, als een nieuw productieproces: 7 nanometer. Wie zich Intels oude tick-tock-model nog herinnert: de Ryzen 3000-processors zijn in feite beide in één. Het resultaat mag er wezen: met de nieuwe Ryzens legt AMD de courante Intel-lineup het vuur aan de schenen.

Prestaties: leidend in multi-threaded, op gelijke hoogte in games

De prestaties in multi-threaded software was al sinds de eerste Ryzens een van de sterke punten van deze processors. Ook de Ryzen 7 3700X en Ryzen 9 3900X excelleren op het vlak foto- en videobewerking, rendering en elke andere taak die niet vies is van lekker veel cores. Neem x264-encoding, waar de 12-core Ryzen 9 3900X zelfs de 18-core Intel Core i9 9980XE voorbijstreeft, of de Adobe Photoshop-tests, waarin hij alle Threadrippers van de vorige generatie laat verbleken.

Waar op multi-threaded vlak de voorsprong slechts verder is uitgebouwd, heeft AMD zijn achterstand in single-threaded rekenwerk compleet omgebogen tot een voorsprong. Blijkens onze tests zijn de prestaties per kloktik van de Zen 2-cores zelfs hoger dan die van de snelste Intels. Aangezien de cpu's uit het blauwe kamp doorgaans nog hoger geklokt zijn - de i9 9900K boost bijvoorbeeld tot 5 GHz, de Ryzen 9 3900X 'maar' tot 4,6 GHz - levert dat in de meeste single-threaded tests een gelijkspel op. De benchmarks met audio-encoding en webbrowsing zijn daar goede voorbeelden van. Het is echt zoeken naar grafieken waarin Intel nog altijd ongeslagen is - het converteren van .docx naar .pdf is daar een van de weinige voorbeelden van.

Dan games - een groep programma's die doorgaans niet uitgesproken single- of multi-threaded zijn, en waar de eerdere Ryzens het soms moeilijk hadden. We durven wel te stellen dat die achterstand met de derde generatie Ryzen verleden tijd is. In spellen als The Witcher 3 en Battlefield 1 staan de zwarte balkjes van de Ryzen 7 3700X en Ryzen 9 3900X aan de top, waar ze wedijveren met Intels snelste gamingchips - de i7 9700K en i9 9900K. Zelfs in GTA V, tot nu toe absoluut geen vriendelijk spel voor AMD-processors, kunnen beide nieuwe Ryzens zich meten met de topmodellen van Intel. In enkele andere spellen blijft Intel de boventoon voeren, maar vrijwel zonder uitzondering komt Ryzen 3000 stukken dichterbij dan zijn voorganger. Het is daardoor veel minder waarschijnlijk dat je daar in die paar overgebleven games echt wat van merkt.

Verbruik en overklokken

Hoewel de Ryzen 3000-processors dus flink sneller zijn dan de oude cpu's, zorgt het 7nm-productieproces ervoor dat ze eigenlijk alleen maar zuiniger zijn geworden. De 8-core Ryzen 7 3700X is in Cinebench bijvoorbeeld zo'n 23% sneller dan de 2700X, maar verbruikt een krappe 35 watt minder. De Ryzen 9 3900X verbruikt met zijn 12 cores nog altijd 15 watt minder dan een Intel Core i9 9900K, ondanks dat hij maar liefst 48% hoger scoort in dezelfde test! Wel constateerden we dat het loadverbruik van de 3900X in de praktijk fluctueert tussen de 125 en 140 watt - aan het tdp van 105 watt houdt hij zich dus niet, maar dat is eigenlijk al enkele generaties gemeengoed bij beide fabrikanten.

Voor overklokkers beweert AMD goed nieuws te hebben, met onder meer een automatische overklokfunctie en verbeterde bios-menu's. Onveranderd is echter dat de fabrikant zelf al bijna het maximale uit de chips haalt, dus veel meer dan een extra paar honderd megahertz hoef je niet te verwachten. Voor geheugenoverklokkers is de 'divider' die de geheugen- en Infinity Fabric-snelheden loskoppelt een uitkomst, maar normale gebruikers kunnen het 't beste bij ddr4 met een snelheid van 3200 of 3600 MHz houden. Met de nieuwe snelkeuze-knop 'Geheugen voor Ryzen 3000' vind je in onze Prijsvergelijker eenvoudig een geschikte kit.

Investeren in X570 of toch betaalbaar X470?

Niet alleen de nieuwe Ryzens, maar ook het bijbehorende X570-platform zit boordevol nieuwe technieken. Alle AMD X570-moederborden ondersteunen PCI-Express 4.0 met een verdubbelde bandbreedte - voorlopig vooral handig voor extreem snelle ssd's - en tal van snelle usb 3.1-poorten. Bovendien trekken de verschillende fabrikanten alles uit de kast om echt mooie moederborden rondom AMD's nieuwste platform op te tuigen - we zien deze generatie voor het eerst borden die net zo high-end zijn als die voor het Intel-platform bestaan.

Het gevolg is echter wel dat de goedkoopste X570-moederborden zullen beginnen rond de 200 euro, terwijl je een X470-moederbord al voor de helft kocht. Onze eerste ervaringen met een Gigabyte X470 Aorus Ultra Gaming zijn dat Ryzen 3000 prima werkt in oudere moederborden met een geschikte bios-update - qua processorprestaties laat je nauwelijks wat liggen. Wel profiteer je niet van PCI-Express 4.0 en de verbeterde geheugencompatibiliteit van de X570-borden. Als je een 12- of 16-core Ryzen 3000-processor continu zwaar gaat belasten, bijvoorbeeld met rendering of encoding, is investeren in een X570-bord met een betere stroomvoorziening wellicht toch een goed idee.

Belangrijk om in het achterhoofd te houden is dat je een oudere Ryzen nodig hebt voor het uitvoeren van een bios-update. Het aantal oudere borden met een functie om de bios te flashen zonder 'herkende' cpu is op een paar handen te tellen: alle Asus Crosshair Hero's en Extreme's, een sloot MSI B450-moederborden en de X470 Gaming M7 AC van hetzelfde merk. Veel webshops zijn echter bereid om voor een tientje de nieuwste bios voor je te flashen als je bijvoorbeeld een X470-moederbord bestelt - informeer daarvoor naar de mogelijkheden.

Asus RoG X570-E Strix Gaming
Een Asus RoG Strix X570-E Gaming-moederbord.

De Ryzen 7 3700X, Ryzen 9 3900X & de rest?!

De Ryzen 7 3700X laat zich onder de streep het beste vergelijken met de Core i7 9700K, die ongeveer 50 euro duurder is. Ze hebben allebei acht cores, zij het in het geval van de Intel zonder hyperthreading. AMD biedt duidelijk de betere cpu-prestaties: gemiddeld scoort de 3700X daarin 18% beter dan de i7 9700K. In games is Intel gemiddeld nog 5% sneller (3% in frametimes), waarmee het gat véél kleiner is dan voorheen. Bovendien is de processor onder belasting 30 tot 35% zuiniger - in idle blijft de Intel minder verbruiken.

De Ryzen 9 3900X zouden we kunnen vergelijken met de 12-core i9 7920X, maar die kost 1000 euro en vereist het dure socket 2066-platform - wie dat gaat winnen moge duidelijk zijn. De Core i9 9900K is vier tientjes goedkoper dan de 3900X en komt dus stukken dichter in de buurt qua prijs. In de cpu-benchmarks maakt de Ryzen 9 werkelijk gehakt van de Core i9: gemiddeld is hij 38% sneller, met meerdere uitschieters waarin AMD meer dan twee keer zo hoog scoort. In games komen we uit op een gelijkspel: Intel is 2% sneller qua fps, AMD zet 1% strakkere frametimes neer. Tegelijkertijd blijft het verbruik onder belasting in het voordeel van AMD uitvallen, ondanks dat die vier cores meer heeft.

AMD Ryzen 7 3700X Boxed AMD Ryzen 9 3900X Boxed

Op beide prijspunten biedt AMD wat ons betreft de interessantere processor. De keuze voor AMD is een uitgemaakte zaak voor foto- en videobewerkers, 3D-tekenaars en zware Office-gebruikers: daarin is Ryzen 3000 met ruime marge sneller. Ook bij gaming komen de nieuwe Ryzens uitstekend mee - de Ryzen 9 3900X presteert op het niveau van de Core i9 9900K, tot nu toe de meest begerenswaardige processor voor gamers, de Ryzen 7 3700X komt daar dicht bij in de buurt maar is met zijn adviesprijs van € 349 aanmerkelijk goedkoper. We kunnen deze keer dus spreken van écht volwaardige Intel-concurrenten en belonen die prestatie met twee awards: een Excellent Choice voor de Ryzen 7 3700X, een uitstekende all-round processor, en een Ultimate Product voor de Ryzen 9 3900X: de beste keuze voor wie geen genoegen neemt met minder dan maximale prestaties.

Zoals je op de pagina over de complete Ryzen 3000 line-up hebt kunnen lezen, komen er nog meer processors beschikbaar die we vandaag nog niet getest hebbem. Vooral de 6-core Ryzen 5-processors lijken met hun prijzen van 219 tot 269 euro razend interessant. We proberen de andere nieuwe Ryzens zo snel mogelijk te pakken te krijgen - reviews lees je uiteraard zo snel als mogelijk op Hardware.Info.


AMD Ryzen 7 3700X


AMD Ryzen 9 3900X


Besproken producten

Vergelijk alle producten

Vergelijk  

Product

Prijs

Excellent AMD Ryzen 7 3700X Boxed

AMD Ryzen 7 3700X Boxed

  • Socket AM4
  • 3.6 GHz
  • 8 cores
  • 65 W
  • 7 nm

334,95 €

12 winkels
Ultimate AMD Ryzen 9 3900X Boxed

AMD Ryzen 9 3900X Boxed

  • Socket AM4
  • 3.8 GHz
  • 12 cores
  • 105 W
  • 7 nm

549,07 €

10 winkels
0
*